سازنده مجسمه خیام : شهرداری به قولش وفا نکرد

سازنده مجسمه خیام : شهرداری به قولش وفا نکرد

شهردار نیشابور: اخلاقا متعهدیم، عجله نکنید

دو سال پیش برای اولین بار گفتگویی را با پروفسور فخیمی سازنده پیکره خیام که به تازگی نصب شده است در ویژه نامه خیام نامه داشتم ، در آن گفتگو این مجسمه ساز از رنج های بسیاری که برای پیکره تراشی این مجسمه برده ، شرح داد ؛ آن زمان هنوز این پیکره به نیشابور نیامده بود و فقط مسئولین نیشابور و تهران رایزنی هایی را در جهت انتقال مجسمه با یکدیگر داشتند و گویا قراردادهایی را امضا کرده بودند ؛ توضیح این که از این مجسمه سه عدد ساخته شده یکی از آن ها به سفارش شهرداری فلورانس ایتالیا یکی برای نیویورک و دیگری برای زادگاه خیام در نیشابور ؛ البته بنا نبود این مجسمه قبل از این که فضا و بستر آن حاضر شود به نیشابور منتقل گردد اما بنا به دلایلی این پیکره پیش از آماده سازی فضا وارد شهرمان شد .

در ادامه گفتگویی را با پروفسور فخیمی خواهیم داشت که از نصب بدون هماهنگی این پیکره در فضای نامناسب بسیار گله مند است ، او می گوید « مردم نیشابور پاسدار یک جریان به نام اندیشه و فکربوده اند که در صدر آن خیام هست ، قبلا خیام را در حد یک شاعر می شناختم و شناخت من نسبت به این شخصیت بزرگ زیاد نبود براساس سفارشی که به مناسبت بزرگداشت خیام در فلورانس برگزار شد ، بنا بود یک پیکره نیز در آن جا نصب شود ، نامه ای از شهردار فلورانس و سفارت ایران به من رسید در نتیجه بر خود واجب دانستم ابتدا این شخصیت را بشناسم و ۶ ماه در کتابخانه ها به مطالعه و تحقیق پرداخته و از بزرگان علم و شخصیت های فرهنگی که خیام شناس بودند دعوت کردم و به این نتیجه رسیدم که خیام یک فیلسوف ، اندیشمند و حجت الحق و در تمام علوم صاحب نظر و خیام پدر علم دنیاست و با این نگاه این مجسمه را ساختم . «

وی ادامه می دهد : برای این کار ۵ ماکت ساختم و در طی آن از افراد صاحب نظر دعوت کردم تا نظر شخصی خود را در این باره بدهند که تحقیقات من در این باره دو سال به طول انجامید ؛ حتی برای یافتن سنگ مورد نظر یک سال و نیم در تمام معادن ایران جستجو کردم و در مقطعی از پیدا کردن سنگ مناسب ناامید شدم و به معادن کشورهای افغانستان ، چین ، تایلند ، یونان ، مقدونیه و ایتالیا نیز مراجعه کردم و باز به این نتیجه رسیدم که اگر سنگ از ایران باشد بهتر است و در نهایت بعد از ۸ ماه رفت و آمد شبانه روزی سنگ مورد نظر را در ازنای لرستان یافتم که ۱۸ تن بود ، کار را شروع کردم و مجسمه ها ساخته شدند که باز بنا به در خواست دیگر قرار شد از این مجسمه در نیشابور نیز استفاده شود و پیکره سومی نیز باید تراش داده می شد .

پروفسور حسین فخیمی تصریح می کند : مسئولین نیشابور به کارگاه آمدند و اظهار کردند که سال ها با خیام زندگی کرده اند ولی خیام را در این جا یافته اند ، آن ها با مراجعه به شهرداری تهران قرار گذاشتند که سومین مجسمه برای نیشابور ساخته شود ولی به خاطر تغییرات احتمالی که ممکن بود در شهرداری تهران به وجود بیاید نگران این بودند که این مساله عملی نشود و با ترفندهای زیاد تلاش کردند تا پیش از آن که بستر و فضای نصب این مجسمه حاضر شود ، آن را به نیشابور انتقال دهند .

من از ابتدا مخالف بودم که این مجسمه پیش از آن که فضای نصبش آماده شود آن را تحویل دهیم ولی مسئولینی که از نیشابور آمدند با اختیار کامل صورت جلسه ای را تنظیم کردند و قول شرافت مندانه دادند هم به صورت کتبی و هم به صورت شفاهی که تمام مراحل نصب را با من هماهنگ کرده و در این راستا مشاوری را نیز انتخاب کردند ، این جلسات با نامه نگاری ها و صورت جلسه هایی همراه بود و آقایان عهد کردند فضای مناسبی برای آن تدارک ببینند براساس همان طرحی که ماه ها برای آن وقت و هزینه صرف شد .

فخیمی اظهار کرد : برای ترجمه اشعار که زیر پای مجسمه بود با کشورهای دنیا مکاتبه کردم چرا که ترجمه اشعار هم تحت الفظی و هم مفهومی بود که من برای ترجمه مفهومی آن مکاتبات زیادی انجام دادم و وقت بسیاری صرف شد ؛ مسئولین نیشابور نیز براساس طرح تعیین شده بنا بود بقعه ای با مشخصات دوران سلجوقی را تحت نظر مشاور بسازند و این پیکره در درون بقعه قرار گیرد و خود پیکره نیز داخل آب نما باشد به دو دلیل یکی این که بین افراد و پیکره فاصله وجود داشته باشد و دوم به علت زاویه دید و نگاه مخاطب ، همچنین بالای بقعه نیز بصورت آسمان نگار باشد و بنا شد وقتی این شرایط را مهیا کردند کار نصب شود و مسئولین موظف بودند در تمام مقاطع زمانی نصب کار را با من هماهنگ کنند ولی بدون هماهنگی و اجرای طرحی که آن را تضمین کرده بودند ، مجسمه نصب شد .

حتی در فضای اطراف قرار بود آثاری از خیام به نمایش گذاشته شود ، این دلسوزی ها و حساسیت ها به خاطر این بود که این مجسمه در زادگاه خیام بتواند پیام رسان علم به دنیا باشد ولی متاسفانه آقایان برخلاف قراردادها و قولی که داده بودند این تندیس را در یک شرایط نامناسب روی پایه ای قرار داده اند و حتی این مجسمه آمادگی حضور در فضای باز را ندارد و اصلا برای چنین فضایی ساخته نشده و بارندگی آن را تخریب می کند .

متاسفانه علی رغم این که مسئولین ، شورای شهر و شهرداری نیشابور کوچکترین هزینه ای برای آن نپرداخته اند اما حاضر نبودند برای جانمایی آن هزینه کنند ، که تصور من این است که وقتی برای یک اثر ارزشمند هزینه ای نکردند قدر آن را نمی دانند در حالی که شهردار نیشابور به من گفت «حاضریم برای نصب آن هرچقدر لازم باشد هزینه بکنیم « اخلاق مداری چنین اجازه ای نمی دهد که انسان به تعهدات خود عمل نکند و بر طبق قرارداد موظف بودند لحظه به لحظه کار را به من گزارش دهند و این کار مسئولین به نظر من اهانت به خیام و سازنده این مجسمه است چرا که من روی این تندیس ها از سال ۷۹ تا کنون وقت گذاشته ام .

صحبت های من با پروفسور به پایان می رسد ، او حرف های خود را با یک آیه از قرآن به پایان می برد و می گوید : « أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ».

اما بد نیست مسئولینی که برای آماده سازی فضای این مجسمه به سازنده آن کتبا و شفاها قول داده اند بدانند که این پیکره فاخر که ۱۴ سال روی آن زحمت کشیده شده در معرض خطر است و شرایط نگهداری آن مناسب نیست ، معلوم نیست بارندگی ها بر سر این مجسمه چه بیاورد ؟ گاهی باید به کوتاهی های خود اعتراف کنیم و نگذاریم ادامه پیدا کند و اجازه ندهیم که هنرمندی که کارهایی در سطح جهان ارائه می دهد درباره مسئولین نیشابور بگوید « مسئولین شهرداری تهران از حساسیت من تعجب کرده بودند ولی حالا فهمیدند که این حساسیت ها بی دلیل نبوده است و من به هر صورت این مجسمه را از آنجا خارج می کنم چرا که بنا به قرارداد به قول خود وفا نکردند . « و در نهایت گاهی باید به قول شیخ سخن « تقصیرهای رفته به خدمت قضا کنیم « و کار و تلاش خوبی که شروع شده و پیکره ی فاخری که به شهر خودش رسیده را قدردانسته و کار را نیمه تمام رها نکنیم.

شهرداری نیشابور چه
می گوید؟

از سوی دیگر شهردار نیشابور در پاسخ به سخنان فخیمی اظهار می کند: ما اگر چه به لحاظ حقوقی وظیفه ای در قبال مجسمه ی اهدایی خیام نسبت به سازنده آن نداریم، چرا که این مجسمه هدیه شهرداری تهران به نیشابور است و قرار داد و تعهدات حقوقی در این زمینه میان شهرداری تهران و جناب استاد فخیمی منعقد گردیده، اما از آنجا که خود را به لحاظ اخلاقی در مقابل یک هنرمند که حق معنوی بر اثر خود دارد موظف می دانیم تمام سعی خود را برای برآورده کردن نظر سازنده ی اثر به کار
گرفته ایم.

زرندی با تأکید بر اینکه سازه ی موجود تنها فاز اول کار است و شهرداری نیشابور به کمک مشاور طرحی را تهیه کرده است که به تأیید آقای فخیمی هم رسیده است، افزود: البته این کار زمان بر است به ویژه اینکه این سازه باید در بافت تاریخی نزدیک افلاک نما کار شود و حتما می دانید که نصب مستحدثات در این بافت ها حتما باید با نظر فنی و تخصصی میراث فرهنگی صورت گیرد.

شهردار نیشابور با بیان اینکه نباید طوری عنوان شود که شهرداری نیشابور برای انجام این کار فرهنگی زیر سؤال برود اضافه کرد: نصب اثر با توجه به اینکه نگهداری آن در انبار و آسیب دیدن اثر صحیح نبود صورت گرفت و حتی برای پیشگیری از آسیب های جوی و یا تخریب های جانبی بنا بر این شد که شیشه حفاظتی مخصوص برای محصور کردن آن تهیه شود که اقدامات لازم برای تهیه و نصب شیشه ها صورت گرفته و ظرف روزهای آینده این اقدام به عمل خواهد آمد. ضمن اینکه در فاز بعدی ساخت بنای مربوطه قطعا صورت خواهد گرفت.

زرندی تاکید کرد: شهرداری نیشابور به عنوان متولی زیبا سازی این ابرشهر فرهنگی وظیفه خود می داند که از هنرمندان و آثار آنان، به ویژه آثاری که در خدمت معرفی تاریخ و پیشینه ی این شهر کهن و پایتخت فرهنگ و تمدن ایران زمین باشد، حمایت و استفاده کند.

نویسنده :سیمین سلیمانی

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.