زمان به ضرر نیشابور در حال سپری شدن است: نیشابور بن بست می شود؟!

 

سیدامیر میرسجادی

پژوهشگر توسعه شهری /

بدون تردید میزان برخورداری هر منطقه از دسترسی به شبکه راه های ارتباطی، تاثیر بسیار زیادی بر توسعه آن خواهد داشت. نیشابور نیز از جمله شهرهای مهم ایران است که از گذشته تاکنون در مسیر شاهراه های ارتباطی از جمله جاده ابریشم قرار داشته است. واقع شدن این شهر در مسیر جاده ای و ریلی تهران مشهد و نیز واقع شدن در مسیر ترانزیتی شرقی غربی کشور نیشابور را به یکی از نقاط مهم ارتباطی در ایران تبدیل ساخته است. در دهه ۸۰ که به همت دولت وقت جاده تهران مشهد تبدیل به اتوبان و مسیر ریلی آن به راه آهن دوخطه ارتقا یافت نیشابور نیز به شبکه بزرگراهی کشور پیوست.

چند سال بعد نیز طرح آزادراه تهران-سمنان- نیشابور به منظور ارتقای مسیر بزرگراهی فعلی مطرح شد اما در سال ۸۹ و در دولت وقت ناگهان طرحی با عنوان آزادراه «حرم تا حرم» آغاز شد که فاز اول آن از قم به گرمسار احداث گردید. هدف این طرح اتصال دو شهر مذهبی قم و مشهد بود اما بعدها به نوعی به علت موازی بودن قسمت عمده ای از آن با مسیر تهران مشهد جایگزین طرح آزادراهی قبلی گردید. با این وصف وعلیرغم ماهیت بسیار خوب طرح آزادراه حرم تا حرم اما نکته قابل تامل و باعث نگرانی در طراحی مسیر این آزادراه، فاصله زیاد محل عبور آن از شهرهای شاهرود و نیشابور است. موضوعی که در آن زمان سبب واکنش جدی دکتر جلالی (نماینده شاهرود) به وزیر وقت گردید اما علیرغم اطلاع مکتوب به نمایندگان وقت نیشابور در شورای شهر و مجلس شورای اسلامی آن ها تنها به توجهی سطحی و تذکری بسنده کردند و لذا پیگیری عملی ماجرا در اواخر سال ۹۳ همزمان با فرمانداری آقای مظفری و تلاش گسترده ایشان جهت اصلاح و کم شدن فاصله این آزادراه صورت پذیرفت.

وعده بی سرانجام آقای وزیر

فرماندار وقت با بیان این که : «اتفاق بدی برای نیشابور در حال روی دادن است و اگر این آزادراه هیچ وقت ساخته نشود برای نیشابور بهتر است.» به نادیده گرفتن نیشابور وعبور این آزادراه از ۱۷ کیلومتری شهر (برخلاف موقعیت بسیار خوب این طرح در شمال سبزوار) اشاره نمود و آن را به نفع نیشابور ندانست۱٫ موضوعی که پیگیری آن سبب شد تا وزیر راه در سفر خردادماه ۹۴ به نیشابور و در جلسه شورای اداری شهرستان با اعلام این که «نام نیشابور را در طرح جدید آورده ایم چرا که قاعدتا آزادراه ها باید بتوانند به شهرها و سکونت گاه های مهم مسیرشان خدمت رسانی کنند»؛ موافقت خود را با اصلاح مسیر منحرف شده آزادراه حرم تا حرم و لزوم مکان یابی مجدد آن بیان نمود.۲   در حالی که امید می رفت مشکل فاصله این آزادراه حداقل درباره نیشابور حل شده باشد، اما اظهارات مسئولان شهرستان، استاندار و نیز انتشار مصوبه هیات وزیران، نگرانی مجددی را درباره سرنوشت نیشابور در آزادراه مذکور رقم زده است.

به مردم اطلاعات صحیح نمی رسد
در دو شماره قبلی «خیام نامه» مسئول محترم راهداری شهرستان در حالی صحبت از فاصله ۱۷ کیلومتری یا حتی ۵ کیلومتری آزادراه حرم تاحرم را غیرمنطقی دانسته اند! که به استناد تجارب دیگر شهرها، احداث کمربندی جنوبی را برای نیشابور موجب عبور با سرعت مسافرین و کاهش ورود مسافر به شهر می دانند۳! مسئول محترم راه وشهرسازی اما درهمین گزارش علی رغم اشاره به عبور آزادراه از مسیر اراضی ملی در امتداد ۲۷ کیلومتری جاده نیشابور- سبزوار (شرق شهرک صنعتی عطارالف) به سمت تصفیه خانه جاده کاشمر و نهایتا شهر جدید بینالود با کاهش ۳۰ کیلومتری فاصله سبزوار به مشهد ، فاصله این آزادراه را تا شهر نیشابور تنها ۷ کیلومتر ذکر نموده اند که از نظر ایشان پیمودن این مسیر برای گردشگر امر دشورای نیست۳٫ این در حالی است که  اگر محل تقاطع باغرود را مستقیما (از مسیر خیابان فردوسی- جاده کاشمر) تا شمال تصفیه خانه نیشابور از طریق نرم افزار گوگل ارث تخمین بزنیم شاهد همان جابه جایی «۱۷ کیلومتری» مسیرعبوری تهران مشهد خواهیم بود که حتی در صورت در نظر گرفتن ورودی جنوبی نیشابور به عنوان مبنا نیز فاصله ای معادل ۱۴ کیلومتر (یعنی دو برابر مسافت ادعا شده) را خواهیم داشت

این مساله زمانی نگرانی ها را درباره حل نشدن مساله فاصله آزادراه تشدید می کند که مسئول محترم راه از ناکامی پیگیری های فرماندار وقت جهت کلنگ زنی مکان نزدیک تر (در زمان سفر وزیر راه) سخن گفته است۳ و از سویی دیگر مطابق با مصوبه هیات محترم وزیران در مورد اصلاح قرارداد احداث آزادراه حرم تا حرم۴ آزادراه مذکوربا طول کل پروژه در قطعه قم-گرمسار، قطعه گرمسار تا سمنان، و قطعه سبزوار- نیشابور-مشهد مجموعا تنها ۴۴۵ کیلومتر ذکر شده است که اگر طول مسیر ۱۵۲ کیلومتری قم- گرمسار۵ و فاصله ۱۲۰ کیلومتری قطعه گرمسار تا سمنان۶، را از آن کسر کنیم ، باقی مانده آن مسیری میانبر از سبزوار تا مشهد به طول ۱۷۳ کیلومتر خواهد بود. که به تایید مسئول راه شهرستان (حداقل) کاهش ۳۰ کیلومتری مسیر سبزوار مشهد را در پی خواهد داشت. لذا طبق این اظهارات به نظر می رسد در عمل قرار است به جای کاش فاصله آزادراه حرم تا حرم تا شهر نیشابور، کاهش فاصله دیگری برای مسیر سبزوار به مشهد به قیمت دور زدن نیشابورصورت بگیرد! و ظاهرا «در به همان پاشنه سابق» خود خواهد چرخید!

همچنین استاندار خراسان رضوی نیز در مصاحبه خود با روزنامه قدس۶ ضمن اشاره به در حال نهایی بودن نقشه برداری و مطالعات این آزادراه توسط قرارگاه خاتم الانبیا ابراز امیدواری کرده است که تا پایان سال شاهد تجهیز کارگاه و شروع عملیات این آزادراه (با توجه به افزایش سهم مشارکت مجری آن به ۷۰٪) باشیم؛ مساله بسیار مهمی که بعد از گذشت ۶ سال از آغاز این طرح و بعد از بارها تذکر و مطالبه عمومی آخرین فرصت را برای پیگیری کاهش فاصله این آزادراه تا شهر نیشابور پیش رو قرار داده است. فرصتی بسیار اندک و حیاتی و سرنوشت ساز که در صورت کم توجهی و غفلت مسئولان و نمایندگان محترم و مردم و رسانه ها، بیم آن می رود که در آینده ای نزدیک حیات گردشگری و اقتصادی نیشابور را به مخاطره انداخته و باعث بن بست شدن همیشگی نیشابور شود. لذاعواقب آن را به اختصار متذکر می شویم بلکه مورد توجه قرار گیرد:

۱- حذف شهری که خود در مسیر تاریخی حرکت امام رضا (ع) بوده و میزبان امام رضا و شهر سلسله الذهب و مهمترین قدمگاه رضوی است از مسیر آزادراهی که منسوب به حرمین شریف امام رضا(ع) و حضرت معصومه(س) است ظلم بزرگی به زائرین رضوی و مردم این دیار است.

۲- شهری که ده ها سال در مسیر ارتباطی تهران مشهد و شهرهای غربی و مرکزی کشور بوده و میلیون ها نفر از این مسیر آمد و شد می کنند و حتی با احداث جاده جدید تهران مشهد نیز همچنان در این مسیر واقع شده است. به علت نقش میانبری آزادراه حرم تا حرم در معرض حذف شدن از این مسیر قرار خواهد گرفت و عملا شهری بن بست با راهی فرعی (مانند کاشمر) خواهد شد.

۳- با توجه به این که نیشابور آخرین مقصد مسافرینی است که از سمت تهران به مشهد می روند و خود مشهد یک قطب بزرگ جاذب است که توان ما جهت رقابت با آن (حتی با فراهم نمودن تمام زیرساخت ها) آسان نخواهد بود، ازدیاد فاصله و جایگزین شدن مسیر تردد فعلی به ۱۷ کیلومتر پایین تر و با منظره بیابان- کال شور- تصفیه خانه! و… منجر به ناپدید شدن تدریجی نیشابور از دید و توجه مسافرین و از بین رفتن سیمای طبیعی- تاریخی و فرهنگی این شهر شده و آنرا به شهری دوردست، بد منظره و بی اهمیت در مسیر آزادراه حرم تا حرم مبدل خواهد کرد.

۴- باتوجه به این که سیاست کم هزینه تر شدن احداث این آزادراه و به گفته مسئولان، استفاده از اراضی طبیعی در دستور کار است و قسمت اعظمی از مسیر پیش بینی شده این آزادراه همان اراضی مجاور و موازی با کال شور می باشد؛ تبعات تخریب محیط زیستی این اراضی نیز قابل تامل است.

۵- گسترش متوازن شهر نیشابور در سه دهه اخیر به سمت اراضی غیر کشاورزی و بایر شمالی شهر  صورت گرفته و قسمت قابل توجه ای از ادارت، مراکز دانشگاهی، درمانی و… در شمال این شهر مستقر شده اند. از سویی گسترش جوانب شرقی-جنوبی و غربی نیشابور در قالب حاشیه نشینی و گسترشی نامتوازن بوده است که بیشتر ناشی از تغییر کاربری اراضی کشاورزی است. بنابراین نه تنها اراضی جنوبی نیشابور گزینه خوبی برای توسعه متوازن شهر نیشابور نیست بلکه به علت وجود اراضی متعدد و وسیع و مرغوب کشاورزی در این بخش اشتباه بزرگی است. لذا تصور اینکه فاصله زیاد آزادراه حرم تا حرم گزینه مناسبی جهت ایجاد ذخیره گاه مسکونی برای نیشابور در آینده است تصور درستی نیست.

۶- اگر این اتفاق برای نیشابور بیفتد مشابه نتیجه همان غفلتی است که بر سر سبزواری ها در قضیه راه آهن درآمد. آنجایی که امروز و پس از چند دهه حذف شدن از مسیر ریلی – با چنیدین و چند پیگیری به امید آن هستند که حداقل به شهری بن بست در مسیر تهران مشهد تبدیل شوند. لذا کاهش مسیر سبزوار به مشهد به صورت میانبر و از بیابان های جنوبی نیشابور در واقع دور زدن نیشابور و از بین بردن موقعیت ممتاز این شهر است.

طرح پیشنهادی جهت مسیر مطلوب آزادراه نسبت به دو طرح قبلی :

منابع :

۱-خیام نامه شماره ۲۲۴ – اسفند ۹۳

۲-خیام نامه شماره ۲۳۶ – خرداد ۹۴

۳-خیام نامه شماره ۳۱۵ – دی ۹۵

۴-مصوبه اخیرهیات وزیران پیروی مصوبات سال ۸۹

۵-مسیر قم گرمسار در سال ۹۳ به بهره برداری رسیده است

۶-سایت ایسنا – مرداد ۹۳- به نقل از

۷-سایت قدس آنلاین- تاریخ ۲۳ دی ۹۵

پی نوشت:

الف – که به اشتباه شهرک صنعتی کمال (واقع در شمال فیروزه) قید شده است

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.