رسانه و سلامت روان در حوادث و بلایا

حوادث و بلایای طبیعی انسان ساخت به هر شکل و یا با هر علتی که اتفاق بیفتد پیامدهای جدی برای حیات، توسعه و تکامل جامعه بشری به همراه دارند که می توانند سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی بطور کامل زندگی انسان را به خطر اندازند. بلا فوریتی است که پاسخ به آن به توانی فراتر از توان جامعه آسیب دیده نیاز دارد و بحران نوعی نبرد صامت است که قدرت تصمیم گیری و عمل کرد جامعه را در سطوح مختلف مختل می کند. مهمترین پیامد بحران، نبود قطعیت و امکان تصمیم گیری است که موجب شکل گیری حوادث مختلف و رویارویی جامعه با مشکلات جدی می شود و رسانه ها در این زمینه و بر بستر فرهنگ های مختلف می توانند نقش دوگانه مدیریت و گسترش بحران را با بهره گیری از شیوه های مختلف برجسته و آموزش دهند.

نقش رسانه در مدیریت و کنترل بحران به ویژه بلایای طبیعی در سه مرحله عبارت است از:

االف- پیش از وقوع بحران:

مرحله آموزش: کاکرد آموزش و فرهنگ سازی رسانه ها در مرحله پیش از بحران بیشتر حائز اهمیت است. رسانه ها به واسطه برخورداری از کارکرد نظارت بر محیط و تفسیر می توانند بحران های بالقوه و در حال شکل گیری را در محیط شناسایی و به مسئولان و کارگزاران گوشزد کنند و شاید بهترین نقش در این مرحله بر عهده تلویزیون باشد.

ب- در طول بحران:

مرحله مواجهه: کارکرد اطلاع رسانی و خبری رسانه ها و جلب مشارکت همگانی در مرحله وقوع بحران از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا بحران ها آبستن شایعات هستند و به منظور هدایت افکار عمومی باید به شیوه مدبرانه ای اطلاع رسانی صورت گیرد. از نقش کلیدی رادیو به عنوان رسانه ای ارزان، قابل حمل، در دسترس، سریع، قابل استفاده در شرایط قطع برق و … در این مرحله نباید غافل بود. امکانات تلفن های همراه نیز نقش قابل توجهی در اطلاع رسانی و نجات جان افراد گرفتار و روحیه بخشیدن به آنها دارد.

ج- پس از وقوع بحران:

مرحله پشتیبانی و اصلاح: رسانه ها در مرحله پس از بحران بهتر است به واسطه کارکرد نظارتی خود بر روند ترمیم و بهبود مجدد اوضاع نظارت داشته باشند و با تحلیل بی طرفانه ابعاد و ریشه های بحران به وجود آمده از بروز بحران های مشابه جلوگیری کنند. رسانه ها می توانند به واسطه قدرت بسیار در جذب مخاطبان انبوه و توانایی در شکل دادن به افکار عمومی، خود بحران ایجاد نمایند. مردم به هنگام وقوع حوادث و بلایا طبعا از رسانه کسب آگاهی نموده و از خروجی آن به درجات مختلف تاثیر می پذیرند. هر چه میزان اعتماد مردم به رسانه قوی تر باشد رسانه در مهار بحران از طیق اطلاع رسانی، تحلیل شرایط، دعوت به مشارکت و تاب آوردن و … توفیق بیشتری خواهد داشت.

نکات قابل توجه

رسانه ها می توانند با ارائه اطلاعات دقیق درباره موضوعات مربوط به بحران از میزان مراجعه مخاطبان به رسانه های بیگانه و دریافت اخبار صحیح و نادرست بکاهند.

رسانه ها به هنگام وقوع بحران باید در پی تعدیل انتظارات ارزشی با هدف تقویت تعادل بین خواسته ها- داشته ها باشند تا میزان محرومیت نسبی کاهش یابد و مهار بحران میسر شود.

افراد برای بازیابی هویت شخصی موضوعی برای گفتگو و گریز از مشکلات به رسانه روی می آورند. روی آودن به سوی تلویزیون در شرایط نا خوشایند شیوع بیشتری دارد و این فرصت زمان مغتنمی است برای مداخله هدفمند در وضعیت روانی افراد و کاستن از عوارض و آثار منفی بحران بر سلامت روان آن ها از طریق رسانه

در مواجهه با بحران اولین اقدام لازم و حیاتی، دسته بندی واقعیت هاست. رسانه باید با دقت و ظرافت خاصی نسبت به تفکیک و اطلاع رسانی دقیق واقعیت های موجود، شایعات و مواردی که در جنگ روانی به کار گرفته می شوند، اقدام نمایند و عواملی که در تشدید و تداوم بحران دخالت دارند را شناسایی کنند. یکی از عوامل مهم کنترل بحران پاسخ سریع به موقع و حساب شده است زیرا اطلاعات به سرعت منتقل شده و افکار عمومی هم با همان سرعت و شتاب شکل می گیرد.

اهالی رسانه باید با مشاوره و مداخله پرسنل سلامت روان و سایر نیروهای مرتبط برای کمک به بهبود سلامت روان جامعه و بازماندگان قربانیان انطباق و سازگاری آنها با شرایط موجود و افزایش امید به زندگی در سطح جامعه نهایت توان و امکانات خود را به کار گیرد.

دست اندکاران رسانه باید در کمک به بازآفرینی نظم مخدوش شده یا جایگزین سازی روش های داوطلبانه ایجاد نظم مضاعف بکوشند. اغراق در توصیف بلا و حادثه و بزرگ نمایی بحران به سبب پوشش وسیع رسانه، می تواند وضعیت را بدتر نموده حتی بحران یا بحران های جدید تری ایجاد نماید. هرگز نباید بحران پدید آمده را به عنوان نشانه ای از قهر خداوند و بلای آسمانی توصیف کرد و جلوه داد.

جمع آوری و مستند سازی صحیح و بی غرض تجربیات حاصل از مدیریت بحران و انتقال آن به مسئولان مرتبط از وظایف مهم اهالی رسانه است.

مردم حق دارند بدانند در معرض چه خطری هستند و چرا در معرض این خطر قرار دارند و پیام های مربوط به خطر باید ساده و روشن باشد تا مردم آن را دریابند.

به طور خلاصه هر چه سواد رسانه ای مردم ارتقای بیشتری یابد آن ها در شرایط غیر عادی و بروز بحران بهتر می توانند احساسات، افکار واکنش ها و درست و غلط بودن اخبار را تشخیص دهند و از خروجی رسانه بهره بیشتری کسب نموده و سلامت روان خود را از مضرات محصولات رسانه ای مخرب مصون دارند.

در سال های اخیر مردم خود تبدیل به خبرنگار و تولید کننده محتوای برخی رسانه ها از جمله شبکه های اجتماعی شده اند. آن چه از جانب مردم در این رسانه ها حین وقوع بحران و قبل و پس از آن انتشار می یابد قابل استناد نیس لذا می بایست آموزش های لازم در زمینه بهره گیری از شبکه های اجتماعی و نحوه ی اطلاع رسانی و درج اخبار در این شبکه ها به منظور افزایش تنش روانی به مردم ارئه گردد.

گروه سلامت اجتماعی، روانی، اعتیاد

معاونت بهداشتی دانشکده

علوم پزشکی نیشابور

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.