راه حل ملی برای بحران آب نیشابور

در همایش ملی آب در نیشابور با حضور مقامات وزارت خانه های نیرو و کشاورزی ارایه شد:

نیشابور شهر پایلوت در «مدیریت آب» کشور اعلام شد

*مدیریت آب نیازمند حکم حکومتی است               * باروری ابرها، توهم و اشتباه است

*آب مساله سیاسی است و راهکار حاکمیتی می طلبد   * نگران امنیت غذایی مردم هستیم

*متاسفانه ما میهمانان در دشت نیشابور صاحب خانه شدیم

در این همایش که روز پنجشنبه دهم اردیبهشت ماه برگزار شد معاون استاندار و فرماندار نیشابور با بیان اینکه شب گذشته تا پاسی از شب به مطالعه در زمینه بحران آب در نیشابور پرداختم ولی هیچ صحبت قابل بیانی برای الان نیافتم، از تجربه سی ساله خود در سمت های مختلف و مطرح شدن موضوع آب در تمامی این سال ها گفت.

مظفری تصریح کرد: بعد از گذشت این ایام، امروز خیلی از ما باور کردیم که آب مهم است و نیز قبول کردیم در بحث آب با بحران مواجه ایم و از متولیان درخواست کمک داریم. وی ابراز امیدواری کرد که مردم و مسئولین به همراه نمایندگان با همدلی و همزبانی به اهمیت این مسئله رسیده باشند.

بخش نخست: نشست علمی همایش

مدیریت یکپارچه ضروری است

در بخش علمی همایش چهار استاد دانشگاه فردوسی مشهد و کارشناس حوزه آب به ایراد سخنرانی و ارائه مقاله پرداختند.

دکتر علیزاده، استاد تمام و عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی انواع ناسازگاری ها در طبیعت را در سی سال گذشته، توسعه سطح کشاورزی، صدور پروانه برای حفر ۸۵۰ هزار حلقه چاه در کشور، احداث سد روی رودخانه ها، خشکاندن دریاچه ها و قنات ها اعلام کرد و از جمله اشتباهات در این حوزه را تک محصولی کردن زمین ها، استفاده ناموزون از کودهای شیمیایی و خسته کردن خاک دانست و بارور کردن ابرها را توهم و فریب خواند.

وی صراحتا ایران را دارای یکی از بالاترین کشت های آبی دنیا آن هم در یک منطقه خشک معرفی کرد و افزود: ۸۶ درصد آب مصرفی در حوزه کشاورزی غیر طبیعی و هر کار غیر طبیعی را ناپایدار است.

علیزاده با ذکر اینکه متاسفانه ما در دشت ها صاحبخانه شدیم، تعامل با شرایط طبیعی و استفاده از پتانسیل ها را ضروری خواند. وی ضمن بیان اینکه اگر قرار است غذای مردم ایران تنها از داخل تامین شود باید تنها ۲۵ میلیون نفر جمعیت می داشتیم، تاکید کرد: ما یکی از بدترین الگوهای غذایی با مصرف ۹۰ درصد از محصولات گیاهی و ۱۰۰ میلیون تن غذای خام تولیدی در دنیا را داریم و این در حالی است که نیشابور منطقه ای است خشک با خاک فقیر و آب شور.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه به چند باغ و کوچه باغ نگاه نکنید، نیشابور در دید کلان یک سرزمین بیابانی است، ایران را تنها کشوری دانست که تمام آب آن از بارندگی حاصل می آید. علیزاده با بیان اینکه ما ۱۲۰ میلیاردتر مکعب از آب پایه زیرزمینی را برداشت کرده ایم، نسبت به خالی شدن خزانه آب کشور هشدار داد و خراسان رضوی را در برداشت آبهای زیرزمین پایه دارای بدترین وضعیت در کل کشور اعلام کرد.

این کارشناس متخصص راه حل های موجود را کاهش سطح زیرکشت کشاورزی، محدود سازی توسعه صنایع وابسته به کشاورزی، استفاده از توانمندی های خاص اقلیمی، صرفه جویی، تغییر الگوی کشت اعلام کرد و در نهایت ایجاد سازمانی قوی برای مدیریت یکپارچه آب را نیاز به حکم حکومتی قوی دانست.

دکتر داوری از اساتید متخصص حوزه آب با بیان اینکه وقتی در کشور ما آبهای سطحی رو به کمیابی است، توسعه از تکاپو باز می ماند، برداشت بی رویه را دارای عواقب وخیمی دانست که گریبان همه را خواهد گرفت.

خطاهای سیاسی و مدیریتی

وی با بیان اینکه اگر گذشته را بررسی کنیم می فهمیم ضربه هایی که در این حوزه می خوریم نه از فعالیت های فیزیکی که از خطای مدیریت بوده است، ادامه داد: ما به مالکیت ها توجه نکردیم و نیز خطای سیاسی و عدم توجه به پویایی محیط و غافل ماندن از اکوسیستم را در پیش گرفتیم.

این کارشناس متخصص ضمن بیان اینکه حل مشکل آب از وزارت نیرو برنمی آید، افزود: مشکل اصلی ما عدم هم افزایی است و راه حل موجود را اصلاح قوانین موجود، موثق بودن داده ها، مشارکت مردم و برنامه ریزی جامع و قابل پیاده سازی اعلام کرد.

دکتر ناصری دیگر کارشناس حاضر در نشست، سامانه DSS را ابزاری برای شبیه سازی تصمیمات و اندازه گیری اثرات آن بر طبیعت قبل از عمل برای کاهش خطرات احتمالی تصمیمات معرفی کرد و این سامانه را در نیشابور حاصل تلاش ده ساله گروه کشاورزی دانشگاه فردوسی و همکاری شرکت های خصوصی خواند.

وی افزود: در استان شرایط نرمال بارندگی را نداریم و این میزان ۴ درصد از کل کشور پایین تر است.

دکتر انصاری نیز در حوزه پایداری منابع آب، نهادینه کردن بهره وری اقتصادی و محاسبه هزینه فایده را مهم ترین راه حل ممکن دانست و استفاده از روش های آبیاری زمین های کشاورزی از سنتی به مدرن را مورد جدل و اختلاف بین کارشناسان اعلام کرد و حتی عنوان کرد: آبیاری با روش های مدرن در نیشابور برخی از اراضی کشاورزی را در معرض خطر قرار داده است.

به گفته دکتر ضیایی، دیگر استاد حاضر در این نشست که به معرفی سامانه DSS پرداخت، این سیستم می تواند بیلان ماهانه آبهای زیرزمینی، امکان برآورد آب ها، امکان سناریو سازی برای تغییر اقلیم، الگوی کشت، تغییر رژیم برداشت آب، هیدروگراف واحد آب و چاه ها و امکان تولید گزارش های مدیریتی را رسم کند.

ورود مردم به مدیریت منابع آب

در بخش دیگری از این همایش ملی، رئیس خانه کشاورز به عنوان نماینده کشاورزان و بهره برداران با بیان اینکه خوشبختانه مدیران فهمیدند که مشکل با کمک مردم حل می شود، تصریح کرد: تا ۵۰ سال پیش هم آب آشامیدنی و هم کشاورزی را خود کشاورزان مدیریت می کردند تا این که مدیریت به وزارت نیرو و کشاورزی و بخش دولتی رسید تا متاسفانه به اینجا رسیدیم.

کرباسی با اشاره به این که بهره برداران و متولیان کشور و هم جهاد کشاورزی غفلت کردیم حال نمی خواهیم درجه بندی کنیم که مقصر اصلی چه کسی بوده است، دامه داد: از سال ۶۵ ممنوعیت حفر چاه اعلام شد اما متاسفانه حدود ۷۰۰ چاه رسمی با مجوز و هزاران چاه غیر مجاز پس از اعلام ممنوعیت دشت نیشابور حفر شده است.

وی اما «کاهش افت» آب زیر زمینی را از ۱۰۴ به ۶۳ سانتی متر را حاصل برنامه ریزی و مدیریت دو ساله اخیر دانست و نصب کنتور هوشمند، انسداد چاه های غیر مجاز، اطلاع رسانی و ساماندهی بهره برداران و استقرار سیستم تصمیم گیری را از نتایج همکاری دو سال اخیر بخش خصوصی با محوریت خانه کشاورز با امور آب شهرستان اعلام کرد.

کرباسی از مسدود شدن ۶۰۰ چاه غیر مجاز و توقیف ۱۰ دستگاه غیر مجاز حفاری خبر داد و آن را حاصل مشارکت مردم دانست. وی این قول را نیز داد تا سه سال دیگر، در صورت همکاری همه دستگاه ها و اجازه مشارکت بیش تر خود بهره برداران و بخش خصوصی بیلان دشت نیشابور مثبت خواهد شد.

ملک زاده دیگر نماینده کشاورزان با بیان اینکه خوشحالیم که همه مسئله و راه حل آن را می دانند خواستار تشکیل «شورای هماهنگی دشت نیشابور» متشکل از جهاد، سازمان آب، نمایندگان بخش خصوصی و دانشگاهیان شد به نحوی که هرگونه استفاده از آب دشت و صدور پروانه حفاری با هماهنگی این شورا انجام شود.

وی با اشاره به اینکه نگران امنیت غذایی مردم هستیم خواستار افزایش اختیارات مدیر اداره آب برای کاهش پروسه های اداری شد.

مدیر امور منابع آب شهرستان هم، دشت نیشابور را از بحرانی ترین دشت های کشور به لحاظ کمبود آب توصیف کرد که بالاترین بیلان منفی را در کشور داراست.

علی پور ضمن بیان اینکه کشور ما کمتر از یک سوم آمار بارندگی دنیا بارش دارد، نیشابور را در مرحله هشدار توصیف کرد.

وی با اشاره به اینکه طبق استاندارد جهانی اگر ۴۰ درصد آبهای تجدید پذیر مصرف شود در دراز مدت با مدیریت صحیح می توان از آن عبور کرد، افزود: بالای ۴۰ درصد نشان دهنده بحران است و این درحالی است که ما ۸۵ درصد مصرف این آبها را در کشور داریم در برابر متوسط جهانی که ۵۵ درصد است.

بخش دوم: اظهارات مسئولان

نیشابور محل اجرای پایلوت طرح مدیریت منابع آب

در بخش دوم همایش ملی آب در نیشابور، که مدیریت آن را معاون استاندار و فرماندار نیشابور بر عهده داشت، مظفری از معاونان وزیر نیرو و جهاد کشاورزی خواست نسبت به قرار دادن نیشابور به عنوان شهر پایلوت مدیریت آب و اختصاص امکانات و اعتبارات لازم برای این موضوع اعلام آمادگی نمایند.

غلامحسین مظفری از تشکیل «شورای حفاظت و بهره برداری از منابع آب» نیشابور در فرمانداری خبر داد و آمادگی شهرستان را برای تشکیل پژوهشکده منابع آب و نیز راه اندازی موزه مطالعات و تاریخ آب شهرستان در صورت همکاری وزارت نیرو اعلام کرد.

معاون وزیر نیرو درامور آب در بخش دوم این همایش با بیان این که نیشابور تا ۱۰۰ درصد منابع آب شرب و بخش عمده آب کشاورزی اش وابسته به منابع زیر زمینی است افزود: بیماری مزمنی که سفره های اب زیرمینی ما به ان دچارند در یکی دو سال ایجاد نشده بلکه روندی طولانی مدت است.

میدانی با بیان این که سهم تغییرات اقلیم در بحران آب کم تر از نقش سوء مدیریت در این زمینه است افزود: الان مشکل ما تنها کمیت آب نیست بلکه افت کیفیت هم داشته ایم. در همین نیشابور که روزگاری حتی آب شرب مردم از چاه تامین می شده، الان آلودگی در برخی مناطق به نحوی است که آن آب حتی به درد کشاورزی هم نمی خورد تا برسد به نوشیدن!

وی تنها راه چاره را در کاهش مصرف آب به ویژه با اصلاح الگوی کشت و کاهش میزان برداشت بخش کشاورزی دانست.

به گفته معاون وزیر نیرو در نیشابور باید سالانه تا ۲۳۷میلیون متر مکعب کاهش برداشت اتفاق بیفتد تا در ظرف بیست سال به تعادل برسیم.

وی با استقبال از طرح نیشابور به عنوان شهر پایلوت در الگوی مدیریت آب خواستار همکاری همه مردم، اعم از مقامات دولت، اعضای شوراهای شهر و روستا و بخش خصوصی برای مدیریت موضوع آب شد و افزود: در بودجه امسال رقم مناسبی برای موضوع بحران آب اختصاص یافته و تاکید برنامه ششم توسعه هم در این زمینه راهگشا خواهد بود.

در ادامه بخش دوم همایش، معاون وزیر جهاد و کشاورزی با ابراز خوشحالی از سخنان نماینده کشاورزان نیشابور مبنی بر کاهش روند افت آب در حوزه نیشابور با ورود خود کشاورزان و بهره برداران بخش خصوصی نیشابور، آن را یکی از معدود خبرهای امید بخش در این حوزه در سال های اخیر خواند.

مهندس کشاورز مساله آب را مساله همه مردم و حاکمیت خواند و با بیان این که این موضوع به «مفهموم حکمرانی مطلوب» (Good Governance) باز می گردد اضافه کرد: اگر امروز دچار این وضعیت شده ایم باید بپذیریم که هر اتفاق بدی را ما به عنوان دولت اجازه داده ایم ویا غفلت کرده ایم.

وی با بیان این که ایجاد «نظام تدبیر» با در نظر گرفتن شاخص های حکمرانی مطلوب نظیر «مشارکت» همه بخش ها به ویژه بخش خصوصی و خود مردم با رعایت اصل برابری در آرا و تصمیمات، «شفافیت» و ارایه درست اطلاعات و حسابرسی روشن به اقدامات و نتایج، راهکار اصلی خروج از بحران است، اضافه کرد: باید از این تصمیم که نیشابور پایلوت و شهر الگوی نظام تدبیر برای حل بحران آب باشد حمایت کنیم. هدف ما باید ایجاد تعادل در ورودی و خروجی سفره های آب زیرزمینی باشد.

معاون وزیر جهاد خواستار ایجاد نهادی مشارکتی برای مدیریت حوزه آب نیشابور با حضور نمایندگان دولت، کشاورزان و سایر بهره برداران و مصرف کنندگان شد و اضافه کرد: ما حاضریم هرچه امکانات، دانش و تخصص در اختیارمان هست برای شهرستان شما بیاوریم تا در قالب نهادی ویژه این موضوع مدیریت شود و بتوان آن را به عنوان الگوی مدیریت آب برای سایر مناطق کشور هم به کار گرفت.

کشاورز با اشاره به اهمیت حوزه تمدنی نیشابور با بیان این که مرگ این دشت برای همه کشور و نظام نگران کننده و ناشایست است ادامه داد: مشکل آب نیشابور مشکل نه تنها مردم و ساکنان این حوزه، که مشکل حاکمیت است و همه ما سوار بر یک کشتی هستیم و همه باید برای رفع آن تلاش کنیم.

در پایان این مراسم، سبحانی نیا و مروی، نمایندگان نیشابور و فیروزه در مجلس ضمن خوش آمد گویی و تشکر از همه حاضران در همایش، به ویژه مقامات ملی حاضر در سالن، آمادگی خود را برای استفاده از همه پتانسیل های موجود در مجلس برای تحقق اهداف این همایش اعلام کردند.

فرماندار نیشابور هم ضمن اعلام آمادگی برای پیگیری مصوبات این نشست از جمله تشکیل شورای مدیریت آب نیشابور، اعلام نیشابور به عنوان مرکز اجرای طرح پایلوت «مدیریت منابع آب»، اجرای طرح اصلاح الگوی کشت با توجه به برنامه های کلان کشور، خواستار پیگیری مباحث این همایش از سوی وزارت خانه های جهاد و نیرو و نیز افزایش اختیارات مدیریت امور آب شهرستان شد.

آزاده مهدیار

به اشتراک بگذارید:


پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.