دیگرشهردار «خان» شهر نیست! شورای شهر مظهر مردم سالاری

ترجمه و تلخیص:حبیب الله قربانی

کارشناسی ارشد مطالعات جهان

در جمهوری اسلامی ایران انتخاب اعضای شورای شهر و روستا از اصول اولیه ی حقوق شهروندی است. شهروندان نیشابور همسو با سایر ایرانیان در ۲۹ اردیبهشت با حضور پر شور در پای صندوق های رای به مهمترین وظیفه ی خود در انتقال مسالمت آمیز قدرت محلی به منتخبان پنجمین دوره ی شورای شهر جامه ی عمل پوشیدند. رای مردم نشان داد که به جز دو نفر از اعضای شورای چهارم، عملکرد بقیه، مورد رضایت شهروندان نیشابوری نبوده است. مردم در روزهای پایانی اردیبهشت، اعضای بی وفا به عهد و پیمان خود را سلب اختیار کرده و قدرت خود را به انسان های فرهیخته ای تفویض کردند تا در رفع مشکلات شهر بکوشند.  انتظار می رود منتخبین پنجمین دوره ی شورای شهر  قدر اعتماد مردم را دانسته و برای تحقق وعده ها و رضایت شهروندان، عقلانیت و قانون گرایی را پیشه ی خود ساخته و از هیچ تلاشی برای رشد و توسعه نیشابور دریغ نورزند. اعتماد مردم بزرگترین پشتوانه است که با تکیه بر آن می توان بسیاری از موانع توسعه را رفع و نیشابور را به جایگاه شایسته ی نام آن، رساند.

در نظام های سیاسی مردم سالاری حقوق شهروندی ، رابطه ی حاکمان و مردم را مشخص می کند. همان گونه که اشاره شد انتخاب اعضای شورای شهر یکی از مصادیق حقوق شهروندی است. «حقوق شهروندی» مفهومی سیاسی اجتماعی است که بر اساس آن فارغ از سن و جنس و نژاد و مذهب به مردم اجازه داده می شود، برخلاف نظام های ارباب و رعیتی یا خودکامه؛ انتظار داشته باشند در جامعه ای که زندگی می کنند از حق یکسان آزادی، برابری و عدالت برخوردار شده و از مسئولین خود حق سوال داشته باشند. در نظام های ارباب و رعیتی، خان یا ارباب اجازه نمی داد در ارتباط با تصمیمات، عملکردها و قضاوت های او، حتی در ذهن افراد سوال ایجاد شود. رعایا محکوم بودند هر چه خان تصمیم بگیرد، عمل کند، یا درباره ی رفتار رعایا قضاوت کند را بدون چون و چرا بپذیرند. پذیرش یا نپذیرفتن بدون چون و چرای اوامر ارباب موجب افزایش یا کاهش سهم فرد از مزایا و مواجب اجتماعی بود. خان یا ارباب بر اساس امیال و افکار خود دستور می داد و وظیفه ی رعیت فقط اجرای بدون چون و چرای دستورات ارباب بود. در نظام ارباب و رعیتی مردم نه به عنوان شهروند بلکه به مانند ابزار و وسیله ای در خدمت خان ها بودند که همراه با روستاها خرید و فروش می شدند.

نظام ارباب و رعیتی با اصلاحات ارضی که پیش از انقلاب صورت گرفت از بین رفت. لکن حقوق مردم نسبت به حاکمان و حقوق شهروندی با پیروزی جمهوری اسلامی ایران، در قانون اساسی به صراحت بیان شد. از زمان دولت اصلاحات برخی از اصول قانون اساسی مورد توجه قرار گرفت و حق تعیین اعضای شوراها و نظارت بر امور مناطق و محلات به صورت عملی اجرا شد. طبق حقوق شهروندی بر خلاف  نظام ارباب و رعیتی مردم مالک و صاحب همه چیز هستند. آنها می توانند در اداره ی جامعه ی خود سهیم باشند. حق مشارکت در تعیین سرنوشت خویش، حق اداره ی شایسته و حسن تدبیر جامعه از جمله ی حقوق شهروندی است که در منشور حقوق شهروندی دولت یازدهم نیز از آن یاد شده است. بر اساس این حقوق شهروندان حق دارند به طور برابر در تعیین سرنوشت خود در سطوح ملی و محلی مشارکت داشته و امور زندگی شان بر پایه قانون مداری، کار آمدی، پاسخگویی، عدالت و انصاف تدبیر شود.

اما با تاسف میراث شوم فرهنگ چند صد ساله ارباب و رعیتی که در ذهن برخی از مردم این آب و خاک رسوخ کرده هنوز به طور کامل از میان نرفته است. گویی در برخی ادارات و دستگاه های مختلف دولتی و غیر دولتی، ارباب بر کرسی قدرت تکیه زده و برای امور رعیت فارغ از قانون و عدالت، تصمیم می گیرد. هر کس که آشنا و نزدیک باشد یا بهتر چاپلوسی کند، می تواند از رانت و تبعیض سود جوید و در غیر این صورت مورد خشم ارباب قرار گرفته و باید بدون چون و چرا، ظلم و ستم و بی عدالتی را تحمل کند. بار اقتصادی سنگینی که امروز در شهر نیشابور و سایر شهرهای ایران بر دوش مردم وارد شده و کمر آنها را شکسته است محصول این نگاه به اداره ی جامعه است. شاید ضرب المثل قدیمی «کدخدا رو ببین ده رو بچاپ» که به نوعی به سیستم ارباب و رعیتی اشاره می کند، ریشه ی بسیاری از اختلاس ها و سوء استفاده ها از بیت المال باشد.

باید گفت شورای شهر مظهر مردم سالاری، پاسخگویی مسئولین و نماد منسوخ شدن تدریجی شیوه ی اداره ی ارباب و رعیتی جامعه است. در حقیقت اگر اعضای شورای شهر به عهد خود با مردم وفادار باشند باید در قدم نخست به دنبال شهرداری باشند که دانش و شجاعت لازم را برای ریشه کردن شیوه ی سنتی اداره ی شهرداری داشته باشد. شهردار خان شهر نیست! شهردار می تواند شایسته ترین شهروندی باشد که با توجه به علم و دانش و توانایی هایی که دارد اداره ی شهر را برای مدت محدودی، تا زمانی که در چارچوب قوانین و مقررات تحت نظارت شورا عمل می کند به عهده گرفته است. تجربه ی دوره های گذشته شورا نشان داد شیوه ی سنتی اداره ارباب و رعیتی شهر چگونه هزینه های سنگینی به بیت المال و مردم نیشابور وارد می کند. گفته می شود که بیش از نیمی از کسری بودجه کنونی شهرداری، محصول ندانم کاری ها و انعقاد پیمان هایی است که در طول سالیان گذشته به افراد خاص واگذار شده است. کسانی که یک شبه ره صد ساله را پیمودند و امروز با دور دور زدن ماشین های چند صد میلیونی، به زرنگی خود در شهر مباهات می کنند!

به هر حال، به اعتقاد برخی همچون دولت یازدهم، شورای پنجم نیز ویرانه ای به اسم شهرداری را تحویل گرفته که با کسری بودجه چند صد میلیاردی مواجه است. از گفتگوهای مردم در دوران تبلیغات و انتخابات چنین استنباط می شود که مردم از شورای شهر انتظار دارند همت خود را در راستای اصلاح ساختار شهرداری، ممانعت از افزایش کسری بودجه و جلوگیری از رانت و تبعیض به کار گیرند. بدون تردید بخش اصلی ارزیابی عملکرد شورای هر شهری با میزان قانون گرایی و برابری و عدالت بین شهروندان در شهرداری سنجیده خواهد شد.

خوشبختانه بیشتر رای مردم به منتخبین شورای پنجم از روی آگاهی و با توجه به تخصص، دانش و توانمندی های ایشان بوده است. آرائی که نه به خاطر تطمیع اقتصادی بود و نه به دلیل پهن کردن سفره. بدون تردید این آرا پشتوانه ی بزرگی برای اعضای شورا شهر خواهد بود. می توان گفت در این دوره نقش آرای احساسی و مبتنی بر روابط فامیلی و قومی قبیله ای نیز نسبت به دوره ی قبل کاهش چشمگیری داشت. اکثر منتخبان نیز تلاش کردند به صورت صادقانه خود را به مردم معرفی کرده و به دور از فریب نظر آنها را به سوی خود جلب کنند. مطمئنا از نظر سرمایه ی اجتماعی بین آرایی که به خاطر منافع مادی و یا زودگذر به کسی داده می شود با آرایی که بر اساس آگاهی و توانایی های فرد و صرفا برای مصالح شهر به صندوق های رای انداخته شده تفاوت وجود دارد.  امید می رود  اعضای فرهیخته، راستگو و توانمند شورای پنجم که به عنوان شایسته ترین های شهر نیشابور برای اداره و نظارت بر امور شهر انتخاب شده اند، به دور از منافع فردی و گروهی قدر رای خردمندانه شهروندان را دانسته و با اتحاد و انسجام به دنبال رشد و توسعه ی موطن خود باشند.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.