دست موسسات آموزشی کنکور در جیب مردم ایران: گردش مالی موسسات کنکور؛ یک سوم بودجه ی عمرانی ایران

حبیب اله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

 

14چرا آسیب های گوناگون کنکور محوری آموزش، نادیده گرفته می شود؟

اگر چه از سال ۱۳۸۹ به بعد هر ساله  به صورت پیوسته از آمار داوطلبان شرکت در کنکور کاسته شده است اما باز هم در روزهای پایانی هفته جاری نزدیک به ده درصد از جمعیت ایران ( ۸۶۰ هزار و ۱۰۹ نفر)در مهمترین اتفاق زندگی خود شرکت می کنند. کنکور، نقطه ی عطفی در زندگی بهترین سرمایه های انسانی کشور است که در کنار کارکردهای مثبت، می تواند آثار زیانبار متعددی داشته باشد. به همین دلیل شناخت نقاط قوت و ضعف آن از اهمیت زیادی برخوردار است.

در ایران آزمون پذیرش دانشگاه ها، کنکور نامیده می شود. کنکور از کلمه ی «کان کورس» فرانسوی اقتباس شده است. برای پذیرش در دانشگاه ها، داوطلبان باید در رقابتی نفس گیر تست های سخت مواد درسی عمومی و تخصصی دوره ی دبیرستان خود را پاسخ دهند. در حقیقت اجرای کنکور را در ایران می توان به فصل برداشت نظام آموزشی تشبیه کرد. به قول «امیل دورکیم»، جامعه شناس فرانسوی، آموزش و پرورش به معنای سرمایه گذاری بزرگسالان برای نسل آینده ساز یک جامعه است و با امتحان کنکور، تلاش می شود شایسته ترین افراد برای پذیرش سکّان اداره ی جامعه، انتخاب و در دانشگاه تحت پوشش آموزش های بیشتری قرار گیرند.

با وجود اثرات مثبتی که امتحان کنکور در گزینش برجسته ترین استعدادهای جامعه دارد، نمی¬توان از اثرات مخرب و ویران¬گر آن بر بخش عظیمی از جوانان با نشاط و سرزنده کشور مغفول ماند. بر خلاف سالهای نه چندان دور که فضا و منابع محدود آموزشی مانع ورود داوطلبان تحصیل به دانشگاه می شد، امروزه رقابت بر سر پذیرفته شدن در دانشگاه های معتبر و با پرستیژ، از جمله دانشگاه تهران، صنعتی شریف، علم و صنعت، امیر کبیر و …، موجب ایجاد انواع فشارهای جسمی و روحی بر داوطلبان می شود. پذیرش در چنینی دانشگاه هایی، برای فرد شانس بهتری برای به دست آوردن فرصت های شغلی «محدود» ایجاد می کند. امید قبول شدن در این دانشگاه ها شاید نخستین دلیلی است که باعث می شود جوان ایرانی از بسیاری از تفریحات و سرگرمی ها و حتی برخی از نیازهای اولیه؛ خود را محروم کند تا بتواند در رشته و دانشگاه مورد علاقه اش پذیرفته شود.

هیچ کس انتظار ندارد پس از یکسال تلاش و مطالعه ی فشرده ی روزانه، داوطلب در رسیدن به اهداف مورد علاقه اش ناکام بماند. پس از اعلام نتایج تنهایی، اضطراب، نا امیدی، افسردگی، عدم اعتماد به نفس و انواع آسیب های اجتماعی ممکن است برخی از جوانان ناموفق را به کام خود بکشد. متاسفانه نظام آموزشی و در راس آن کنکور فقط بخش اندکی از جوانان را به سوی داشتن زندگی بهتر هدایت می کند و بقیه را در بلا تکلیفی رها می کند. اگر در گذشته، به خاطر جهل بهترین جوانان خود را قربانی خدایان می کردند، امروزه عدم احساس مسئولیت نسبت به عواقب شوم کنکور، جوانان را به قربانگاه کنکور سپرده می شوند.

آسیب های مختلفی که کنکور بر پیکره ی نظام اجتماعی وارد می کنند، همچون سایر پدیده ها مانند بیکاری و فقر، دارای نتایج نامطلوب مستقیم و غیر مستقیم در عرصه ی زندگی اجتماعی است. یکی از مشکلاتی که کنکور در زمان حکومت استبدادی پهلوی به جامعه تحمیل می کرد، نگاه نابرابر و تبعیض در پذیرش داوطلبان بود. قبل از انقلاب شرایط برای ورود اقشار مستضعف و حاشیه ی شهرها به دانشگاه و تحرک اجتماعی این اقشار نادیده گرفته شده و فقط فرزندان طبقه ی متوسط رو به بالا فرصت می یافتند در امتحان کنکور شرکت کنند. به این معنا که کنکور به جای اعطای فرصت یکسان به همه ی اقشار جامعه و گزینش شایستگان برای طی مسیر تحرک صعودی اجتماعی،  عملا ابزاری برای برخورداری بیشتر ثروتمندان از پست ها و مناصب کلیدی بود.

پس از انقلاب و با توجه به اهمیت «پابرهنگان» در نظام جمهوری اسلامی، شاهد تغییر اساسی در توزیع فرصت ها و امکانات آموزشی در حاشیه ی شهرها و مناطق روستایی بودیم. سهمیه بندی مناطق و گزینش بر اساس اولویت نیروهای بومی، گامی در جهت رفع تبعیض بود. علاوه براین مسؤولان نظام با گسترش فضا و  تاسیس دانشگاه های آزاد، پیام نور، علمی کاربردی و موسسات آموزش عالی، تلاش کرده اند به عطش قشر جوان برای ادامه تحصیل پاسخ دهند. گسترش فضای آموزشی می توانست بخشی از مشکلات بحران کنکور را رفع کند.

اما تلاش های صورت گرفته برای توزیع برابر فرصت های تحصیلی، نتوانسته دست یابی به نظام آموزشی عادلانه را امکان پذیر ساخته و انتقادات وارده به آن را مرتفع کند. یکی از انتقاداتی که به سیستم سهمیه بندی وارد می کنند، تبعیض نسبت به داوطلبانی است که توانایی علمی شان بیش از ملاک ها و معیارهای سهمیه بندی است. در حقیقت کنکور برای انتخاب داناترین افراد در ارتباط با مواد درسی متوسطه، تعبیه شده است و سهمیه ها این موضوع را نادیده می گیرد. به اعتقاد این گروه، سهمیه ها باعث می شود، سطح علمی دانشگاه ها تنزل یابد.

اشکال دیگری که بر کنکور وارد می شود، طبیعت خود «تست» است. متاسفانه مدارس متوسطه نیز در حال حاضر به تبع نحوه ی سوالات کنکور، به کارگاه های تست زنی تبدیل شده اند. در کنار مدارس دولتی و «خاص» که با هزینه های سنگین، دانش آموزان را برای نبرد بزرگ آماده می کنند، موسسات و مافیای کلاس های آمادگی کنکور مشکلات را بیشتر می کنند. گفته می شود که سالانه هفت هزار میلیارد تومان این موسسات از دخل و هزینه ی خانواده ها به جیب می زنند. بزرگی این رقم را می توان با بودجه ی عمرانی دولت در سال نود و سه مقایسه کرد که به گفته ی مسئولین حدود بیست هزار میلیارد تومان بوده است.  برخی از منتقدین معتقدند که لابی آموزشگاه های کنکور، عامل اصلی تعلل در جریان حذف کنکور از سیستم آموزشی است. تاکید بر محفوظات و بی توجهی به جریان یادگیری و درک مسئله باعث شده است تا نیرو و توان دانش آموزان تلف شده و حتی کسانی که در این آزمون پذیرفته می شوند، در برخورد با واقعیات زندگی، مهارت و توان لازم را نداشته باشند. سیستم تست باعث بی ثمر شدن هزینه های تحمیلی به خانوارها برای آینده ی بهتر فرزندان شان می شود.

به هر حال، همچنانکه بحران کنکور با سماجت به بدنه ی نظام آموزشی کشور چسبیده و از آن جدا نمی شود، مردم نیز در کنار تصمیم گیران این عرصه نباید از تلاش برای کاهش آسیب ها دست بردارند. باید پذیرفت که یکی از منابع اصلی استرس و انواع آسیب های اجتماعی در سال های اخیر بحران کنکور است. حتی خود محوری و خود خواهی بدون ترحم برخی از متخصصان، نتیجه ی آزار ها و آسیب هایی است که در این مسیر کشیده اند و آنها را مجاب کرده نسبت به سایر مردم بی تفاوت باشند. علاوه بر تلاش برای حل تدریجی بحران کنکور و حذف آن، به جوانان این مرز و بوم باید گوشزد نمود که تلاش آنان شایسته تحسین است. عیب و نقصی متوجه آنان نیست اگر در کنکور نتوانستند نمره ی قبولی را کسب کنند. می شود در زمینه های دیگر اقتصادی و یا در دانشگاه و رشته های دیگر هم موفق بود. به آنان که پذیرفته شده به آرزوی خود می رسند نیز باید یادآوری کرد، مسئولیت شما نسبت به جامعه سنگین تر شده و نباید فردای خوب زندگی، ولی نعمتان خود، همان ها که هزینه های تحصیل شما از بیت المال، باری سنگین بر دوش شان بود را فراموش کنید!

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.