در آسیب  شناسی مراسم تاسوعا و عاشورا حق الناس قدم نخست است

حبیب اله قربانی

کارشناس ارشد مطالعات جهان

 

در سوگ امام و رهبری عاشق، کل شیعیان جهان و از جمله مردم ایران و نیشابور، زن و مرد، پیر و جوان، غنی و فقیر و حتی پیروان سایر ادیان و مذاهب، هفته ی گذشته سیاه پوش شدند و با حضور در مراسم و مناسک گوناگون، در تجلیل و بزرگداشت یاد و نام این بزرگ مرد تاریخ جهان، از هیچ کوششی دریغ نکردند. این عشق و محبت خارق العاده به اهل بیت(ع) می تواند در موضوع تغییرات اجتماعی منشاء اصلاح و برکات زیادی باشد. به این منظور باید همه ی مردم دست در دست هم داده، با زدودن خرافات و زنده نگاه داشتن «راه» امام حسین(ع) شایستگی خود را در پیروی از ایشان به اثبات برسانند.

در دهه ی اول محرم، هر کس به گونه ای حزن و اندوه خود را ابراز می کند. برخی در مراسم روضه خوانی شرکت می کنند. گروهی با زنجیر و سینه زنی، ارادت خود را نشان می دهند. عده ای دیگر، با توزیع غذا و نذری، علاقه و محبت خود را به اثبات می رسانند. حتی عده ای با انجام برخی رفتارهای افراطی و احساسی، با آسیب زدن به جسم شان مانند قمه زدن یا با زیر پا گذاشتن هویت دینی و انسانی شان، مانند تشبیه خود به سگ، در جستجوی تقرّب بیشتر به آن امام همام هستند. متاسفانه در این مراسم، بیش از هر چیز نام و یاد حضرت امام حسین(ع) بزرگ داشته می شود ولی راه او نه!

طریق عاشقی و جوانمردی در زندگی اجتماعی نخستین راهی است که حضرت امام حسین(ع) با شهادت خود و عزیزانش به شیعیان و کلیه ی آزاد مردان جهان نشان می دهد. در ادبیات ما به حق گفته شده که بدون عشق و عاشقی، عالم و انسانیتی وجود نخواهد نداشت. اگر عشق را نقطه ی مقابل نفرت و حد اعلای درجه ی انسجام و یگانگی فرد با اجتماع در نظر بگیریم، جان؛ گران بها ترین سرمایه ای است که انسان دارد و شهدا از بذل این گران بهاترین سرمایه در راه جامعه ی خویش دریغ نمی کنند. سرور و سالار شهیدان نه تنها جان خود که جان عزیزترین عزیزان خود را تقدیم اصلاح امت جدش رسول الله کرد.

بدون تردید تصمیم آن روز امام حسین (ع)، آگاهانه و عاقلانه ترین تصمیم تاریخ جهان تشیع است. تصمیمی که موجب شد بسیاری از آزاد مردان جهان با تأسی به راه او میلیون ها انسان را از زیر یوغ و ستم برهانند. به عنوان مثال مهاتما گاندی و نلسون ماندلا، با درس گرفتن از پیام «مرگ با عزت بهتر از زندگی با ذلتِ» عاشورا  تا پای جان با قوانین تبعیض آمیز و نژاد پرستانه مبارزه کرده و حقوق مردم هند و آفریقای جنوبی را باز پس گرفتند. در آخرین باری که استعمار گران در ۱۹۴۲ گاندی را دستگیر کردند شعار می داد «یا مرگ یا استقلال»! در این زمینه محمد جواد ظریف با انتشار پیام معروف گاندی که در خصوص امام حسین (ع) گفته است: «من از امام حسین آموختم که چگونه در عین مظلومیت می توان به پیروزی رسید»؛ تاکید کرده است: این یک یادآوری باشکوه از عاشورا است. گواهی جاودانه بر اینکه می توان با حقیقت بر زور، با عدالت بر استبداد و با ایثارگری بر ظلم و بیداد غلبه کرد.

لیکن حق الناس مدخل ورود به معبر عاشقی الله و خلق الله است. «عاشقی»، آنگونه که حضرت امام حسین(ع)  بود و می خواست پیروانش باشند، بدون پیش شرط نبود. اولین شرط تقرّب به سفینه النجات، احترام به حق الناس است. به قول شهید دکتر چمران، امام حسین(ع) «به جهانیان فهماند که حتی کشته شدن در کربلا هم از بین برنده ی حق الناس نیست… در عجبم از کسانی که هزاران گناه می کنند و معتقدند یک قطره اشک بر حسین ضامن بهشت آنهاست…». در حقیقت نادیده گرفتن حقوق دیگران، ظلم به آنها و برخلاف ادعای عشق به امام حسین(ع) است. نقل می کنند آخرین وصیّت سالار شهیدان به فرزندش پرهیز از ظلم به کسی است که غیر از خدا هیچ پناهی ندارد. به راستی، تا چه اندازه به حقوق دیگران که نه!، برای دیگران حقی قائل هستیم؟

در واقع یکی از مهمترین دلایل رشد ناهنجاری ها و انواع آسیب های اجتماعی در نظام اجتماعی ایران، با وجود داشتن الگویی جهانی همچون سید الشّهدا که حتی غیرمذهبی ها نیز برای نجات از مصائب اجتماعی به او تأسی می جویند؛ محدود بودن تلاش ها به بزرگداشت یاد و نام حضرت امام حسین(ع) است. از سوی علما و روشنفکران دینی، برای تبیین و عملیاتی کردن اندیشه و راه امام حسین کوشش های ثمربخش چندانی صورت نگرفته است. موجب شرمساری است که اکنون هندوها و بسیاری از ملل دیگر علی رغم شیعیان، با عملیاتی کردن اندیشه و راه امام حسین، از یوغ استعمار رهایی یافته و از بعد آسیب های اجتماعی در وضعیت مناسب تری از ما قرار دارند.

شک نیست که یاد و نام حسین(ع) در تاریخ بشریت هرگز فراموش نمی شود. نباید از این بابت هیچ نگرانی وجود داشته باشد. آنچه که باعث نگرانی است و امروزه بر آن نگرانی افزوده شده حجم وسیع آسیب های اجتماع است که می توان دلیل اصلی آن را گم کردن یا فراموش کردن راه حسین(ع) دانست. سلطان کربلا برای این تن به شهادت داد تا راه اصلاح جامعه،  ایستادگی در برابر ستم و رعایت حق الناس را به پیروانش نشان دهد. نباید با نادیده گرفتن راه او، ظلمی مضاعف بر حضرتش روا داریم. اگر یزیدیان و اهل کوفه به جسم و وجود نازنین خامس آل عبا و یارانش بی حرمتی کردند، ما باید با رعایت پیام های عاشورا، با داشتن جامعه ای که شهروندان در رعایت حقوق دیگران از هم سبقت گرفته و با آزادگی و جوانمردی زندگی کرده و حاضر نیستند تن به ذلت دهند، به تمام جهانیان اثبات کنیم که حسین(ع) به حق کشتی نجات است و می تواند بهترین سرمشق برای جوامع انسانی باشد.

عشق پاک و عواطف زیبای بیشتر ایرانیان به ائمه اطهار و خاندان پیامبر(ص) که به ویژه در تاسوعا و عاشورا، در هر کوی و برزنی به شکل شگفت انگیزی تجلی پیدا می کند، سرمایه ی اجتماعی بی بدیلی است که می توان بزرگترین اصلاحات را در کشور بر پایه ی آن صورت داد. تجربه پیروزی انقلاب و هشت سال جنگ تحمیلی و …، بدون الهام از حضرت امام حسین(ع) امکان پذیر نبود. برای جلوگیری از پیشرفت فساد و اختلاس و آسیبهای اجتماعی نیز باید به جای اتکای صرف به ذکر مصیبت آل عبا(ع)، پیام های آن امام در دستور کار قرار داده شود. متاسفانه رفتارهای منافقانه و استفاده ی جناحی و گروهی از قیام کربلا بیشترین آسیب را به باورهای جوانان و مردم وارد کرده است. امکان ندارد شخصی عاشق امام حسین باشد و پارتی بازی کند، دروغ بگوید، تهمت بزند و….در یک جمله، حق الناس را نادیده بگیرد.

ای کاش، از همین امروز، همه ی کسانی که دل در گرو اهل بیت دارند و خود را عاشق ایشان می دانند فکر و مطالعه کرده، شناخت خود را افزایش داده و در نهایت با برنامه ریزی به طور عملی در راستای حسینی بودن بکوشند. حق الناس قدم نخست است. اگر مسئول سازمان و اداره ای هستند حقوق ارباب رجوع و به ویژه ضعیف ترین کارمندان، اگر کارفرما هستند حقوق کارگران، در خانواده حقوق زناشویی و فرزندان، در پشت تریبون ها و رسانه ها حقوق مخاطبان، در اجتماع و عالم سیاست حقوق مردم و رقبای سیاسی و…، همه ملاک هایی هستند که احترام به آنها نشان دهنده ی میزان تبعیت و پیروی از سالار شهیدان است. بی توجهی به استفاده از بیت المال، افترا و تهمت، دروغ گویی، سوء استفاده از پست و مقام، غیبت و رعایت نکردن قوانین پذیرفته شده در کشور، آسیب هایی هستند که از شناخت نادرست قیام امام حسین(ع) در کربلا و یا استفاده ی ابزاری از آن حکایت می کنند.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.