دروازه ها و بروج و خندق نیشابور بسیار خراب میباشند! ( کلبه کتاب )

مهدی کاکولی

درود به همراهان همیشگی خیام نامه و ستون ویژه ی کتاب و کتابخوانی! چند هفته پیش، بخش کوتاهی از «سفرنامه شیندلر به خراسان» را در همین جا خواندید. شیندلر (سر آلبرت هوتوم-شیندلر) پژوهشگر انگلیسی آلمانی نژادی بوده که در سال ۱۲۴۷ شمسی برای کار تلگراف به ایران آمده و در ۱۲۶۱ مدیرکل معادن فیروزه خراسان شده است. این بار باز هم از همین کتاب، قسمت جذابی را برگزیده ام که با هم می خوانیم. توضیح این که شیوه ی نوشتاری کتاب حفظ شده است و مثلا «بابرشهر» را «به ابرشهر» بخوانید. یکی دو جمله هم به نظر ایراد دارد که در متن همین طور آمده است:

شیندلر در نیشابور

نیشابور در قدیم یک شهر بسیار بزرگ بود و بابرشهر مشهور بود، از جهت بزرگی ام البلاد هم میگفتند. این شهر چندین دفعه از دست دشمن خراب شد. در تاریخ مذکور است که پسر چنگیز، تولیخان نام، در اینجا سه کرور نفر آدم کشته، و کل شهر و بلوک آن که دوازده هزار پارچه ده بود که دوازده هزار قنات داشت خراب و ویران میکرد. از آنوقت تا حال این شهر دو-سه دفعۀ دیگر خراب شد، که جمعیت نیشابور در این اوقات که یازده هزار نفر زن و مرد بیش نباشد. حاکم نیشابور، پرویز میرزا نیرالدوله که شاهزادۀ بسیار معقول و نجیب میباشد، و برضامندی همۀ رعیت حکومت میکند. نیشابور چهار محله دارد: سرتلخ، بالاگودال، سرسنگ، سعدشاه. و چهار دروازه دارد: مشهد، ارگ، عراق، پاچنار. و دو مدرسه دارد: گلشن، درب مسجد. و یک مسجد بزرگ دارد: مسجد جامع. و سه قنات دارد: زنگی شاه، مسجد جامع، محله. و سه کاروانسرای معتبر دارد: میرزا محمدحسین مستوفی باجارۀ هفتاد تومان، سرای حاجی رضا باجارۀ پنجاه تومان، و کاروانسرای شاه عباسی که جلو دروازۀ مشهد واقعست. و یازده حمام دارد: سرتلخ، میدان، حاجی ملاجعفر، چهارسوق، حاجی رجبعلی، مهدی بیگ، قاضی، حسینقلیخان، قاضی کهنه، دروازۀ مشهد، ارگ. و چهارصد و پنجاه دکان دارد که حالا کار میکنند، و شانزده شهرباف خانه دارد که پارچۀ ابریشم میسازند. دروازه ها و بروج و خندق نیشابور بسیار خراب میباشند. و ارگ نیشابور هم حال دوازده سال است که مسکن ندارد. مسجد جامع از بنای شاه عباس اول است، و در زمان شاه صفی در سنۀ هزار و بیست و یک تعمیر شد. این مسجد بسیار خرابی دارد، و وزنی که در نیشابور معمول است منی نه عباسی است که هفتصد و بیست مثقال میباشد. و اما عطارها منی دیگر دارند که ششصد و هشتاد مثقال میباشد. ذرع نیشابور برابر دو ذرع و نیم معمول است، و حساب نیشابور بریال حساب میکنند، و هر ریال را بده شاهی میگویند که برابر بیست و پنج شاهی معمول میباشد.

در نزدیکی نیشابور عمارتی واقعست، به امام زاده محمد محروق مشهور{است}، درب باغ این عمارت از بنای سپهسالار مرحوم است. در میان این عمارت سه قبرند، که یکی مال محمد محروق ابن محمد بن زید بن امام زین العابدین علیه السلام میباشد، و یکی دیگر مال ابراهیم بن موسی کاظم علیه السلام، و سیم مال عمر خیام شاعر و مهندس میباشد. آجر کاشی که داخل ایوان نصب کرده اند تاریخ صد و چهل و یک، و قبر محمد محروق در زیر گنبد بزرگ است، و این گنبد بفرمایش شاهنشاه ناصرالدین شاه تعمیر شد، و زیر همین گنبد سنگ سیاهی دارد که جای پای حضرت امام رضا علیه السلام دارد. قبر ابراهیم بن موسی کاظم در یک اطاق دیگر است، و قبر عمر خیام در یک تالاریست. کلا این بقعه بفرمایش سلطان اعظم ابوالمظافر طهماسب صفی حسینی بهادرخان تعمیر شد، و دوباره در سنه هزار و نوزده که از سنگی که در ایوان نصب کرده معلوم میشود، تعمیر شد. و دیگر نواب والا حسام السلطنه، بفرمایش شاهنشاه ناصرالدین شاه این عمارت را تعمیر کرد. جلگۀ نیشابور آب فراوان دارد، و بسیار زراعت، ولی مردمان کم دارد که بقاعدۀ درست درو نمیشود کرد. در بلوک نشابور تخمینا دویست و سی پارچه ده دارد و جمعیت اهل این بلوک تخمینا هشتاد هزار میباشد. ص۵۷

 

پی نوشت: دفعه قبل که بخشی از این کتاب را آوردم اشاره ای داشتم به غلط های تایپی که انتشارات ابریشمی داشت. متاسفانه در همین بخش هم چندین غلط تایپی دیده شد که این موضوع در بازنویسی متون قدیمی فاجعه بار است. چه بسا یک اشتباه تایپی در درج یک نام قدیمی، بعد به عنوان منبع، مورد استفاده ی دیگران قرار گیرد و بر روی آن پژوهش ها صورت گیرد که از اساس اشتباه باشد! افسوس که در ابرشهر اسطوره ای فیروزه فام نیشابور که مایه افتخار مسئولان در سخنرانی ها و افتتاحیه ها و… است هیچ نهاد رسمی، متولی چاپ و نشر کتابهای قدیمی مرتبط با نیشابور نیست و ناچار باید به یک ناشر بی دقت تهرانی متوسل شویم که البته جای سپاس و قدردانی دارد که همین کتاب را در پانصد نسخه منتشر کرده است.

 

تازه های کتاب

 

*از خانم «غزال رمضانی» که ساکن نیشابور هستند کتاب دو جلدی «بید کور، زن خفته» از هاروکی موراکامی توسط انتشارات آوای چکامه منتشر شده با قیمت ۴۰هزار تومان.

 

 

*انتشارات نخستین یک فیلمنامه با عنوان «جنگجوی پیناژه» از «ژوزه مائو روده واسکونسلوس» با ترجمۀ قاسم صنعوی به کتابفروشی ها فرستاده. (اگه تونستین اسم نویسنده رو سه بار سریع بدون غلط تکرار کنین یه جلد از این کتاب رو در کلبه کتاب کلیدر بهتون تقدیم می کنیم. برین تمرین کنین.)

*کتاب دیگری هم برای دوست داران فیلم و سینما منتشر شده از نشر چشمه با عنوان «شکستن امواج» که به سینمای لارس فون تریه اختصاص داره. قیمت این کتاب ۲۶هزار تومانه.

*نشر افق کتابی از ویلیام فاکنر با ترجمه ی احمد اخوت منتشر کرده با عنوان «گنج نامه» و با قیمت ۱۱۵۰۰ تومان.

*برای علاقمندان به تاریخ ادیان کتابی با عنوان «تئوفانیا» از نشر ثالث منتشر شده که در توضیحش اومده: «تئوفانیا اعترافی صریح و آشکار به پارسایی عصر کافری یونان است، آن پارسایی و دیانتی که محتاج هیچ کتاب مقدسی نیست، که جزم اندیشانه نیست، که از فلاح و رستاخیز هیچ نمی داند و هیچ خدای خالق و قادر و مطلقی نمی شناسد، بلکه غنایی از ذات الوهی و نیمه الوهی است». این کتاب، نوشته ی والتر فریدریش اوتو است که منوچهر اسدی ترجمه اش کرده و با قیمت ۲۰ هزار تومان منتشر شده.

*یک کتاب تازه هم از نشر مازیار داریم با عنوان «جهان تورمی» که به کاوش درباره ی نظریه منشاء کیهانی پرداخته. نویسنده این کتاب، آلن گوث و مترجمش جمیل آریایی و قیمتش هم ۳۰هزار تومانه. تا دیداری دیگر بدرود.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.