جهانی پر از فرانکنشتاین

 

مجید نصر آبادی

 

7«فرانکنشتاین یا پرومتهٔ مدرن»، رمانی از نویسنده انگلیسی مری وولستونکرافت شلی (۱۸۵۱ – ۱۷۹۷) است. ایده اولیه نوشتن این کتاب را لرد بایرون (۱۸۲۴–۱۷۸۸) شاعر رمانتیک انگلیسی و از دوستان خانواده شلی‌ها پیشنهاد کرد. این رمان از دل رمان های آلمانی پدید آمد. فرانکنشتاین اولین بار در سال ۱۸۱۷ منتشر شد.

فرانکنشتاین دانشمند جوان و جاه طلبی است که با استفاده از کنار هم قرار دادن تکه‌های بدن مردگان و اعمال نیروی الکتریکی جانوری زنده به شکل یک انسان و با ابعادی اندکی بزرگتر از یک انسان معمولی می‌سازد. موجودی با صورتی مخوف و ترسناک که بر همه جای بدنش رد بخیه‌های ناشی از دوختن به چشم می‌خورد. این موجود تا بدان حد وحشتناک است که همگان، حتی خالقش از دست شرارت‌های او فرار می‌کنند. هیولایی که که خالقش نیز نمی‌تواند آن را کنترل کند و خود مقهور آن می‌شود. چون مری شلی نامی برای هیولایش انتخاب نکرد، خوانندگان اثرش نام او را با نام خالقش یک دانستند.

فرانکنشتاین شهرت خود را بیش از هر چیز مدیون اقتباس‌های سینمایی خود است. اولین اقتباس سینمایی آن در سال ۱۹۱۰ توسط کمپانی ادیسون ساخته شد. این اقتباس ۱۲ دقیقه طول داشت.اما اولین اقتباس مشهور از آن در سال ۱۹۳۱با نقش آفرینی بوریس کارلوف و کارگردانی جیمز ویل ساخته شد. کارلوف با بازی در نقش هیولای فرانکنشتاین در این فیلم به شهرت زیادی رسید. از روی این اثر بیش از ۳۰ اقتباس سینمایی یا تلویزیونی ساخته شده‌است که یکی از معروفترین آن‌ها در سال ۱۹۹۴ با نقش آفرینی بازیگر معروف سینمای هالیوود، رابرت دنیرو در نقش هیولای فرانکنشتاین و کنت برانا در نقش فرانکنشتاین بوده‌است. کارگردانی این اثر با خود کنت برانا بود.

Frankenstein›s Army  «ارتش فرانکنشتاین» در سال ۲۰۱۳ که محصول سه کشور آمریکا، هلند و چک است به کارگردانی Richard Raaphorst ساخته شد که داستان آن مربوط به اواخر جنگ جهانی دوم است. سربازان روسی با فشار آوردن به آلمان شرقی، باعث شدند که نازی ها با ایجاد یک آزمایشگاه مخفی با همکاری دکتر ویکتور فرانکشتاین، ارتشی از سوپر سرباز ها ایجاد کنند. کار این آزمایشگاه به این شکل بود که از قسمت های مختلف افرادی که اعضای خود را از دست داده اند برای بخیه زدن به دیگر سربازها استفاده می کرند و این کار، آخرین شگرد مخوف هیتلر برای فرار از شکست بود. این فیلم با فیلم برداری زاویه دید اول شخص، تاثیری قابل توجه در القاء ترس و وحشت در بیننده می گزارد.

اثری دیگر در همین موضوع در ژانویه ۲۰۱۴ به اسم «من، فرانکنشتاین» I Frankenstein محصول ۲۰۱۴  به کارگردانی Stuart Beattie ساخته شده است؛ که در این اثر هیولای فرانکشتاین همسر او را به قتل می‌رساند و فرانکشتاین به دنبال او تا قطب می‌رود و او می‌میرد. فیلم، ۲۰۰ سال بعد از تولد هیولا را نشان می‌دهد در این داستان که هیولا ۲۰۰ سال دارد و با فرشته‌ها متحد می‌شود، در پایان داستان، پسر شیطان را نابود می‌کند.

فیلم دیگری در ۲۰۱۵ با عنوان فیلم Frankenstein vs. The Mummy  «فرانکنشتاین علیه مومیایی» ساخته شد که داستان فیلم درباره ی یک مومیایی نفرین شده است که باعث ترس و وحشت در یک دانشگاه علوم پزشکی شده است و تنها شخصی که توان مقابله با او را دارد، استاد دانشگاهی به نام دکتر فرانکشتاین هست.

فیلم Victor Frankenstein «ویکتور فرانکنشتاین» محصول ۲۰۱۵نیز یکی دیگر از آخرین اقتباس های رمان مری شلی است.

تأثیر این داستان به حدی بود که این کلمه به صورت مدخلی در فرهنگ لغات درآمده‌است. تأثیر هیولای فرانکنشتاین در سراسر دنیا به قدری زیاد بوده که اشخاص مختلف و نویسندگان گوناگونی از آن به عنوان شخصیت کتب خود استفاده می‌کنند. برای مثال، رضا کریمی در عنوان معروف خود، پارک وحشت ، هیولای فرانکنشتاین را به عنوان یکی از شخصیت‌های اصلی داستانش معرفی کرد.

به نظرمی رسد که مدتیست تب و تاب ساخت فیلم های فرانکنشتانی و حتی کتاب هایی از این دست نیز افزایش یافته است. گویی که اشتیاق مردم به خشونت نیز در جهان، رو به رشد است. البته تب فرانکنشتاینی تنها محدود به عالم سینما نمی شود بلکه در دنیای کتاب نیزرمان نویس عراقی، احمد السعداوی، اولین عراقی است که جایزه معتبر بوکر عربی را برای کتابش «فرانکنشتاین در بغداد» برد. این رمان داستان هادی الطاق است کسی که اجناس بنجل را در یک محله ی پر جمعیت در بغداد خرید و فروش می کند. او اعضاء بدن قربانیان بمب گذاری بهار ۲۰۰۵ را جمع آوری می کند، آنها را بهم می دوزد و بدن انسان جدیدی را می سازد که پس از پایان کار او، بدن ناگهان زنده می شود. مخلوق تازه سپس برای انتقام از کسانی که مسئول بمب گذاری و از بین رفتن هر یک از اعضای بدنش بودند، دست به کار می شود.

با این که فرانکشتاین در دنیای واقعی وجود نداشت اما انگار این شخصیت داستانی، پیروانی را برای خود در دنیای واقعی پیدا کرده است که راه او را ادامه می دهند و به دنبال آن هستند تا نتیجه کار این دانشمند را ببینند. پلیس انگلستان در سال ۱۳۹۲توانست یک دانشمند دیوانه را دستگیر کند که به نظر می رسد از طرفداران دکتر فرانکنشتاین است. این خانم قصد داشت با پیوند زدن گربه و سگ های مرده یک حیوان جدید بسازد که توسط پلیس دستگیر شد. در خانه او بیش از ۱۰۰ لاشه گربه وسگ پیدا شده است که همگی آن ها بخشی از اعضای بدنشان جدا شده بود و برای حیوان جدید استفاده می شد. گفته های پلیس لندن حاکی از آن است که در این خانه صدها سگ و گربه زنده وجود داشته که روی آن ها آزمایشات مختلف انجام می شد. این خانم سگ پیوندی خود را خلق کرده بود اما نتوانست به این هدف در مورد گربه ها نیز دست پیدا کند.

ژیژیک یکی از منتقدین نئومارکسیست معتقد است که واقعیت سینمایی فراتر از روایت و داستانی است که در آن اتفاق می افتد. سینما بازیافت تجربه ای می شود که بر غرایز، ساختار خیالی می دهد و به لحاظ فیزیکی بر ما اثر می گذارد. غرایزی چون قدرت و شهوت که در عالم خیال و رویا، تصاویری مبهم دارند به مدد سینما شاکله بندی می شوند و عینیت می یابند تا در داستانی اندیشیده شده، جهان ما را بسازند. این ایده شاکله ی «نظریه آپاراتوس» را شکل می بخشد که در دهه ۱۹۷۰ به بعد در نقد سینمایی بسیار بکار گرفته شد. مری شلی با خلق این اثر، نه تنها غرایز انسان مدرن را در قالب روایت داستانی شاکله بندی کرد بلکه این تخییل سوررئالیستی او دستاویزی می شود تا انسان مدرن به ادوار گوناگون نهاد هیولایی خود را بازآفرینی کند.

«فرانکنشتاین یا پرومتهٔ مدرن» راوی سرگذشت انسان مدرن است. انسانی که در عصر تکنولوژیک، مغلوب ساخته ی خود است. هیولای فرانکنشتاین ظاهری به غایت فربه دارد اما جسمی بی روح است. هیولای فرانکنشتاین به ما این نوید را می دهد که به زودی انسان، مغلوب زاده خویش خواهد شد.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.