جای خالی باغ های موضوعی در نیشابور: شهر کوچه های بی باغ!

در اقلیم گرم و خشک ایران وجود باغ های سرسبز و خرم همیشه به عنوان مکانی خنک و آرام جهت آسایش و تفریح مورد توجه بوده است. علاقه به زیباسازی محیط ، دلایل اقتصادی، مذهبی، سیاسی و تفریحی را می توان از مهمترین عوامل ایجاد باغ های ایرانی دانست تا آن جا که نیاکان ما به پدید آوردن باغ‌ در کم‌آب‌ترین شهرها شهره بوده اند. نیشابور نیز تا گذشته ای نه چندان دور به «شهر کوچه باغ ها» مشهور بود. باغ‌هایی که همراه با سبک معماری ایرانی همواره در طول تاریخ تا دوره معاصر زبانزد همه به ویژه جهانگردان بوده که خوشبختانه هنوز هم «آثاری» از این باغ ها برجای مانده است. امروزه اما تغییرات بوجود آمده در شیوه ی شهرسازی و گسترش بی برنامه و بی رویه ی شهرنشینی ، اغلب باغ های سرزنده، جای خود را به ساختمان های آجری و سیمانی داده است.

در عکس هوایی به جای مانده از دهه ی هز ار و سیصد و سی نیشابور  مشخص است پهنه های وسیعی از این باغ ها از جمله باغ های شادیاخی، ارم، جمشید، مجتهدی، سعیدی، امین الاسلامی و … در بافت شهری و یا خارج از آن قرار داشته است. در این باغ ها که با الگوی باغ ایرانی‌ ایجاد شده بودند ؛ عمارتهای فاخر با  ارزش معنوی و مادی فراوان  وجود داشته است. امروزه به علت بالا رفتن قیمت زمین و منافع اقتصادی فراوان با تغییر کاربری توسط شهرداری و سایر ارگانهای ذیربط ، این ریه های تنفسی شهر و عامل پیشگیری از آلودگی، یا خشکانیده شده، یا از بین رفته یا در مسیر نابودی قرار دارند و شـاهد احداث فضاهای مسکونی و غیرمسکونی در همه یا قسمتی از این باغ ها بوده  و هستیم. از جمله در باغ ارم، شادیاخی، گنجی، سعیدی یا ترقی در نتیجـه انجام طرح های تفصیلی،تمام یا بخش هایی از آن ها به صورت قانونمند به سایر کاربری ها تغییر یافته است.

البته ناگفته نماند مهاجرت پذیری، رشد صنعت و افزایش جمعیت در نیشابور، به افزایش تقاضا برای فضاهای گوناگون منجـر شـده و بـا توجـه بـه عدم توان مدیریت شهری در برآوردن این نیازها، این تغییر کاربری اتفاق افتاده است . افزایش نیاز در این حوزه روز به روز شکاف عرضه و تقاضا گسترده تر و سبب ایجـاد ارزش افـزوده بیشتر شده است در نتیجه تبدیل کاربری باغات به فضاهای مسکونی و خدماتی به صورت قانونی یا غیرقانونی به تجارتی پر رونق بدل شده   و بـازار سـوداگران را «سکه» نموده است. از طرف دیگر با بی‌توجهی عامدانه یا سهل‌انگاری این مسئله  تبدیل به منبع درآمدی مهم برای شهرداری و برخی سودجویی‌های شخصی شده است.

افسوس که در روزگاری زیست می کنیم که حیات درختان کهنسال نیشابور به دست بساز و بفروش‌ها افتاده و در چشم به هم زدنی جای خود را به ساختمان می‌دهند. این در حالی است که انسان شهرنشین میان انبوه امکانات که برای راحتی فیزیکی خود مهیا کرده، اکنون برای اتصال ذاتی اش به طبیعت و کسب لحظه ای آرامش، تلاش می کند و شهرداری باید در قالب پارک شهری به منظور رفع نیازهای روحی، روانی،اجتماعی و زیباسازی منظر شهری ، بهبود شرایط اقلیمی شهر و کاهش آلودگی هوا به گسترش فضای سبز اقدام نماید. حفظ  باغ ایرانی ازیک سو شناساننده ی سنت و معماری ایرانی و از سوی دیگر  رفع کننده ی بخشی از نیازها به فضای سبز است و می تواند در امر توسعه فضای سبز راهگشا باشد.

باغ های موجود در سطح شهر نیشابور در صورت تملک توسط شهرداری، ارگانهای مختلف یا حتی سرمایه گذاری بخش خصوصی می تواند در قالب باغ های موضوعی علاوه بر حفظ و حراست این پتانسیل باقی مانده، راهی برای بازگرداندن فضای سبز به صورت باغ ایرانی باشد و  اصول آن در طراحی دوباره و بازآفرینی متناسب با زندگی امروز مورد توجه قرار گیرد. همچنین  عمارت های فاخر آن که به هنر آجرتراشی مزین است، می تواند همراستا با باغ عمل کند.

طرح ایجاد «باغ موضوعی» با محوریت های گوناگون مثل باغ کتاب، درختان آسمانی، نوروز، تفرج، گیاه شناسی، مدرسه طبیعت و… با هدف ایجاد فضاهای خدماتی و افزایش کیفیت محیط زیست و پاسخگویی به نیازهای نوین زندگی شهری به فضای سبز برای هریک از باغ های موجود نیشابور باید اجرایی شود. نمونه موفق این گونه فضاها، باغ های باقی مانده از دوران گذشته در شیراز است که دارای ارزش تاریخی و محیطی و به عنوان شواهدی از الگوی باغ ایرانی،‌ سالانه پذیرای میلیون ها گردشگر داخلی و خارجی هستند که به همت شهرداری و کلیه نهادهای دولتی و غیردولتی تعداد زیادی از آنها ساماندهی شده و به باغهای عمومی برای فعالیت فرهنگی و گردشگری مثل باغ دلگشا یا جهان نما بازسازی شده اند یا به صورت موضوعی فعال است به عنوان مثال باغ ارم با موضوع گیاه شناسی و یا باغ عفیف آباد با موضوع سلاح.

یادمان باشد کمبود آب، ناامنی در باغات و هزینه بالای نگهداری  از مهمترین مسائل و مشکلات حفظ و نگهداری فضای سبز و باغات نیشابور هستند و مطمئناً شهردار، شورای شهر و سازمان حفاظت از محیط‌زیست و دیگر متولیان باید امانت‌دار این نعمت الهی باشند و باید روشن شود ریه‌های شهر نیشابور به پای منفعت چه کسانی در حال قربانی شدن است .

شاید پیشنهادات زیر در این خصوص راهگشا باشد:

  • اعمال حساسیت ویژه در حفظ و نگهداری باغات و عمارت های موجود آن در طرحهای جامع و تفصیلی شهر
  • خودداری شهرداری ها از تغییر کاربری باغات به سایر کاربریها در قالب کمیسیونهای توافق
  • جلوگیری دستگاه نظارت فراتر از شهرداریها ( دادستانی،استانداری، جهاد کشاورزی) بر فرایند تغییر کاربری باغات
  • تشکیل کارگروهی جهت شناسنامه‌دار کردن، احیا و باز پیرایی با رعایت اسلوب باغ ایرانی.
  • احیای قنوات و سفره‌های زیرزمینی، یا استفاده مجدد از آب های سطحی موجود

۶- تشویق مردم به منظور حفاظت و نگهداری باغهای خصوصی

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.