توقیف اموال از منظر قانون

محسن تقیان

وکیل پایه یک دادگستری و مدرس دانشگاه

با نگاهی به متن قانون، واژه توقیف در لغت به معنای بازداشت کردن ، از حرکت بازداشتن و در جایی نگاه داشتن آمده و اموال نیز ، جمع مال بوده و در لغت به معنی دارایی است .محکوم علیه نیز به شخصی گفته می شود که حکم ، به ضرر او صادر شده است و دادورز به فردی گفته می شود که حکم را از طرف مرجع قضایی اجرا می نماید .

به این ترتیب روشن می شود که توقیف اموال محکوم علیه ، بازداشت دارایی های شخصی است که حکم به ضرر او صادر شده است .

اقسام توقیف اموال محکوم علیه

توقیف اموال شخصی که حکم، به ضرر او صادر شده است ، بر دونوع  توقیف تامینی و توقیف اجرایی است.

۱-توقیف تامینی

وقتی حکمی صادر می شود، برای به اجرا در آوردن آن، شرایطی لازم است؛ یکی از آن شرایط، این است که باید برای حکم اجراییه صادر شود و این اجراییه به محکوم علیه، ابلاغ شود.

همین که اجراییه به محکوم علیه ابلاغ شد او موظف است ظرف ۱۰ روز مفاد آن را اجرا کند، اما کاملا روشن است که احتمال دارد، محکوم علیه در این مهلت  ۱۰ روزه اموال خود را به دیگران انتقال دهد یا آنها را مخفی کند یا از بین ببرد یا به طور کلی، اقدامی انجام شود که محکوم له نتواند به حق خود برسد.

بر همین اساس، قانون گذار مقرر کرده است که محکوم له می تواند حتی قبل از تمام شدن مهلت ۱۰ روز محکوم علیه، اموال او را برای توقیف معرفی کند که به این توقیف؛ توقیف تامینی یا توقیف احتیاطی می گویند.

۲- توقیف اجرایی

همان طور که اشاره شد ، محکوم علیه موظف است ظرف ۱۰ روز بعد از ابلاغ اجراییه، آن را اجرا کند اما ممکن است که او در این مهلت، حکم را اجرا نکرده و به هیچ یک از وظایف جایگزین دیگر نیز عمل نکند؛ در چنین وضعی، محکوم له می تواند درخواست کند تا معادل محکوم به، از اموال محکوم علیه  توقیف شود.

در این صورت بدون تاخیر، اقدام به توقیف اموال محکوم علیه خواهد شد که به این توقیف، توقیف اجرایی گفته می شود .

چگونگی توقیف اموال محکوم علیه

قانون گذار ، مقررات مربوط به توقیف اموال را بر اساس منقول یا غیر منقول بودن مال، بیان کرده است ؛ به همین علت ابتدا باید مفهوم مال منقول و غیر منقول ، مورد بررسی قرار گیرد . همانند بسیاری از چیزها، برای مال هم تقسیم بندی های متعددی  وجود دارد. یکی از این تقسیم بندی ها، تقسیم اموال به منقول و غیر منقول است.

اموال منقول: اموالی که می توان آنها را از محلی به محل دیگر منتقل کرد، بدون این که به خود مال یا محل استقرار آن، صدمه ای وارد شود، برای مثال اشیایی از قبیل کتاب و لباس از اموال منقول محسوب می شوند .

اموال غیر منقول: اموال غیرمنقول، اموالی هستند که نمی توان آنها را از محلی به محل دیگر منتقل کرد، به طوری که در خود مال یا محل استقرارش، صدمه ای به وجود نیاید. برای مثال دیوار، ساختمان و از همه مهمتر زمین، مال غیر منقول محسوب می شوند.

با روشن شدن مفهوم مال منقول و مال غیر منقول می توان چگونگی توقیف اموال را مورد بررسی قرار داد.

الف )توقیف اموال منقول

مقررات مربوط به توقیف اموال منقول ، در هفت بخش قابل بررسی است که عبارتند از:

-اصل توقیف اموال منقول در محل سکونت یا محل کار محکوم علیه

بر اساس قانون ، زمانی که محل سکونت یا محل کارمحکوم علیه مشخص شود اصل بر آن است اموال و اشیای موجود در آن ، متعلق به محکوم علیه است؛ زیرا عادت بیشتر مردم این است که اموالشان را نزد خودشان نگهداری می کنند. به عبارت دیگر، برای آن که اموال موجود در این مکان ها، متعلق به محکوم علیه محسوب می شود، دلیل خاصی لازم نیست و تعلق نداشتن چنین اموالی به محکوم علیه است که دلیل می خواهد و باید آن را اثبات کرد.

۲-اصل تعلق اموال اختصاصی زنان به زن و تعلق اموال اختصاصی مردان به مرد

بر اساس قانون ، اگر محل سکونت محکوم علیه ،محل سکونت همسر او نیز باشد، اموال موجود در آن محل، در سه دسته قابل تقسیم بندی است :

دسته اول : اموالی که معمولا زنان به طور اختصاصی از آن ها استفاده می کنند؛ مثل جواهرات زنانه یا لیاس عروس. در این حالت، اصل بر آن است که این اموال، متعلق به زن ساکن در آن محل است.

دست دوم: اموالی که معمولا مردان به طور اختصاصی از آنها استفاده می کنند، مثل ریش تراش یا انگشتر مردانه.

دسته سوم : اموالی که جزو هیچ یک از دو دسته قبل محسوب نمی شوند

در این حالت ، اصل بر آن است که این اموال بین زن و مرد مشترک است؛ یعنی هم  به زن و هم به مرد تعلق دارد .بنابر آنچه گفته شد، در مورد اموال موجود در محل سکونت زن و شوهر، هم باید نوع مال و هم جنسیت محکوم علیه را در نظر گرفت و سپس مشخص کردکه آیا مال مورد نظر ، قابل توقیف است یا خیر .

 

۳-عدم توقیف اموال در تصرف اشخاصی غیر از محکوم علیه

بر اساس قانون، اگر مالی که برای توقیف در نظر گرفته شده است، در تصرف شخصی به غیر از محکوم علیه باشد و

آن شخص ، خود را مالک آن بداند یا آن مال را متعلق به شخص دیگری – البته  به غیر از محکوم علیه – معرفی کند ،توقیف آن مال ، امکان پذیر نخواهد بود ؛ البته کاملا بدیهی است که اگر آن شخص ، آن مال را متعلق به محکوم علیه معرفی کند ،توقیف آن مجاز است .

۴- مستثنیات از توقیف

اگر چه محکوم له حق دارد اموالی را که متعلق به محکوم علیه است ، توقیف کند اما قانون گذار به طور استثنایی و با توجه به نیازهای محکوم علیه و خانواده او ، برخی از اموال را غیر قابل توقیف معرفی کرده است ، به عنوان مثال وسیله نقلیه غیر قابل توقیف است .

۵- صورت برداری از اموال منقول

طبق قانون ، داد ورز موظف است قبل از توقیف اموال منقول ،صورتی از اموال که در برداننده ویژگی ها و  اوصاف کامل اموال باشد ، تنظیم کند ، صورت مذکور را دادورز و سایر افراد حاضر در محل ، امضا خواهند کرد .

۶- ارزیابی اموال منقول

بر اساس قانون ، لازم است اموال منقول ،حین توقیف از نظر ارزش مالی ،مورد ارزیابی قرار گیرند ،قیمتی که در این مرحله تعیین می شود ، باید در صورت اموال درج شود .

۷-حفاظت  از اموال منقول توقیف شده

بر اساس قانون اموال منقولی که توقیف می شوند ، باید در همان جایی که هستند ، نگهداری شوند ؛مگر آنکه انتقال آنها به محل دیگر ، ضرورت داشته باشد . البته قانونگزار مقرر کرده است که برای حفاظت از اموال منقول توقیف شده ، شخص مسئول و قابل اعتمادی نیز معین می شود .

ب)توقیف اموال غیر منقول

چگونگی توقیف اموال غیر منقول ، کاملا با توقیف اموال منقول ؛ متفاوت است در توضیح این مطالب باید گفت که توقیف مال غیر منقول به وضعیت ثبت آن مال در سازمان ثبت اسناد و املاک کشور وابسته است .

در هر حال ، مقررات مربوط به توقیف اموال غیر منقول را می توان در ۶ بخش مورد بررسی قرار داد که عبارتند از :

۱-توقیف اموال غیر منقول ثبت شده

براساس قانون ، هرگاه مال غیر منقولی توقیف شود ، باید به اداره ثبت محلی که مال غیر منقول در انجا است اطلاع داده شود .اداره ثبت محل ، در صورتی که آن مال ، به نام محکوم علیه به ثبت رسیده باشد ، بازداشت ان مال را در (دفتر املاک )درج می کند و به مسئولان اجرای حکم نیز اطلاع می دهد که آن مال به نام محکوم علیه ثبت شده است همچنین اگر آن مال در جریان ثبت شدن به نام محکوم علیه باشد ، اداره ثبت بازداشت آن مال را در ((دفتر املاک بازداشتی )) درج می کند و به مسئولان اجرای حکم نیز اطلاع می دهد .

در مقابل ، اگر مال غیر منقول ، به نام شخص دیگری به غیر از محکوم علیه به ثبت رسیده باشد ، اداره ثبت ، فورا مسئولان اجرای حکم را درجریان می گذارد تا به حق وحقوق صاحبان آن مال لطمه ای وارد نشود .

 

۲-توقیف اموال غیر منقول ثبت نشده ( فاقد سابقه ثبتی )

در بعضی از مناطق کشور، ممکن است اشخاص، به ثبت اموال غیر منقول خود اقدام نکرده باشند؛ به عنوان مثال، ممکن است شخصی، قهوه خانه ای دربین راه ساخته و درآن فعالیت کند و درعین حال، برای ثبت آن نیز اقدامی انجام نداده باشد؛ به همین دلیل کاملا طبیعی است که این مال غیر منقول، هیچ گونه سابقه ثبتی نداشته باشد. بر اساس قانون، توقیف چنین اموالی (اموال غیر منقول فاقد سابقه ثبت) زمانی مجاز است که فرد محکوم شده، در آن، «تصرف مالکانه» داشته یا این که به موجب حکم نهایی، مالک آن مال شناخته شده باشد. البته اگر به موجب حکمی، محکوم علیه مالک آن مال شناخته شده اما آن حکم هنوز نهایی نشده باشد، می توان آن مال را به عنوام اموال متعلق به محکوم علیه توقیف کرد اما تا زمانی که حکم مذکور (که محکوم علیه را مالک شناخته است) نهایی نشود، مال غیر منقول، فقط در توقیف می ماند و محکوم له نمی تواند در خواست کند که از این مال، حق او پرداخت شود.

۳-توقیف عواید مال غیر منقول

بر اساس قانون، اگر مال غیر منقول، منافعی داشته باشد، به قدری که منافع یک سال آن، برای پرداخت «محکومٌ به» و «هزینه های اجرایی» کافی باشد، عین مال، توقیف نمی شود و فقط منافع آن مال، مورد توقیف قرار می گیرد تا محکوم به از آن پرداخت شود؛ البته به شرط آن که محکوم علیه به این کار راضی باشد؛ به عنوان مثال، اگر محکوم علیه زمینی داشته باشد که برای اجاره آن در سال، ۱۰ میلیون تومان می پردازند، به شرط آن که محکوم به و هزینه های اجرایی، از این مبلغ تجاوز نکند و محکوم علیه هم، به توقیف منافع این زمین راضی باشد، صرفا منافع زمین، توقیف خواهد شد.

۴-صورت برداری از اموال غیر منقول

بر اساس قانون، دادورز موظف است که بعد توقیف اموال غیر منقول، صورتی از این اموال تهیه کند. قانون هم مشخص کرده است که صورت مزبور باید شامل چه اطلاعاتی باشد.

۵-ارزیابی اموال غیر منقول

طبق قانون، ارزیابی اموال غیر منقول، بر اساس همان مقررراتی است که طبق آنها، ارزیابی اموال منقول انجام می شود

۶-حفاظت از اموال غیر منقول

 توقیف شده

چگونگی حفاظت در این مورد بستگی به این دارد که مال توقیف شده، خود مال غیر منقول است یا منافع آن، به همین جهت این موضوع، باید در دو بخش جداگانه مورد بررسی قرار گیرد:

الف-حفاظت از خود مال غیر منقول

مال غیر منقولی که توقیف می شود، در تصرف مالک آن مال است یا آن که شخص دیگری غیر از مالک آن مال را در تصرف خود خود دارد.

بر اساس قانون، بعد از نوشتن صورت مال و ارزیابی آن، مال غیر منقول توقیف شده موقتا به همان شخصی تحویل داده می شود که تا به حال، متصرف آن بوده است؛ این شخص هم، موظف است مال را همان طور که تحویل گرفته است، در زمان مقتضی، به صاحب آن باز گرداند.

ب- حفاظت از منافع مال غیر منقول

بر اساس قانون، اگر مالی که توقیف شده است، منافع مال غیر منقول باشد، طرفین می توانندشخص قابل اعتمادی را با توافق هم انتخاب کنند و عواید مال را به او بسپارند؛ اما اگر طرفین نتوانند با هم به توافق برسند، خود دادورز، شخص قابل اعتمادی را برای این کار معین می کند.

البته باید توجه داشت که اگر منافع مال، وجه نقد باشد باید آن را به مسئولان اجرای حکم  تحویل داد.به هر حال، با توقیف اموال محکوم علیه، چه منقول و چه غیر منقول، محکوم له می تواند از این اموال، حق خود را به دست آورد.

 

 

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.