تسخیر نیشابور به دست اعراب

تسخیر نیشابور به دست اعراب

اکثر قریب به اتفاق منابع ، فتح نیشابور را در زمان عثمان ابن عفان ودر سال سی ام هجرت وبه سرداری عبداله ابن عامر ذکر کرده اند.اگرچه برخی مورخین ازچمله یاقوت حموی در معچم البلدان ،آن را فتحی دوباره در زمان عثمان می دانند.

درمورد مسیر فتح نیشابور ،طبری می گوید که مسلمانان از سمت طبس، تون، قاین، زوزن، سلومک، سنجان، باخرزوبوزجان به نیشابور رسیدند.

الحاکم نویسنده تاریخ نیشابور ،فتح این شهر را به صلح می داند ونه به جنگ.ودراین باره می گوید:

در زمان خلافت عثمان کنارنگ مجوس که والى خراسان بود به عبدالله عامر نامه نوشت و او را از مرگ یزدگرد پادشاه ساسانى آگاه ساخت و به خراسان دعوت نمود. عبدالله عامر به‏سرعت رهسپار خراسان شد و با لشکر خود عازم نیشابور گشت.

اما روایت دیگر چنین است که مردم نیشابوریا ابرشهر،بی پیکارتسلیم اعراب مسلمان نشدندوپس از اینکه سرماشدت یافت ومحاصره مسلمانان بیشتروتنگترشدوامکان خیانت،احتمال بازشدن شهر ودر نتیجه ونتیجه قتل بی رویه ی مردم می رفت،حاضر به پرداخت وجه مصالحه شدند وچون امکان تهیه ی فوری مبلغ یک میلیون درهم درآن واحد میسرشدنبود،شهر را به عنوان گروگان در اختیار مسلمانان قراردادند.

برخی تاریخنویسان در زمان فتوحات مسلمانان ،از حضورافرادی از خاندان یزدگرد از جمله دودختروی در نیشابوریادکرده اندچنانکه مقدسی ،از حضوریزدگرد در خراسان وتقاضای کمک اواز ترکان در این زمان یادمی کند که به علت مرگش اینکارعملی نشدوماهوی،مرزبان مرو،اموال وگنجینه های یزدگردرا به نزد ابن عامرفرستاد.

عبدالله بن عامرپس از فتح نیشابوروتسلیم کنارنگ حاکم نیشابور،در محله ی باغک که متصل به محله فز بود،فرودآمدومسجدی درآنجا ساخت وبرای کسان کنارنگ که زردشتی بودند وحاضر به قبول جزیه شده بودند دورتراز این محل مسجد،که قبلاآتشکده بود،مکانی را تعیین کردتا آتشکده بسازند،وی پس از نزول در این شهرآن را دارالاماره قراردادوبه همه ی بلادواماکن امرا فرستادواموال همه ی خراسان به نیشابور آورده می شد.عبدالله بن عامر پس از فتح نواحی مختلف خراسان به شکرانه ی این پیروزی رهسپارکعبه شدوقیس بن هیثم را بجای خود درنیشابورگذاشت ودرغیابش،قارن،مرزبان قومس وگرگان به نیشابورلشکرکشیدوآن را تصرف کردولی بعد از چندی قارن بدست عبدالله خازم شکست خورد وبه تصرف عبدالله درآمدکه درسال۳۳هجری باآمدن مجددعبدالله ابن عامر از قدرت عبدالله بن خازم کاسته شد و از طرف خلیفه سوم به حکومت نیشابور منصوب شد.

درزمان حکومت عبدالله بن عامربه همراه وی تعداد زیادی از صحابه، به خراسان واز جمله به شهرهای مهم آن یعنی مرو ونیشابورآمدند ودر آنجااسکان یافتندودرهمانجا هم اکثر فوت کردندکه نام ومشخصات آنها در کتاب تاریخ نیشابور نوشته ی الحاکم مضبوط است.

درزمان خلافت امام علی(ع)خلیدبن کاس از طرف ایشان مامور خراسان شد وچون به نیشابورنزدیک شد خبرشورش وطغیان مردم این شهرراشنید با شورشیان وارد جنگ شدوآنهارا شکست داد،این شورش احتمالااز سوی طرفداران سلسله ساسانی تدارک دیده شده بودچراکه یکی از دختران خسرو از کابل به این شهرآمده بودکه پس ازشکست،وی راامان دادندوبه نزد علی بن ابی طالب بردند وامام اورا آزادکردکه به هرجا می خواهد برودوباهرکسی که خودتمایل دارد ازدواج نماید.

معاویه بن ابوسفیان در دوران حکومت خود،عبدالله بن عامر را که والی بصره بود،ماموریت داد تاخراسان وسیستان را تحت نظارت داشته باشد،اوهم عبدالله بن سمره را از بصره به خراسان فرستاد که نامبرده به همراهی عبدالله بن خازم فتوحاتی در نواحی شرقی یعنی کابل انجام دادوپسرخازم خود احساس می کردند،تصمیم به اسکان گروه های جمعیتی عرب به خراسان را گرفتند که بر همین اساس قریب پنجاه هزار سپاهی عرب را به اتفاق خانواده هایشان عازم شهرهای بزرگ خراسان چون نیشابور ومرو نمودندکه سکونت این قبایل به کشاکش واختلافات زیادی بین خود آنها منجرشد واز دیگرسو،تنفر ودشمنی توده های مردم شهرهاوروستاها را فراهم کرد.

در سال‏۹۶ هجرى سلیمان عبدالملک حکومت‏خراسان را به یزیدبن مهلب داد و بعد از او در سال‏۹۹ هجرى عمربن عبدالعزیز به خلافت رسید، جراح‏بن عبدالله را به خراسان فرستاد و پس از چندى در سال ۱۲۰ هجرى هشام بن عبدالملک امارت خراسان را به نصرسیار سپرد که وقایع فراوانى در نیشابور پدید آمد.

 

از این دوران تا زمان قیام ابومسلم خراسانی به سال ۱۲۹هجری، نیشابوریکی ازمراکزحکومت حاکمان اموی بودوتعویض وتغییرهای زیادی در حاکمان خراسان از جمله نیشابوردر منابع به چشم می خوردکه خودمی تواندبیانگر آشفتگی اوضاع سیاسی خراسان ونیشابورونارضایتی ازامویان در این دوره باشد.قیام یحیی بن زیاد در خراسان در دوره هشام بن عبدالملک نمونه ای از جو متشنج سیاسی در نیشابور بر ضد بنی امیه می باشد.

نویسنده :نعمت اله صادقی

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.