تاریخنگری زرین کوب

 

(قسمت اول)

تعریف تاریخ و فایده ی آن

تاریخ ،علم شناخت گذشته ی انسان است (۱)این همان تعریف سنتی از تاریخ است که زرین کوب آن را تکرار می کند .در تقسیم بندی کنونی این فقط تعریف ومعنای یک بخش از تاریخ است. امروزه واژه ی تاریخ را در دو معنا به کار می برند :تاریخ به معنای رویداد و تاریخ به معنای گزارش رویداد .(۲) زرین کوب از بین این دو معنی ، دومی را در نظر دارد. وی با این که درباره ی تاریخ نگری و تاریخ نگاری حتی به نگارش کتاب مستقلی دست می زند، ولی در مورد تعریف و معنای تاریخ توضیح چندانی نمی دهد و آن را علم شناخت گذشته ی انسان معرفی می کند .

زرین کوب درباره ی فواید تاریخ موارد زیادی را بر می شمارد ، از جمله :

الف : آشنایی با عقاید و ادیان

یکی از مهمترین فواید تاریخ ،گسترش شناخت انسان از آرا و ادیان و مذاهب  مختلف جهان در مکان ها و زمان های مختلف است . این آشنایی تا اندازه ای مهم است که پیامبر یکی از دوعلم موجود درعالم را علم ادیان می خواند (۳)

ب: عبرت انگیزی

در بین فواید تاریخ آنچه هنوز هم اهمیت دارد ، توجه به جنبه ی عملی و اخلاقی تاریخ است که هر چه بر میزان این انگیزه افزوده می شود فواید به دست آمده نیز افزونی می گیرد . در واقع توجه به تاریخ و دگرگونی های آن ،این فرصت را به انسان می دهد که از آنچه دیگران انجام داده اند ،عبرت بگیرد و درد ها و گرفتاری هایی را که در زندگی پیش می آید با توجه به تجارب گذشته رفع و درمان می کند (۴)

پ: خود شناسی

فایده ی دیگر تاریخ از نظر زرین کوب این است که به انسان کمک می کند تا با مقایسه ی کردار و گفتار خود با دیگران ،که در تاریخ ثبت و ضبط شده اند ،خود را بهتر بشناسد (۵)

ت : گسترش دایره ی آشنایان

تاریخ با آنچه احوال نام آوران گذشته را نقل می کند ، دایره ی آشنایی ها را وسیع تر می نماید و ما را با افراد گوناگونی که درمکان ها و زمان های مختلف زندگی می کرده اند ، روبرو می کند (۶)

ث:لذت بخشی تاریخ

آخرین فایده ی تاریخ از نظر زرین کوب لذت بخشی آن است .این فایده می تواند بر سه نوع باشد:

۱-آشنایی با تاریخ آنچه را پیرامون انسان معنی و جاذبه دیگر می بخشد و همین نکته است که زندگی مورخ را از لذت های ناشناخته سرشارمی کند . مثلا لذتی که از خواندن شعر و ادب برای مورخ حاصل می شود، به مراتب عمیق تر و پر دامنه تراز لذتی است که مردم عادی می توانند از آن بدست آورند. زیرا که آشنایی با تاریخ این آثار،با سوابق آنها و با زندگی و محیط نویسندگان آنها ،مورخ را به سرچشمه ی الهام آنان رهنمون می کند و آنان را در لذت خلق و ابداع با نویسندگان واقعی شریک می سازد .

۲-لذت دیگر تاثیر اخلاقی حاصل از آن است . نه فقط به خاطر آنکه انسان را با قهرمانان گذشته رویاروی کرده ،روح وی را تصفیه می کند و به وی کمک می نماید تا در هر چیز ، زندگی را یک بار دیگر احساس و تجربه کند ،بلکه وجدان انسان را توسعه دادهه ف کمال می بخشد و مجهز می کند

۳-زرین کوب در بین همه ی این لذت ها ،مجردترین و خالص ترین لذت حاصل از تاریخ را یک نوع تجربه ی عرفانی می داند .چرا که تاریخ با بیان این که زندگی ما به زندگی جامعه و قوم ما و آن نیز به زندگی جامعه و اقوام دیگر پیوند دارد ، وحدتی را نمایان می کند که شعور به آن ، انسان را از تالم و دغدغه ی تنهایی بیرون می آورد . بعلاوه تاریخ بیانگر این امر است که اتصال فرد با تمام انسانیت ،مربوط به دنیای حاضر نیست ، بلکه با دنیای گذشته و با آنچه در آینده خواهد بود نیز پیوند دارد و این استمرار امری است که وجدان تاریخ نشان می دهد که وجود انسان معنی و هدف دارد و حتی  مرگ انسان ،آنرا به پایان نمی رساند . این لذت بخشی تالم ، دلهره ی تنهایی و پوچی را از بین می برد (۷). بنابراین تاریخ با افزایش شناخت ما از گذشته و ارائه الگوهایی برای عبرت گیری ،ما در زندگی روزمره یاری رسانده لذت حیات را برای ما بیشتر می کند . پس هم شناخت است و هم لذت .

۱-زرین کوب ((درباره تاریخ ))از چیزهای دیگر ،ص۲۷

۲-استفورد ،درآمدی بر فلسفه تاریخ ،ص۱۲

۳-زرین کوب ،تاریخ در ترازو ،ص۱۰

۴- همان ،ص۱۱

۵-همان ،ص۱۲

۶-همان.

۷-زرین کوب ،تاریخ در ترازو ،ص۱۹-۲۶،آیتی ((دو دیدار و گفتگو با دکتر زرین کوب در پاریس ))در راه بازگشت ،ص ۲۴۵

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.