تاریخ دموکراسی (قسمت دوم)

Manos_levantadasدرشماره پیش به ریشه وزادگاه دموکراسی پرداختیم واز نقص تجربه ی اولیه دموکراسی در آتن سخن گفتیم ودر انتها به  دوران سخت برای دموکراسی درقرون وسطی اشاره ای کوتاه داشتیم . اینک در ادامه به سیر دموکراسی درقرون سیزده تا پانزده میلادی خواهیم پرداخت ونیزاشاره ای خواهیم داشت به دموکراسی درانگلیس تا اواخرقرن هیجده میلادی.

پایان سیطره پاپ وکلیسا وسرآغاز عصر رنسانس وتجدید دموکراسی دراروپا

از اوایل قرن سیزدهم تا اواخر قرن پانزدهم میلادی ،چند عامل راه را برای یک دگرگونی بزرگ وخروج از دوران تاریک قرون وسطی هموار ساخت .نخست پیشرفت کارهای تولیدی و کشاورزی و توسعه مبادلات بازرگانی و بوجود آمدن یک طبقه تاجر و ثروتمند که از فشار کلیسا و حکومت های خودکامه زمانه خود سخت ناراضی بودند و در جستجوی راهی برای خارج ساختن خود از زیر بار این فشار بودند . دوم ظهور حکومتهای سلطنتی مستقل و نیرومند  در فرانسه و انگلستان و اسپانیا که نمی خواستند تحت نفوذ و سیطره ی پاپ ها بمانند و بالاخره شکاف در داخل قلمرو پاپها و اسقلال طلبی بعضی از اسقف ها و نمایندگان پاپ در کشورهای اروپا یی که از حمایت سلاطین محل نیز برخوردار بودند.این شکاف که به قیام «لوتر « در آلمان و»کالون» در فرانسه و قطع رابطه دربار انگلیسی با پاپ انجامید ،پروتستانیسم  و مذهب انگلیس را در برابر مذهب کاتولیک بوجود آورد و سقوط دوران قدرت و سیطره پاپ ها در واقع سرآغاز عصر رنسانس و تجدید حیات دمکراسی در اروپا بود .

سیر تحول دمکراسی درانگلیس

در انگلستان که دمکراسی را حتی در سالهای تاریک قرون وسطی تجربه کرده بود،سیر تحول دمکراسی با حوادث خونینی همراه بود که از آن جمله می توان به قیام «کرامول» علیه چارلز اول پادشاه انگلستان  در اواسط قرن هفدهم اشاره کرد .کرامول که در سال ۱۶۴۰ از «کمبریج «به نمایندگی پارلمان انگلیس انتخاب شده بود در مقابل تحقیر و بی اعتنایی پادشاه نسبت به پارلمان ،به تشکیل یک نیروی مسلح به طرفداری از پارلمان مبادرت نمود ،و نخستین بار در اکتبر سال ۱۶۴۲بین نیروهای طرفدار پارلمان و سپاهیان شاه جنگی در گرفت که سرآغاز یک جنگ داخلی شش ساله انگلیس بود .نیروهای طرفدار پارلمان سرانجام بر سپاهیان شاه چیره شدند و چارلز اول در برابرپارلمان محاکمه و محکوم به اعدام شد .چارلز را روز ۳۰ژانویه سال ۱۶۴۹گردن زدند .و این اولین و آخرین باری بود که یک پادشاه در انگلستان به جرم مخالفت با اراده ی ملت با چنین وضع فجیعی اعدام می شد . البته خود کرامول هم پس از آنکه قدرت را به دست گرفت به این نتیجه رسید که نمی تواند با پارلمان حکومت کند او با این که عنوان پادشاهی را که از طرف پارلمان به وی تفویض شده بود رد کرد با عنوان فرمانروای نگهبان یا lord protector که آن را می توان قیم یا سرپرست هم معنی کرد مدت پنج سال ،یعنی تا دم مرگ خود با کمال قدرت بر انگلستان حکومت کرد و علاوه بر پارلمان قبلی که او را به این سمت منصوب نموده بود پارلمان قبلی را هم که خود بوجود آورده بود منحل کرد جالب تر اینکه پس از مرگ کرامول پسرش ریچارد کرامول با همان عنوان پدر جانشین او شد ولی این نوع حکومت موروثی جدید بیش از یک سال دوام نیاورد.و مردم انگلیس این بار پسر پادشاهی را که گردن زده بودند با عزت و احترام بر تخت سلطنت نشاندند و چارلز دوم ۲۵سال سلطنت کرد و پس از مرگ او سلطنت به پسرش رسید .

دمکراسی انگلستان از اواخر قرن هفدهم سیر معقول و طبیعی خود را طی کرد و با استقرار و تکامل حکومت پارلمانی در این کشور در فاصله قرن های هفدهم و نوزدهم از قدرت و اختیارات پادشاه بتدریج کاسته شد و در قرن بیستم پادشاه به صورت یک مقام کاملا تشریفاتی در آمد .

اما فرانسه که دوره ی رنسانس را در اوج قدرت پادشاهان خوکامه آغاز کرده بود بر اثر زیاده رویهای لوئی چهاردهم و لوئی پانزدهم و ضعف و ناتوانی لوئی شانزدهم در سال ۱۷۸۹دستخوش طوفان و انقلاب شد اما انقلاب بزرگی که تحت شعار «آزادی و برابری و برادری «می توانست بزرگترین پیروزی را برای ایده آل دمکراسی به بار آورد بر اثر زیاده روی ها و خودخواهی ها و کینه ها و عقده ها و بالاخره کشمکش سردمداران انقلاب بر سر دولت به چنان آشوب و هرج ومرج انجامید که مردم فرانسه ۱۰سال بعد کودتای ناپلئون بناپارت و بازگشت سلطنت را با آغوش باز پذیرفتند .

با وجود این تردیدی نیست که انقلاب کبیر فرانسه مهمترین نقطه ی عطف تاریخ دمکراسی و حکومت مردم بشمار می آید زیرا این انقلاب در عین حال که به علت زیاده روی ها و نقاط ضعف رهبران انقلاب به انحراف کشانده شد و زمینه را برای استقرار مجدد دیکتاتوری و حکومت فردی در فرانسه فراهم ساخت،نخستین اسناد مدون دمکراسی و حکومت مردم بر مردم را نیز به وجود آورد که بعد ها الگوی حکومت دمکراسی در کشورهای دیگر و اسناد مربوط به حقوق بشر قرار گرفت

(منبع: طلوعی محمود،خواندنی های تاریخی ،انتشارات دستان ، چاپ اول ، تهران ۱۳۷۲)

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.