تاریخچه احزاب (۴)

جواد حسینی

کارشناس ارشد تاریخ و مدرس دانشگاهimages

بر اساس اسناد و شواهد می توان گفت در قاره آسیا چهار کشور _ هند ، ژاپن ، ترکیه و ایران –  از نظر تشکیل احزاب از بقیه پیشرو تر بوده اند، و ریشه احزاب در این کشورها از سابقه ی طولانی تری برخودار است. در این شماره بصورت بسیار کوتاه نگاهی به تاریخچه احزاب در سه کشور هند، ژاپن و ترکیه داشته و از شماره آینده تاریخچه احزاب در ایران را به صورت مفصل مورد بررسی فرار می دهیم.

احزاب سیاسی در هند:

شکل گیری احزاب در شبه قاره هند به مبارزات آزادی بخش این سرزمین در سالهای دهه ی ۱۸۸۰ م باز می گردد. در آن دهه بر اثر مبارزات مردم، اداره ی بخش هایی از شهرها و روستاها به هندی ها واگذار شد. از این رو در سال ۱۸۸۵م کنگره ملی هند به ابتکار سرالن اکتاوین هیوم، تشکیل شد تا از این طریق، مشکلات هندی ها به شیوه ای نظام مند به حکومت انگلستان منتقل شود. در مدت کوتاهی کنگره ملی هند نماینده اصلی طبقه متوسط جامعه شد و از دولت انگلیس خواست تا در امور اداری و سیاسی، هندیها را مشارکت بدهد. به این ترتیب عده ی بیشتری از هندی ها، هرچند به صورت محدود، وارد عرصه سیاست شدند. در کنگره ملی هند برخی بر آن بودند که باید با حکومت انگلستان به امید دستیابی به آزادی های بیشتر همکاری کنند؛ برخی به مقابله با انگلیسی ها اعتقاد داشتند.. کنگره ملی هند به عنوان اصلی ترین حزب، توانست جنبش آزادی خواهی را هدایت کند و افراد بسیار ی را با گرایش های مختلف که همگی خواهان استقلال هند بودند،گرد هم آورد. گاندی خیلی تلاش کرد تا اعضای مسلمان کنگره ملی از آن خارج نشوند اما آنان بر تعصبات مذهبی خود پافشاری کرده و خواهان منطقه ای جدا از کشور هند برای خود شدند(تشکیل کشور پاکستان). کنگره ملی هند در مبارزات آزادی بخش خود با استفاده از ظرفیت های قانونی و پرهیز از خشونت، درخواست های خودکه عبارت بود از: رسمیت بخشیدن به زبان هندی در کنار زبان انگلیسی، انتخابی شدن نیمی از اعضای مجلس مققنه و مجاز بودن به اظهار نظر در مورد بودجه؛ گام های بزرگی در راه استقلال هند برداشت. رهبر بزرگ هند در این مبارزات گاندی بود، او هرگز حق ویژه ای برای خود قایل نشد. بعد از استقلال هند و کشته شدن گاندی توسط یک متعصب مذهبی، رهبری کنگره ملی هند را نهرو بر عهده گرفت. به تدریج بعد از استقلال هند احزاب دیگری در کنار کنگره ملی هند تاسیس شدند. این احزاب که مجموع آنها از ۷۰۰ حزب می گذرد بطور کلی در چهار دسته قرار می گیرند:

۱- احزاب ملی که از حمایت گسترده در هند برخودارند.

۲- احزاب منطقه ای، که بر زبان و فرهنگ و تاریخ مشترک مناطق گوناگون هند تکیه دارند.

۳- احزاب مذهبی که طرفداران هر مذهب  برای خود جداگانه از خود حزبی دارند.

۴- احزابی که تحت تاثیر اشخاص متنفذ و مسایل محلی تشکیل شده اند.

امروزه هند با تعدد بسیار مذاهب و فرق-که همه آزادانه حق بیان دارند- بزرگترین دموکراسی در جهان را داراست.

احزاب سیاسی در ژاپن:

در کشور ژاپن، احزاب سیاسی در دوره ی دگرگونی های سریع سیاسی پدید آمدند که با جنبش اصلاح طلبانه «میجی» در سال ۱۸۶۸ آغاز شد. در سال ۱۸۷۴ جنبش آزادی و حقوق مردم تقاضایی مبنی بر ایجاد قانون اساسی و تشکیل مجلس منتخب  مردم منتشر کرد. پس از آن انجمن میهن پرستان تشکیل شد که در سال ۱۸۸۱ تبدیل به حزب آزادی شد و نام خود را در سال ۱۹۰۰ به «سیوکای» تغییر داد. پس از جنگ دوم جهانی، این حزب مجددا به عنوان حزب آزادی احیا شد. در سال ۱۸۸۲ حزب پیشرو مشروطه  و حزب سلطتتی مشروطه تاسیس شدند. حزب دیگر که به «مین سیتو» یا حزب مردمی دولت معروف بود در سال ۱۹۲۷ تشکیل شد و بعد از جنگ به عنوان حزب پیشرو احیا گردید. اما نام خود را به زودی به حزب دموکراتیک تغییر داد.

در مدل پارلمانی، قوای مجریه و مقننه به گونه ای ترکیب شده اند که نخست وزیر و کابینه دولت، رهبری مورد نیاز برای پارلمان و بروکراسی را فراهم نموده اند. سیستم نظارت و حقوق انتخابی شهروندان از طریق انتخاب مستقیم  نمایندگان پارلمان که با رای مستقیم مردم انتخاب می شوند، لحاظ شده است. سیستم احزاب ژاپن به هیچ روی وابسته به مقام سلطنت نمی باشد و پادشاه از طریق هیچ ارگانی نمی تواند در انتخابات دخالت یا نظارت نماید. مقام پادشاه و سلطنت در ژاپن کاملا سمبولیک بوده و قدرت تعیین خط و مشی نظام آن کشور در اختیار نخست وزیر و پارلمان می باشد.

احزاب سیاسی در ترکیه:

نخستین گام های شکل گیری احزاب در ترکیه در زمان عثمانی ها برداشته شد، یعنی بستر شکل-گیری احزاب و جریان های سیاسی به پیش از روی کارآمدن آتاتورک باز می گردد. اگر چه حزب جمهوری خواه خلق به عنوان نخستین حزب در زمان آتاتورک تشکیل شد، اما توجه به حقوق شهروندی و برابری خواهی و نیاز به تدوین قانون اساسی، پیش از به قدرت رسیدن آتاتورک در ادبیات سیاسی ترکیه شکل گرفت. اما این کشور از دهه ۱۹۲۰ که شاهد شکل گیری نخستین حزب بود تا دهه ۱۹۵۰ به صورت تک حزبی اداره می شد. در زمان عثمانی ها، تفکر افزایش نفوذ دولت، محافظت قانونی و محافظت از همه گروه های اجتماعی تحت عنوان شهروند عثمانی مطرح شده بود. در آن زمان، تجارت توسعه یافت و طبقه  جدیدی از بازرگانان به وجود آمد و نخستین جوانه های بورژووازی و فرد گرایی شکل گرفت. ترک ها حتی در دوره کوتاهی، لیبرالیزاسیون را نیز تجربه کردند. ترکیه با روی کرد سکولاریزم گام در راه توسعه نهاد.در این کشور نهاد دین از دولت جدا بوده و امروزه ترکیه نمونه ای برای کشورهای اسلامی در جهت توسعه قلمداد می شود.

منابع: تاریخ ترکیه جدید – اسماعیل حق

تاریخ معاصرژاپن -جورج استوری

کشف هند – نهرو

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.