به یاد بانو سیمین بهبهانی

هفتاد سال این گُله جا، ماندم که از کف نرود

یک متر و هفتاد صدم، گورم به خاک وطنم

به یاد سیمین بهبهانی

ایران برای همه ی ایرانیان نیست! «سیمین بانو» ی غزل ایران، سیمین بهبهانی، در خاک وطن آرام گرفت بی آن که رسانه ی به اصطلاح ملی ایران، یادی از او بکند. تلویزیون، بی اعتنا به انبوه هواداران سیمین که در روز جمعه ۳۱ مرداد ماه پیکرش را بدرقه کردند، هیچ خبری از او پخش نکرد. اگر چه کتاب های سیمین بهبهانی همواره مجوز نشر می گرفتند و مجموعه اشعار او هم توسط انتشارات نگاه بارها بازچاپ شد اما همان طور که در سال ۱۳۸۸ سیمین بهبهانی را ممنوع الخروج کردند، گویا در تلویزیون رسمی ایران، ممنوع التصویر هم بود. شاید انتظار می رفت دست کم، پس از مرگش، به احترام همه ی بزرگانی که تسلیت گفتند و یادش را گرامی داشتند، اشاره ای به درگذشتش می شد، اما دریغ! اینجاست که باید گفت انگار در نگاه برخی مسئولان، ایران برای همه ی ایرانیان نیست و شاعری که مجیزگو نباشد و شعرش به جز تشبیه و استعاره و مدح و ثنا، اندکی رنگ و بوی نقد اجتماعی به خود بگیرد و از چارچوب های رسمی خارج شود، دیگر به رسمیت شناخته نمی شود.

این بی اعتنایی رسانه ی رسمی ایران، بی احترامی به تمام دوست داران شعر ناب سیمین و همه ی آنانی است که نه فقط شعر او را که شخصیت آرام ولی منتقد و معترض او را دوست داشتند. شخصیتی که در پیام نوروزی، نگرانی خود را از جنگ و کین توزی این گونه بیان می کند: «من امسال نگرانم، یعنی چند سال است که نگرانم، به علت این که کشورهای خاورمیانه با هم درهم افتاده اند و ما نمی دانیم چکار باید بکنیم. آیا دو کشور نمی توانند در این وسعت خاک با احترام نسبت به همدیگر زندگی بکنند و به کار هم کار نداشته باشند و همدیگر را نکشند؟ من از وقتی که چشم باز کرده ام، این غوغای اسراییل و فلسطین را شاهد بوده ام. حالا نمی خواهم دور بروم و بگویم که تقصیر کیست. چرا نباید اینقدر سعه صدر نباشد و ما موجب آزار همدیگر بشویم؟ چرا باید عقاید مختلف و ادیان مختلف بین مردم ایجاد وحشت و دشمنی کنند؟»

1 (2)

نام سیمین بهبهانی یک بار در میان نامزدهای اولیه جایزه ی نوبل هم آمده بود. شعر او در میان دوستداران زبان فارسی در کشورهای افغانستان، تاجیکستان، هند و پاکستان نیز هواداران زیادی داشت. این یک فرصت بزرگ فرهنگی بود برای نهادهای رسمی فرهنگی ایران که با تاسیس بنیادهایی همچون شورای گسترش زبان فارسی و بنیاد سعدی، به فکر حفظ و ترویج زبان و ادبیات فارسی در جهان هستند. افسوس که خط کشی های سیاسی در محافل فرهنگی هم حضور دارد. گمان نمی کنم این گونه رفتار با بزرگان و نخبگان یک کشور در هیچ کجای دیگر رسم باشد. تا آنجا که حتی صفحه ی سیمین بهبهانی در ویکی پدیای فارسی را هم فیلتر کرده اند.

جمعه ۳۱ مرداد، در همراهی پیکر بانوی غزل، خیلی ها بودند. محمدرضا شجریان‌، محمود دولت‌آبادی‌، شهرام ناظری‌، همایون شجریان، صدیق تعریف، بهمن فرمان‌آرا، جعفر پناهی، هوشنگ مرادی کرمانی، فرهاد فخرالدینی، علی دهباشی، علی باباچاهی، یغما گلرویی، عبدالحسین مختاباد، حافظ ناظری، گوهر خیراندیش، رویا نونهالی، مهناز افشار، پوری بنایی و… خیلی های دیگر هم به احترام شعر و ادب این سرزمین حضور یافتند. در حالی که انتظار می رفت دست کم از طرف دولت تدبیر و امید پیام تسلیتی برسد تنها علی مرادخانی (معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) حضور یافته بود بی آن که تسلیتی رسمی بگوید. شاید بیم آن داشت که فردا آماج انتقادات رسانه های تندرو قرار بگیرد همچون فارس که بلافاصله پس از خبر درگذشت سیمین بهبهانی می نویسد: «این شاعر ایرانی در سال های اخیر مشکلات بینایی پیدا کرده بود ولی با این حال در برخی فعالیت‌های سیاسی از جمله کمپین‌های موسوم به یک میلیون امضا و برنامه‌هایی در فتنه ۸۸ حضور پیدا و اشعار خود را به آنها تقدیم می‌کرد.»

از میان شعرهای معروف سیمین بهبهانی، شاید معروف ترین آنان «دوباره می سازمت وطن» باشد که سیمین بهبهانی این شعر را به دیگر سیمین ادبیات ایران، خانم دانشور تقدیم کرده است. شعری که نخست یکی از خوانندگان قدیمی ایران آن را خواند، سپس باراک اوباما در پیام نوروزی سال ۱۳۹۰ خود به چند بیت از آن اشاره کرد و در مراسم همراهی پیکر خانم بهبهانی هم، شهرام ناظری، ابیاتی از آن را خواند. از دیگر شعرهای معروف سیمین، شعر«چرا رفتی» است که همایون شجریان خوانده و در شماره ی پیشین همین نشریه، متن کامل آن آمد. همایون در روز درگذشت سیمین بهبهانی در کرمان کنسرت داشت و با شنیدن خبر درگذشت شاعر، از حاضران خواست به احترام او یک دقیقه سکوت کنند و سپس در پیامی اینچنین اندوه خود را بازگو کرد: «آن زمان که خواندن را با «هوای گریه‌«ات آغاز کردم، کلام تو صدای مرا تا گرم‌ترین و امن‌ترین نقطه قلب‌ها برد و در این شب‌ها که «چرا رفتی»‌ات را بر صحنه فریاد می‌کشم، باز این نگین شعر توست که بر صحنه‌ها می‌درخشد. این چه سرّی‌ است در سرنوشت من که هر بار با شعر تو محبوب می‌شوم. در فهم من تنها جادوی عشقی است که در شعر تو زندگی می‌کند. رفتی و وطنی در سوگت نشست.»

این یادنامه ی کوتاه برای سیمین بهبهانی را با قسمتی دیگر از پیام نوروزی او که برای نوروز ۸۷ گفته بود به پایان می برم: «من در خانواده ای سنتی به دنیا آمده ام و مادرم عادت داشت هفت سین بسیار زیبایی بچیند. از قرآن هفت آیه ای را که سلام داشت، جمع می کرد و آنها را توی یک کاسه چینی سفید، با زعفران و چوب کبریت می نوشت. این را می گذاشت، سبزه می گذاشت، چراغ می گذاشت، آینه می گذاشت و شمع ها را روشن می کرد و هفت سین را می چید. می نشستیم پای هفت سین و آرزو می کردیم سال خوشی برای خودمان و جهانیان داشته باشیم. این یادگار از زمان کودکی با من مانده و خودم دوست دارم هفت سین را با همان ترتیبی که مادرم می چید، بچینم و تقریبا تا آخر سیزده نوروز آن را جمع نمی کنیم. بعد روز سیزده، سبزه ها را به آب روان می دهیم و دیگر برنامه نوروز تمام می شود… من این چند سال بیشتر به فکر مردم هستم. خودم دیگر عمرم را کرده ام. با این همه نمی خواهم یک عضو زاید جامعه باشم. دلم می خواهد تا می توانم فکر بکنم. قشنگ و درست فکر کنم، در راه آزادی فکر کنم و اگر از دستم برمی آید به مردم کمک کنم.»

یک متر و هفتاد صدم افراشت قامت سخنم

یک متر و هفتاد صدم از شعر این خانه منم

یک متر و هفتاد صدم پاکیزگی ساده دلی

جان دلارای غزل، جسم شکیبای زنم

زشت است اگر سیرت من خود را در او می نگری

هیها ‌که سنگم نزنی! آیینه ام می شکنم

از جای برخیزم اگر پرسایه ام بیدبنم

بر خاک بنشینم اگر فرش ظریفم چمنم

یک مغز و صد بیم عسس فکر است در چارقدم

یک قلب و صد شور هوس شعر است در پیرهنم

بر ریشه ام تیشه مزن! حیف است افتادن من

در خشکساران شما سبزم بلوطم کهنم

ای جملگی دشمن من!‌ جز حق چه گفتم به سخن؟

پاداش دشنام شما آهی به نفرین نزنم

انگار من زادمتان کژتاب و بدخوی و رمان

دست از شما گر بکشم مهر از شما بر نکنم

انگار من زادمتان: ماری که نیشم بزند

من جز مدارا چه کنم با پاره جان و تنم؟

هفتاد سال این گـُله جا ماندم که از کف نرود

یک متر و هفتاد صدم گورم به خاک وطنم

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.