به بهانه ۱۰۸ امین سالروز صدور فرمان مشروطیت

به بهانه ۱۰۸ امین سالروز صدور فرمان مشروطیت

فرمان مشروطیت؛ مهر تایید بر خواست ملت

جنبش مشروطیت از جمله انقلاب های مهم و تأثیرگذار در تاریخ تحول های سیاسی ایران محسوب می شود.

زمینه ی شکل گیری نهضت مشروطیت را می توان هرج و مرج و فساد در دستگاه اداری، تهی شدن خزانه ی مملکت به دلیل اسراف و ولخرجی های شاهان و درباریان قاجار، نفوذ بیش از پیش بیگانگان بر کشور، بی حرمتی به علما و زیر پا نهادن احکام اسلامی، بحران مالی و سقوط اقتصادی کشور و اعطای امتیازهای گوناگون به قدرت های استعماری دانست.

اما عوامل دیگری چون افزایش ارتباط مردم ایران با کشورهای خارج، به ویژه با ممالکی که حکومت های آن ها ناشی از آرای مردم بود و براساس قانون اداره می شدند، تأسیس دارالفنون، ایجاد پست و تلگراف در کشور، انتشار روزنامه های دولتی و غیردولتی و نشر اخبار ایران و جهان در میان مردم، گسترش آگاهی مردم درباره ی انقلاب های فرانسه و آمریکا و دیگر کشورهای جهان، توسعه ی صنعت چاپ و انتشار اثرهای برخی نویسندگان آزادیخواه و بیداری مردم نسبت به عمل های ناشایست دولت به وسیله علمای مذهبی و… نیز در جهت پیشبرد روزافزون انقلاب مشروطیت بسیار تاثیرگذار بوده اند.

نخستین جرقه های جنبش مشروطیت سال ها پیش از بر تخت نشستن مظفرالدین شاه قاجار و پیش از دوره ی صدارت عین الدوله از ۱۲۸۴ هجری خورشیدی زده شد. اما انتشار عکسی از مسیونوز بلژیکی رییس گمرگ ایران در لباس روحانیت و به چوب بستن ۲ تن از تاجران بنام شهر به اتهام گران فروشی به وسیله ی علاء الدوله والی تهران اعتراض ها به نظام سیاسی قاجار شدت بخشید و با تعطیلی بازار و تجمع مردم و روحانیون در مسجدها و حرم عبدالعظیم حسنی در ری مهاجرت صغرا آغاز شد.

شاه وعده ی تشکیل عدالت خانه را به آن ها داد ولی بدسگالی عین الدوله ودیگر درباریان مستبد واستفاده از کسالت شاه تاسیس عدالت خانه را به تاخیر انداختند ومشروطه خواهان که شاهد بهبود نیافتن شرایط موجود بودند به همراه تعداد زیادی از علما و روحانیون از جمله آیت الله سیدعبدالله بهبهانی و آیت الله سیدمحمد طباطبایی به قم مهاجرت و در کنار آن بسیاری از بازرگانان در سفارت انگلیس تحصن کردند و خواستار برکناری عین الدوله، بازگشت علما به تهران و تشکیل مجلس شورا شدند. مظفرالدین شاه که جایگاه خود را در خطر می دید تسلیم خواسته های مردم شد وعین الدوله را برکنار و فرمان تأسیس مجلس شورای ملی را امضا کرد.

شاه قاجار در دستور تشکیل مجلس شورای ملی آورده است: «جناب اشرف صدر اعظم، در تکمیل دستخط سابق خودمان مورخه ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴ که صریحاً امر در تأسیس مجلس منتخبین ملت نموده بودیم، مجدداً برای آنکه عموم مردم از توجهات ما واقف باشند مقرر می داریم که مجلس مزبور را صریحاً دائر نموده و بعد از انتخاب اجزای مجلس، فصول و شرایط نظام مجلس شورای ملی را براساس امضای منتخبین به طوری که شایسته مملکت باشد مرتب نمایند که به شرف عرض و با امضای همایون این مقصود مقدس صورت پذیرد.»

پس از تشکیل مجلس شورای ملی، مظفرالدین شاه قاجار در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ هجری خورشیدی، فرمان برقراری حکومت مشروطه را صادر کرد و متن تاریخی آن با انشای میرزا محمد غفاری و به خط قوام السلطنه نوشته و تدوین شد.

نخستین فرمان دربردارنده ی طبقه های معین و مشخصی بود و از طبقه ی کشاورز و کارگر که در آن زمان، اکثریت ملت را تشکیل می دادند، نامی به میان نیامده بود. بنابراین پس از فرمان نخست اصلاحیه ای دوباره نوشته و به امضای مظفرالدین شاه رسید و به این ترتیب در فرمان دوم کلمه ی ملت جانشین عناوین طبقات شد تا همه ی گروه های جامعه را شامل شود و همچنین مجلس شورای اسلامی، جای مجلس شورای ملی ثبت شده در فرمان نخست را گرفت. البته این تغییر هرگز در گفتار و عملکرد مجلسی ها مشاهده نشد و تنها به دلیل فشار روحانیون متحصن صورت گرفت.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.