به بهانه «روز جهانی کودک» و «مهرگان»

به بهانه «روز جهانی کودک» و «مهرگان»

( ۱۶ مهر ماه برابر با ۸ اکتبر)

 

شهروندان کوچک و شریف

روزجهانی کودک، روزی است که برای یادبود و افتخار کودکان شناخته شده است. روز بزرگداشت کودک و کودکی، نیک سرشتی انسان و اهمیت دادن به پاکی و معصومیت است. روزی است که در آن باید درباره کودکان، که مظهر آینده هستند، بیاندیشیم. این روز یادآور حقوق کودک به همه ی ما می باشد، حقوق کودک خود و همه ی کودکان جهان. کودکانی که حق طبیعی آنان است تا تجربه ی کودک بودن را در سنین کودکی داشته باشند و به یک باره سر از آوارگی، جنگ، یتیمی، حبس، فقر، خشونت، وحشت، محرومیت، بردگی و کار در نیاورند.

این روز بهانه ای است تا به همه بزرگترها یادآوری کند که کودکان را بهتر درک کنند و بیشتر دریابند، زیرا کودکان، آینده اند. داشتن خانه و کاشانه، امنیت و صلح، پدر و مادرمسئول، تغذیه مناسب، شادی و نشاط، برخورداری از بهداشت و سلامت کامل، احساس آرامش و امید به آینده، حق بهره مندی از آموزش و یادگیری، همه و همه، حقوق اولیه و لازم و ضروری کودکان است .

در مقدمه ی کنوانسیون حقوق کودک آمده است :«کودک باید در فضایی سرشار از خوشبختی و محبت و تفاهم بزرگ شود.»

جالب است بدانیم که روز جهانی کودک را خود بچه‌ها به وجود آورده‌اند. در سال ۱۹۸۶ در چنین روزی ۲ تن از دانش‌ آموزان ۹ ساله مدرسه آتاتوری در نیویورک با نگارش نامه‌ای از همه بچه‌های دنیا خواستند که با هم، روزی را به صلح اختصاص دهند. در پیام یکی از بنیانگذاران روز جهانی کودک آمده است:

« بزرگترهای ما عقاید ثابتی دارند. آنها ما را دوست دارند چون بچه‌های شان هستیم اما آیا آنها می‌دانند که چه دنیایی را برای ما به وجود می‌آورند. اگر کمترین اشتباهی در ماشین هسته‌ای آنها رخ دهد، ما هرگز شانسی برای رشد نخواهیم یافت. ما امکانی برای رشد و پرورش می‌خواهیم.»

در ایران، روز شانزدهم مهر ماه برابر با هشتم اکتبر به عنوان روز جهانی کودک تعیین گردیده است. از سوی دیگر، روز شانزدهم مهر ماه در کشور ما برابر است با آئین «جشن مهر» یا «مهرگان». مهرگان یکی از جشن های باشکوه و مهم مردم ایرانیان باستان است و آنرا همسان با جشن نوروز می دانستند. جلال آل احمد نیز زمان برگزاری آئین قالی شویان در مشهد اردهال را با مهرگان هم پیوند می داند. مهرگان یا جشن مهر امروزه نیز در نقاط مختلف کشور، از جمله در استان های یزد و کرمان به اشکال غیر رسمی و به دست عامه برگزار می گردد و به ویژه نزد هم وطنان زرتشتی از جایگاه خاصی برخوردار است. در تاجیکستان و سمرقند هم هر سال در ماه میزان (مهر ماه) جشن هایی با همین مفاهیم برگزار می گردد.

فردوسی در شاهنامه به روشنی به این جشن کهن و پیدایش آن در دوران پادشاهی فریدون، پس از ساقط کردن حکومت ظالمانه ضحاک به وسیله مردم و رهبری کاوه آهنگر اشاره کرده‌است:

فریدون چو شد بر جهان کامکار

ندانست جز خویشتن شهریار

به رســم کیان تاج و تخت مهی

بیاراست با کاخ شاهنشهی

به روز خجسته ســر مهر ماه

به سر بر نهاد آن کیانی کلاه

همان گونه که در گزارش فردوسی دیده می‌شود، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بوده است و این شیوه تاپایان دوره هخامنشی واحتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز دوام داشته است. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به «مهرروز» از مهرماه یا «شانزدهم ماه مهر» منتقل می‌شود. دانشمند ایرانی ابوریحان بیرونی در التفهیم می‌نویسد: «مهرگاه، شانزدهم روز است از مهرماه ونامش مهر، اندرین روز، افریدون ظفر یافت بر بیورسبجاد و، انک معروف است به ضحاک، وبه کوه دماوند باز داشت. و روزها که سپس مهرگان است همه جشن اند، برکردار آنچ از پس نوروز بود».

آن گونه که ازمجموع منابع موجود، همچون نگاره‌ها و متون باستانی و نوشته‌های مورخان و دانشمندان قدیم ایرانی و غیر ایرانی مانندفردوسی، ابوریحان بیرونی، ثعالبی، جهانگیری، ابونصر فارابی، هرودوت، کتسیاس، فیثاغورث و نیز آثار شاعران و ادیبانی مانند رودکی، پدر شعرفارسی، تا دیگران نظیر ناصرخسرو، ، عنصری، دقیقی، حافظ، همگی در آثار خود عبارت «جشن مهرگان» را به کار برده اند.

مهرگان دارای سه ویژگی اسطوره‌ای ودینی است. اول این که مهرگان همچون نوروز دارای اعتدال کیهانی است، یعنی اندازه شب و روز در مهرماه برابر می‌شود، که عرفاً به آن میزان هم می گویند. وشاید از همین رو این ماه را که مظهر عدالت و دادگستری الهی است، «مهر» نام نهاده اند. دوم این که مهر برابر است با پایان فصل برداشت محصولات کشاورزی، از این رو زمان مناسبی برای جشن وشادی و استراحت کشاورزان، و سوم این که پیدایش جشن مهرگان را در تاریخ (اسطوره ای) ایران نسبت می‌دهند به پیروزی ایرانیان برضحاک ستمگر. مردم ایران زمین به رهبری کاوه آهنگر، ضحاک را در کوه دماوند در بند آوردند و فریدون را به عنوان رهبرخود برگزیدند. به این سبب است که مهرگان یادآور پیروزی مردم بر بیداد و ستم زمانه نیز بوده و این روز برای مردم ایران زمین، روز مبارزه با ظلم و ستم است.

البته دربرخی متون ایرانی از مهرگان دیگری به نام مهرگان بزرگ در بیست و یکمین روز مهر ماه نام برده شده که احتمالاً تاثیر تقویم خوارزمی باستان بوده است.

«مهرگان» از ترکیب دو واژه «مهر» و پسوند «گان» می باشد. «مهر» به معنی فروغ و روشنایی و «گان» به معنی جشن است. مهر یا میترا در زبان فارسی به معنای «فروغ، روشنایی، دوستی، پیوستگی، پیوند و محبت» است و ضد دروغ، دروغ گویی، پیمان شکنی و نامهربانی کردن است.

از مطالعه تاریخ و متون قدیم در کشورمان بر می آید، که در گذشته ها، مردم این سرزمین به هر بهانه ای، با برگزاری آئین های شکرگزاری از خداوند، به شادی و پایکوبی می پرداختند و روح امید و کامیابی را در بین آحاد مردم زنده نگه می داشتند. در این آئین ها، اگرچه کودکان منزلت و جایگاه مستقلی نداشتند، اما وجود کانون های گرم، پر عاطفه و با محبت و مستحکم خانوادگی و نیز برگزاری مراسم های جشن و سرور و شادی فراوان در سرتاسر کشور، دلیل محکمی بر مهرورزی و عشق و دوستی مردم به یکایک اعضای خانواده است.

در دوره معاصر نیز با گسترش مراکز آموزشی جدید و برخوردار و اشاعه ی اصول نوین تعلیم و تربیت و طرح نظریه های روان شناسان و دانشمندان علوم رفتاری و شکل گیری سازمان های بین المللی در راستای استیفای حقوق کودکان، خیزش های مناسبی انجام گرفته است و امید می رود که توجه و علاقه بیشتری به نیازهای جسمانی، عاطفی و روانی کودکان نشان داده شود.

کودکان شهروندان شریفی هستند که می توانند در ساختن آینده ای بهتر، یار و یاورمان باشند. لذا در تدوین برنامه های توسعه، تحقق حقوق کودکان وایجاد امکانات کافی برای رشد و پرورش فکری آنها باید در محل توجه اصلی برنامه ‌ریزان کشور قرار گیرند، چرا که هیچ جامعه‌ای بدون توجه به کودکان ‌اش به توسعه و پیشرفت نمی‌رسد.

این اعضای کوچک خانواده و جامعه اگر چه امروز کودک اند و معصوم، اما فردا بزرگ و مسئول و خود تربیت کننده ی نسلی جدید هستند. نسلی که روز به روز مسیرش عوض می شود.

حضرت رسول اکرم (ص) می فرمایند: «اگر کسی دارای طفل خردسالی بود باید با او در جنبش های کودکانه و حالت بچه گانه همکاری و هماهنگی نماید». کودکی کردن و کودکی داشتن و پاکی و شفافی و زلالی و معصومیت کودکی را حفظ کردن و در بزرگی خود، قلب کودکانه داشتن آروزی بزرگی است. این روز به همه ی کودکان عزیز خجسته و مبارک باد… امیدوارم همه ی کودکان در دنیایی سرشار از صلح و آرامش و آزادی به سر برند.

روز جهانی کودک و مهرگان بر همه ی کودکان ایران زمین مبارک باد.

منابع:

– www.unicef.org

– www.hawzah.net

– تاریخ تمدن ساسانی، تألیف سعید نفیسی، تهران ۱۳۳۱

– ایران در دوران نخستین پادشاهاه هخامنشی، م.آ. داندامایف، ترجمه روحی ارباب، تهران ۱۳۲۷

– تاریخ بیهقی، تألیف عطاملک جوینی، به اهتمام محمد قزوینی، ۳جلد، لیدن، ۱۹۱۳-۱۹۱۲٫

– دین های ایران باستان، س. نیبرگ، ترجمه دکتر سیف الدبن نجم آبادی، تهران ۱۳۵۹٫

– شاهنامه فردوسی، تصحبح جلال خالقی مطلق، جلد یکم، داستان فریدون.

– آثار الباقیه عن القرون الخالیه، تألیف ابوریحان بیرونی، طبع لایپزیک، ۱۹۲۳٫

– روزگاران «تاریخ ایران از آغاز تا سقوط سلطنت پهلوی»، تألیف عبدالحسین زرین کوب، تهران، سخن، ۱۳۷۸٫

حسین لطف ابادی

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.