برگزاری نخستین یادواره ی شیخ حسن جوری

 

 بزرگداشت شیخ سربداران در نیشابور؛7

۷۰۰ سال پس از شکست مغولان

مریم عارفی پور- قیام «سر به داران» همواره با نام سبزوار گره خورده است. اما اسناد تاریخی اشاره به واقعیت هایی دارد که در دل تاریخ نشانه هایی جدی برای آن قابل شناسایی است. از گسترده بودن حوزه فرهنگی نیشابور بزرگ که روزگاری حدود رَبع های نیشابور قدیم، مرزهای خراسان امروزی را در برمی گرفته تا تولد حیات و رشد رهبر نام آور بزرگ ترین قیام خراسانی ها علیه حاکمیت اشغالگران مغول در خاک نیشابور، همه و همه واقعیت هایی است که تاریخ از رازهای جاودانگی این حوزه تمدنی، یعنی نیشابور، برای مان روایت می کند.

شیخ حسن جوری دومین رهبر قیام سر به داران، برخاسته از روستای جوری است و دوران کودکی خود را در مکتب خانه های این روستا سپری کرده و پرورش یافته ی این خاک است.

برگزاری یادواره ی شیخ حسن در روستای جور

یادواره ی شیخ  عالِم، حسن جوری، با محوریت معرفی شخصیت وی و زادگاهش برای نخستین بار در روستای جور برگزار شد. این یادواره که با حضور جوریان (مردم جور) و روستاییان اطراف و مردمی از نقاط مختلف شهرستان و نیز حضور فرهنگ دوستان و مسئولان فرهنگی شهر همراه بود، فرصتی برای شناخت دوباره زادگاه شیخ را پس از ۷۰۰ سال فراهم آورد.

روستای جوری در فاصله ی کم تر از ۳کیلومتر از آرامگاه های خیام و عطار واقع شده و تقریبا ۱۰۰ نفر سکنه دارد و از نظر معماری دارای منازلی شبیه به هم و بافتی سنتی دارد.

عصر دوشنبه ۴ مردادماه، در ورود به روستا و در میدان اصلی، جایی که در در کنار استخر بزرگ آب روستا با مرغابی های شناور در آن، صندلی ها به ردیف چیده شده بود، مردم روستا با مهمان نوازی پذیرایی حاضران هستند. نمایش آیین های فرهنگی و پوشیدن لباس سنتی و اجرای مراسم دعای باران (چولی قزک) ، حاکی از استقبال گرم جوریان از واردین به مراسم است. در گوشه ای دیگر زنان کدبانوی روستا در حال قالی بافی با لباس سنتی هستند و با پخت آش اَماج یا آش بی بی از مهمانان پذیرایی می کنند.

ورودی روستا به صنایع دستی مردم جوری و روستاهای اطراف مزین شده و هر تازه واردی را به خود جلب می کند. از جمله هنر معرق، بافتنی، قالی بافی و… بود و یک دستگاه تراش فیروزه هم به صورت نمادین نشانگر فیروزه تراشی در این مکان بود.

محقق از شیخ می گوید

فرصت را غنیمت می شمریم و سراغ یکی از مهمانانی می رویم که بارها از رازهای تاریخ نیشابور برای مان گفته است.

حسن نظریان؛ محقق تاریخ، درباره شیخ حسن جوری می گوید: پس از دوران ۱۲۰ ساله تسلط مغولان که به گونه ای بر ایران چنگ انداخته و آن را در سیطره ی خود قرار داده بودند، شیخ فردی است که احساس مسئولیت کرد و در مقابل آنان یک تنه ایستاد و با برانگیختن گروهی که به سر به داران شهره تاریخ شدند، قیام کرد. شیخ حسن پیش از حضور سر به داران فعالیت های زیرزمینی داشت و در حال آماده سازی فضا بود و در واقع با شکل گیری سربداران این دو قیام با هم گره خورد و توانستند پس از گذشت ۱۲۱ سال از دوران حکومت مغول، ایران را از چنگ آنان رها کنند.

به گفته نظریان، به این ترتیب اولین دوره حکومت ایرانی پس از مغولان به نام سر به داران شکل گرفت.

نظریان در مورد مکان قیام سربداران گفت: سربداران در سبزوار قیام کردند اما مورخین بر این عقیده اند در سال ۷۳۹ قمری که توانستند نیشابور را از چنگ مغولان خارج کنند، پایان سلطه ی مغولان بر ایران است.

وی درباره مرگ شیح حسن جوری گفت: حاکمان سر به داری پس از رسیدن به اهداف خود و نشستن بر مسند حکومت، حسن جوری را از سر راه برداشتند و این در حالی بود که دیگر نیازی به شیح حسن نداشتند، پس دستور قتل وی را صادر کردند.

نظریان ادامه می دهد: در پاره ای از منابع آمده، امیر مویّد آخرین امیر سربداران دستور داد تا قبر شیخ حسن را به زباله دانی برای بازاریان سبزوار تبدیل کنند و تا این حد به شیخی که آنان را به حکومت رسانده بود اهانت کردند.

نظریان درباره محل دفن شیخ حسن گفت: در منابعی چون دایره المعارف بزرگ اسلامی و دانشنامه ی جهان اسلام آمده است که قبر شیخ در سبزوار قرار دارد و بزرگ شده ی روستای جوری نیشابور است. اما واقعیت آن است که محل دقیق قبر وی در سبزوار نامشخص است و این که برخی مدعی شده که در شاهرود مدفون است کاملا غلط بوده و رد و پی تاریخی ندارد.

وی گفت: تاریخ تولد حسن جوری نامعلوم است و در هیچ منبعی ذکر نشده اما تاریخ وفات وی را ۱۳صفر ۷۴۳ دانسته اند. نحوه ی مرگش به این گونه است که بین حکومت سنی مذهب «آل کَرت» و «سربداران» در محل تربت حیدریه کنونی جنگی رخ می دهد و در حین جنگ به دستور امیر سبزواری توسط یکی از سربازان سربداری شیخ را به قتل می رسانند و بلافاصله وجیه الدین مسعود، سرباز را به قتل می رساند و از این قراین این چنین برمی آید که شیخ حسن توسط سربداران کشته شده است.

وی ادامه داد: پیش از این، رفتار مشابه شیخ حسن را در تاریخ داشته ایم و دقیقا کاری که با ابومسلم خراسانی شد در مورد شیح حسن هم تکرار شد. ابومسلم پس از پایین کشیدن بنی امیه از تخت حکومت و جایگزینی بنی عباس، به دستور منصور عباسی به قتل رسید و وی را از سر راه برداشتند.

این محقق نیشابوری درباره محل دقیق منزل شیخ حسن در روستای جوری گفت: با توجه به این که نیشابور مکررا تخریب شده است و تمام این سازه های کنونی، مجددا ساخته شده اند، تا کنون هیچ اثری در روستا از وی پیدا نشده و تنها مستندات تاریخی، تولد وی در روستای جوری را تایید می کنند و محققان بر این باورند که روستایی که اکنون جوری نام دارد همان جوری زمان شیح حسن است و قدر یقین این است که در محل روستا شکی نیست.

بوم گردی «روستایی» فصلی نو در گردشگری نیشابور

رییس اداره میراث فرهنگی و گردشگری نیشابور هدف از برگزاری این یادواره را معرفی شیخ حسن جوری دانست و گفت: یکی از اهداف اداره میراث، شناسایی مکان هایی است که به نوعی قابلیت جذب گردشگر دارند. پس از شناسایی این مکان ها به دنبال اجرای برنامه هایی مانند یادواره و همایش در جهت معرفی آنها هستیم. نمونه ی آن یادواره ی شیخ حسن است که برای اولین بار در روستای محل زادگاهش برگزار می شود و این امر موجب می شود تا مردم روستا به توانایی های خود بیشتر پی برده و بتوانند روستای خود را به محلی تبدیل کنند که گردشگران زیادی را به خود جذب کند.

مهدی کوثری در مورد اولین اقدامات در حوزه گردشگری گفت: تعدادی از منازل مسکونی که معماری قدیمی دارند، شناسایی شده و به آن ها مجوز بوم گردی داده خواهد شد. یکی از این منازل توسط دهیاری روستا به موزه تبدیل می شود و تعدادی دیگر از این منازل قابلیت اقامتگاه گردشگری را دارند و با همان شکل سنتی شان گردشگران را جذب می کنند.

کوثری ادامه داد: استفاده از منازل مسکونی روستایی با همان شکل سنتی، از تخریب این منازل هم جلوگیری می کند چراکه اهالی روستا تا زمانی که بتوانند از این مکان ها درآمد کسب کنند به گونه ای که گردشگر با ورود به روستا از غذای سنتی، لباس محلی، صنایع دستی و دیگر امکانات روستا استفاده کند، قطعا برای مردم روستا ارزشمند خواهد بود و در حفظ آن می کوشند و می دانند که اگر این بنا تخریب شود و بنای نوساز جایگزین آن شود، دیگر ارزشی ندارد و مجوزی هم برای تبدیل به اقامتگاه دریافت نخواهد کرد و در صورتی که قبلا مجوزی گرفته باشند، لغو می شود.

وی افزود: تا کنون مجوز بوم گردی صادر نشده و اولین جایی که آمادگی دریافت مجوز را اعلام کرده همین روستا است و امیدواریم با توجه به نزدیکی آن به خیام و عطار محل مناسبی برای رونق اقتصادی و جذب گردشگر باشد و دیگر روستاها را برای پرداختن به این موضوع جذب کند.

این مقام مسئول همچنین گفت: موضوع دیگری که در این یادواره مطرح است، نمایشگاه صنایع دستی است که توسط اهالی روستا جمع آوری شده و طی فراخوانی از روستاهای اطراف هم دعوت شد تا صنایع دستی شان را به «جوری» بیاورند و در این نمایشگاه در معرض دید عموم قرار دهند و این راهی است که روستاییان می توانند درآمدزایی کرده و به توانایی های خود متکی باشند.

کوثری همچنین گفت: این یادواره حاصل تلاش یک هفته ای اهالی و مسئولین است و امیدواریم در سال های آتی با همکاری اهالی باشکوه تر و بهتر برگزار شود.

پیام دبیر کل دفترکمیسیون ملی یونسکو

مستکین، مدیر بخش فرهنگ یونسکو به نمایندگی از سوی دکتر نصیری قیداری دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو که نتوانست در این یادآوره شرکت کند پیامی ارسال نمود. در بخشی از این پیام آمده است:

اکنون در یادواره ی شیخ مجاهد و آسمان پیما جناب حسن جوری به مردمان بزرگ منش جوری درود می فرستم و با افتخار عرض می کنم که با وجود بزرگی چون شیخ حسن دایره ی نورانی و پر درخشش مشاهیر و مفاخر سرزمین نیشابور برایم جلوه گری فزون تری یافت.

دیار نیشابور، دیار شگفت و شگرفی است، هرگاه که مجال دیدار از این کهن بوم فرهنگ گستر برایم فراز می آید احساس شورانگیز دیرینگی و ریسمان درهم تنیده کیستی و چیستی ام بیش از پیش رخ نمایی می کند. بی گمان و گزاف هر ایرانی بخشی از ناخودآگاه تباری خویش را در خراسان بزرگ و خاصه دیار مینو نشان نیشابور جستار می کند.

بنده این توفیق را دارم که هر هفته دو الی سه بار به نیشابور سفر می کنم… اما سفر مجازی با موکب عشق… چرا که  شبی نیست که به محضر حضرت عطار و حکیم عمر خیام شرف یاب نشوم، ادیب نیشابوری نیز دیگر بزرگی است که سر در آستان او دارم.

نیشابور گرانیگاه خرد و اندیشه و حکمت در عهد قدیم و جدید بوده است، اما آنچه که ویژگی مشاهیر این بوم فرهنگی را از دیگر مشاهیر و مفاخر متمایز و ممتاز می کند جانبازی بزرگان این دیار است، شهادت شورمند جناب عطار و شیخ حسن جوری و نجم الدین کبری در دفاع از هویت سرزمینی و مذهبی ایران زمین گواهی صادق بر مقام بلند بزرگان این سرزمین است.

همچنان که حکیم روشن روان طوس با خلق حماسه شاهنامه ریشه های هویتی ما ایرانیان را با  مهابتی ستودنی پروراند، مردانی بی نظیر همچون شیخ حسن جوری و جناب عطار با خون خود درخت تناور ایران زمین را سیراب کردند و هم بر این بنیاد است، مردمان نیشابور همواره باغبانان هوشیار و کوشیاری برای پاسداری و صیانت از عظمت و غنای فرهنگی ایرانیان بوده اند…

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.