بررسی آماری شعارهای انقلاب اسلامی ; مشارکت سیاسی و آزادی های مدنی در اولویت نخست

برگی از تقویم تاریخ ایران

تنظیم: سید جواد حسینی

دانشجوی دکترای تاریخ

 

هر انقلابی دارای شعارهایی است که ریشه در ایدئولوژی انقلاب و فرهنگ آن جامعه دارد. این شعارها بیان کننده ی نگرش  و ایدئولوژی انقلاب و توده‌های انقلابی نسبت به وضع موجوداست.

شعارهای انقلاب اسلامی ‌تاکنون به طور کامل جمع آوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار نگرفته است. با این حال دو تحقیق در زمینه ی شعارهای انقلاب اسلامی ‌انجام شده که نخستین تحقیق مربوط به دکتر محسنیان راد، استاد گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی در تحلیل محتوای شعارهاست و دومی‌‌ از طرف دکتر محمدحسین پناهی، استاد گروه جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبایی انجام شده که در آن چهار هزار و ۱۵۳ شعار جمع آوری شده است.

در تحقیق دکتر پناهی مشخص شده است که ۲۱ درصد از شعارهای مربوط به ارزش‌ها و اهداف سیاسی مربوط به آرمان جمهوری اسلامی ‌بوده است. ارزش‌ها و حقوق سیاسی مربوط به آزادی مدنی و مشارکت سیاسی نیز ۶۲ درصد شعارها را به خود اختصاص داده است. شعارهای سایر ارزش‌های سیاسی تقریباً ۱۷ درصد بوده است.

طبق تحقیقات این استاد دانشگاه علامه طباطبایی اگر حجم شعارها را بازتاب دهنده اولویت خواسته‌های مردم و انقلابیون در نظر بگیریم، موضوع حقوق سیاسی و ارزش‌های سیاسی شامل آزادی بیان، آزادی مشارکت سیاسی ، حقوق فردی و شهروندی و غیره بیشترین درصد شعارها را دارد و در نتیجه بالاترین اولویت را خواهد داشت. بعد از آن شعارهای مربوط به جمهوری اسلامی ‌در اولویت دوم قرار دارد. در نتیجه می‌‌توان گفت که مهمترین آرمان سیاسی مردم آزادی مدنی  و مشارکت سیاسی برای تعیین سرنوشت خود بوده است.

درهمین رابطه در شعارهای انقلاب اسلامی، موضوع ‌«جمهوری» به دو صورت سلبی و ایجابی بروز و ظهور پیدا کرد. در وجه سلبی آن استبداد، اختناق و دیکتاتوری  و در وجه ایجابی استقلال، آزادی و نهایتا برقراری جمهوری اسلامی ‌با رای مردم مورد تاکید قرار گرفت.

 وجه سلبی

مردم برای اولین بار در طول تاریخ آشکارا در تمام کشور خواستار نابودی رژیم سلطنتی و در راس آن حذف استبداد شدند، مستبدی (شاه )که در طول تاریخ و در فرهنگ ایران مقام و منزلتی آسمانی و بی مانند داشت. از میان این شعارها، شعار «مرگ بر شاه» در عین ایجاز و اختصار بیانگر آمال، آرزوها، اهداف و خشم‌های فروخفته ملت بود. که نشان از نفی استبداد و خواهان فضای دموکرات تر در فضای سیاسی ایران بودند.

وجه ایجابی، جایگزینی جمهوری اسلامی

انقلاب اسلامی ‌تفاوتی اساسی با اکثر حرکت‌های سیاسی اجتماعی در تاریخ معاصر داشت که علیه نظام شاهنشاهی وارد مبارزه شده بودند و هدف‌شان براندازی رژیم و نابودی سلطه ی پهلوی بود. اما در عین حال هرگونه آلترناتیو و نظام بدیلی راکه می‌‌بایست پس از سرنگونی رژیم پهلوی جایگزین آن شود پیشنهاد نکرده بود.اما انقلاب اسلامی ‌صرفا در براندازی رژیم متوقف نشد. بلکه برای به دست گیری حکومت و تشکیل حکومتی جدید برنامه ارائه شد. به اعتقاد برخی، برنامه‌ها و اهداف این نهضت در قالب شعارهای انقلابی تبلور یافت.بنابراین علاوه بر شعارهایی که اساس و بنیاد سلطنت و مقام عالی سلطنت را نفی می‌‌کرد، شعارهایی در راستای برقراری نظام جمهوری اسلامی ‌در بحبوحه زمان انقلاب مطرح شد. از مهمترین این شعار‌ها که در بردارنده اهداف و خواسته‌های انقلابیون بود، شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» است.

  آرمانهای فرهنگی انقلاب

از بین کلیه شعارهای جمع آوری شده توسط دکتر پناهی در زمینه ارزش‌ها و اهداف ۳۵۹ شعار مربوط به آرمان‌های فرهنگی بوده است که حدود ۴۱ درصد از این شعارها مربوط به ایثارگری، فداکاری و شهادت در راه آرمان‌هاست. کمتر از ۵ درصد شعارهای فرهنگی مربوط به حجاب و پوشش زنان بوده است. حدود ۳۱ درصد این شعارها مربوط به اهمیت اسلام و دینداری در جامعه آرمانی اسلامی ‌است. ۱۷ درصد نیز مربوط به اسطوره‌ها و سنت‌های اسلامی ‌است. همچنین ۸ درصد از شعارهای فرهنگی مربوط به سایر ارزش‌های اسلامی ‌بوده است.

 آرمانهای سیاسی

بر اساس این تحقیق از بین کلیه شعارهای جمع آوری شده، ۸۶۰ شعار مربوط به سرنگونی نظام بود که ۲۱ درصد این شعارها در مورد مقوله رهبری و سازماندهی است، ۱۰ درصد مربوط به بسیج عمومی، ۴۱ درصد آن نیز مربوط به دعوت به اقدامات جمعی و حرکت جمعی است. ۱۱ تا ۱۲ درصد نیز مربوط به ایدئولوژی اسلامی ‌و ۲۳ درصد مربوط به چگونگی برخورد با ارتش و قوای نظامی‌‌است.

 استراتژی تحریک

مقایسه شعارهای انقلاب اسلامی ‌با شعارهای دیگر انقلاب‌های معروف جهان مثل انقلاب کبیر فرانسه، روسیه، چین و نیکاراگوئه در بررسی اولیه نشان می‌‌دهد که هیچ کدام از آنها بیش از ۱۰۰ شعار نداشته اند و این مطالعه نشان می‌‌دهد که تعداد شعارهای سایر انقلاب‌ها در مقایسه با انقلاب اسلامی ‌بسیار کم است و نقش شعارها در انقلاب اسلامی ‌بسیار برجسته تر از دیگر انقلاب‌ها بوده است.

 توزیع شعارها در جریان انقلاب

مقوله‌های شعار              تعداد             درصد

وضعیت سیاسی            ۸۶۳               ۹۷٫۵

وضعیت اقتصادی            ۷                   ۰٫۸

وضعیت اجتماعی           ۶                    ۰٫۷

وضعیت فرهنگی             ۴                   ۰٫۵

سایر موارد                     ۵                  ۰٫۵

جمع                          ۸۸۵                ۱۰۰

در انتها با توجه به شعارها میتوان چنین نتیجه گرفت : مهمترین خواست مردم ایران از انقلاب اسلامی مشارکت سیاسی و حق تعیین سرنوشت بدون دخالت نهادهای امنیتی و بسط آزادی های مدنی بوده است.

محمدحسین پناهی، جامعه شناسی شعارهای انقلاب اسلامی

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.