برخورد با فسادقدرت چگونه؟ (  تفکیک روابط سیاسی،  اقتصادی و خانوادگی؛ شرط مبارزه با فساد )

گفتمانی درباب روابط فاسد سیاسی ایرانیان

سوء استفاده از قدرت و روابط سیاسی برای کسب ثروت در جامعه به مهمترین آسیب نظام اجتماعی ایران تبدیل شده است. معضلی که مفاسد بزرگ اقتصادی را دامن زده و به اعتقاد کارشناسان بزرگترین تهدید کشور محسوب می شود. با بررسی سخنان و مطالب و اتهاماتی که داوطلبان ریاست جمهوری ایران در چهار دوره اخیر به ویژه در مناظرات اردیبهشت ۹۶ عنوان کردند، مشخص می شود این مشکل به طور جدی در سطوح گوناگون اجتماع وجود داشته و لازم است دولت دوازدهم با همکاری سایر قوا، در ارتباط با آن، تصمیماتی جدی اتخاذ کند.  بیشتر اتهامات و دروغ هایی که از زبان عالی ترین مقامات برای رسوایی و بدنامی رقبا مطرح شد، حول محور سوء استفاده ی اقتصادی بود که با تاسف تداوم این جریان می تواند آسیب های جبران ناپذیری به مشروعیت جمهوری اسلامی ایران وارد کند. به همین خاطر در این یاد داشت تلاش شده است تا به طور کلی انواع روابط انسان با اجتماع مورد واکاوی قرار گرفته و نتایج دخالت نا متناسب و غیر قانونی هر رابطه بر دیگر روابط تبیین شود.

نیاز فرد و اجتماع متقابل است. بشر از نظر زیستی و روانی نیازمند زندگی کردن در گروه و جامعه است. اجتماع شرط حیاتی ایجاد و تداوم زندگی انسان ها است و از طرف دیگر شرط شکل گیری جوامع، حضور و وجود افراد است. با این حال نوع ارتباط فرد با اجتماع یکی از عمیق ترین سئوال هایی است که ذهن اندیشمندان را در طول تاریخ به خود مشغول کرده است. در اجتماع است که فرد با فرهنگ به عنوان یک اجبار اجتماعی مواجه می شود. در جامعه است که فرد باید با هنجارها همنوایی کرده و به پایگاه های اجتماعی دیگران به عنوان عضوی از گروه احترام بگذارد. سئوال در ارتباط با نوع رابطه ی فرد با جامعه نقطه ی شروع  بسیاری از مباحث اجتماعی است. ارتباط این دو بر این واقعیت بسیار مهم استوار است که حیات هر دو به هم وابسته است و هر یک با کمک دیگری می تواند رشد پیدا کند.

تمایز یا تفاوت انسان ها و تاکید بر آن تفاوت، علی رغم وجود مشابهت ها و مشترکات بین افراد، یکی از بدیهی ترین ویژگی های زندگی جمعی است. تاکید بر تمایز با دیگری عموما برای برخورداری بیشتر از مزایای اجتماعی صورت می گیرد. در حقیقت هر انسانی به طور طبیعی خود را مهمترین عنصر اجتماع و شایسته برخورداری بیشترین سهم از مزایای ثروت، قدرت و احترام می داند. برای مثال تاکید بر ویژگی های جنسی مرد یا زن بودن، از نخستین تفاوت هایی بوده و هست که در خانواده برای برخورداری بیشتر از مزیت های ثروت، قدرت و احترام می شود. با بسط زندگی جمعی، سن، قوم و نژاد، مذهب و …، ملاک های دیگری بود که برای تعیین سهم افراد از امتیازهای اجتماعی رواج یافت. البته در جوامع جدید، با توجه به رشد آگاهی و دانش بشر، قوانینی مبتنی بر عقل نوشته شده و ویژگی هایی ملاک برتری و فضیلت محسوب می شوند که نه با تولد و انتساب به افراد خاص بلکه با تلاش و پشتکار فرد به دست آمده باشند. مثلا اگر در گذشته زن یا مرد بودن یا رنگ پوست و یا مذهب عامل برخی محرومیت ها بود، در دنیای معاصر توانایی های فکری و جسمی یا میزان خدمت به بشریت، این نوع محرومیت ها را کم رنگ کرده است.

به طور کلی هر انسانی با همنوعان خود، به چهار شکل ارتباط برقرار می کند. دسته ی نخست روابط خانوادگی و فامیلی است. در روابط خانوادگی، هدف تامین نیازهای عاطفی و جنسی است. مهربانی، از خود گذشتگی و فداکاری و …، در روابط خانوادگی به وفور مشاهده می شود. دسته ی دوم فعالیت ها و روابطی است که برای به دست آوردن لوازم مادی و ضروری زندگی مانند خوراک، پوشاک و مسکن، با دیگران برقرار می شود. هدف از این رابطه کسب سود و منفعت بیشتر است. یعنی برخلاف رابطه ی خانوادگی، در رابطه ی اقتصادی انسان با دیگران تضاد منافع دارد. رابطه استاد و شاگردی سومین نوع ارتباط اجتماعی است. در این رابطه هدف آموزش دانش و یادگیری است. کسب احترام و شان و منزلت اجتماعی از ارزش های حاکم بر روابط معلم و شاگردی است. در کنار این روابط، فعالیت و رابطه ی سیاسی وجود دارد. هدف از رابطه ی سیاسی افزایش قدرت و تامین امنیت اجتماعی است. همکاری و همراهی با دیگران، رعایت قواعد و قوانین حاکم بر زندگی گروهی و …، برای داشتن زندگی امن تر و منسجم تر در برابر مشکلات و گروه ها و کشورهای همجوار از انگیزه های روابط سیاسی است. به مجموعه ی روابط سیاسی یک کشور نظام سیاسی آن کشور گفته می شود.

لازم به یاد آوری است که در جوامع جدید علاوه بر امنیت، وظیفه ی مهم ایجاد تعادل و تصمیم گیری درباره ی چگونگی اقتصاد، خانواده و آموزش نیز به عهده ی دولت و نظام سیاسی است. البته در دوران معاصر وظایف نظام سیاسی گسترده تر نیز شده است مثلا در کشور ما، استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی به عنوان وظایفی است که به عهده ی نظام سیاسی گذاشته شده است. به عبارت دیگر مهمترین دلیل وقوع انقلاب اسلامی مردمی در ایران، نبود استقلال و آزادی و جمهوری اسلامی در دوران حکومت پهلوی بود.

همانگونه که اشاره شد، به طور کلی روابط انسان ها را در اجتماع به چهار دسته تقسیم می کنند. بر هر یک از این روابط ارزش های خاصی حاکم است. اما سرایت ارزش های هر یک از این روابط به روابط دیگر عموما مشکل آفرین و باعث فساد آن رابطه می شود. برای مثال اگر پدری بخواهد در کلاس درس، نسبت به فرزندش، مطابق با ارزش های خانوادگی و مبتنی بر مهربانی و فداکاری رفتار کرده و او را ارزیابی کند رابطه معلم و شاگردی فاسد می شود. یا هنگام خرید از میوه فروش محل، که اتفاقا با هم فامیل نزدیک هستیم، بر ارزش گذشت تاکید کنیم و به رایگان میوه بخریم، رابطه ی اقتصادی از بین می رود. در حقیقت سرایت ارزش های یک رابطه به رابطه ی دیگر می تواند آن ارتباط را فاسد کند.

بزرگترین و مهمترین مشکل امروز جامعه ی ایران، موضوع سرایت ارزش های حاکم بر روابط اقتصادی و روابط سیاسی به یکدیگر و اتحاد نانوشته و نا مقدسی بین صاحبان ثروت و قدرت است. سوء استفاده از رابطه ی سیاسی برای کسب ثروت و برخورداری از مزایای اقتصادی، رابطه ی سیاسی را فاسد می کند. یعنی ما به هدفی که از این ارتباط در جامعه داریم، نمی رسیم. از طرف دیگر، بهره گیری از روابط اقتصادی و هزینه های سرسام آور تبلیغاتی به ویژه هزینه ی سنگین پول های کثیف برای کسب قدرت، رابطه ی اقتصادی را فاسد کرده و در تامین حداقل های زندگی برای شهروندان ناکام می شویم. در چنین شرایطی جامعه در مفاسد اقتصادی و عواقب ناشی از آن غرق می شود. رانت و رانت خواری گسترش می یابد. در سرایت ارزش ها حتی ارزش های حاکم بر روابط دینی را وارد عرصه رقابت می کنند و رای دیگری را حرام و یا حلال می پندارند. ارزشهای دینی و اسلامی لطمه می بیند. ایمان جوانان و بزرگسالان نسبت به باورهای دینی سست می شود. کارکرد اجتماعی دین نسبت به کنترل گناه افراد تضعیف می شود و… . دولت دوازدهم و همچنین اعضای شورای شهر اگر همانگونه که گفته اند واقعاً می خواهند به مطالبات مردم برای کاهش مفاسد و ایجاد اشتغال و …پاسخگو باشند، باید با لوایح و قوانینی که به تصویب خواهد رساند روابط سیاسی،  اقتصادی و خانوادگی را در اداره ی جامعه از هم تفکیک کرده جلوه سوء استفاده از روابط سیاسی یا خانوادگی برای برخورداری از امتیازات اقتصادی و بالعکس را بگیرند.

 

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.