اولین دستگاه چاپ را چه کسی به نیشابور آورد؟

دیدار با همشهری/

گفتگو: هاشم مداح/
10ابداع صنعت چاپ در اروپا  تحول عظیمی را در زندگی بشر رقم زده است.آدمی با استفاده از صنعت چاپ  کتب علمی و آموزشی را در اقصی  نقاط جهان منتشر کرده در ایران اولین دستگاه چاپ توسط ارامنه و در زمان صفویان در منطقه جلفای اصفهان آغاز به کار کرد. بعد ها در دوره نادرشاه هم جزوه هایی به زبانهای عربی و لاتین در ایران چاپ شد اما اولین چاپخانه در زمان عباس میرزای  نایب السلطنه و در زمان  قاجاریه در کشور افتتاح شد.

اولین روزنامه ایران نیز در همان چاپخانه به چاپ رسید. روزنامه کاغذ اخبار نخستین روزنامه ایران  توسط میرزا صالح شیرازی و در زمان محمد شاه قاجار منتشر شد. در شهرمان نیشابور نیز اولین دستگاه چاپ دستی توسط حاج علی اکبر رهنما ودر سال ۱۳۲۰ هجری شمسی وارد این شهر شد. برای آشنایی با صنعت چاپ و نشر در شهرمان به سراغ آقای علی رهنما مدیریت فعلی چاپخانه رهنما رفتیم که حدود پنجاه سال است با مدیریت چاپخانه  خدمت شایانی به توسعه فرهنگ و ادب این شهر کرده و چاپ  نشریات محلی گوشه ای از خدمات آن است.

علی  رهنما در گفت و گو با خیام نامه گفت: در ابتدای قرن حاضر در نیشابور دستگاه چاپ وجود نداشت و تنها دو یا سه کتابفروشی در شهر به فروش لوازم التحریر اشتغال داشتند. که یکی از آنها متعلق به شادروان حاج علی اکبر رهنما (پدرم) بوده است. حاج علی اکبر در سفرهایی که به تهران جهت خرید نوشت افزار داشت دستگاه چاپ را برای اولین بار در تهران ی بیند و علاقه مند می شود این صنعت را در نیشابور پایه گذاری کند لذا در صدد اخذ مجوز های لازم بر آمد و در سال ۱۳۲۰ شمسی اقدام به خرید اولین دستگاه چاپ دستی (یک ربعی) کرد.

وی عنوان کرد: با  تهیه حروف سربی از تهران اقدام به راه اندازی چاپخانه کوچکی  در نیشابور کرد و چون در آن زمان در شهرستان کسی با این شغل آشنایی نداشته بطور خود آموخته مبادرت به چاپ روی کاغذ و برای اولین بار  اقدام به چاپ کارت ویزیت در شهرمان نمود .

رهنما ادامه داد: از سن پانزده سالگی وارد صنعت چاپ شدم و هراه ژدرم کار کردم. در آن زمان چاپخانه و کتابفروشی در یک محل قرار داشت و هنگام  شروع به کار، ایشان در مغازه علاوه بر دستگاه چاپ دستی گفته شده  یک دستگاه برش دستی و یک دستگاه چاپ پایی نیز به لوازم چاپخانه افزود. مغازه و چاپخانه  در آن زمان شاگردانی  به نامهای سمیعیان و  چاقوچی (حروفچین ) و هوایی به عنوان فرم بند داشته است.

رهنما گفت: اولین نشریه نیشابور با نام جاذبه عمومی به مسولیت رمزی پور با همین دستگاههای ابتدایی به چاپ می رسید وپس از آن هفته نامه رعد خراسان به مدیریت غازی و جمشیدی نیز منتشر می شد. بعد از آن تا چند سالی  چاپ نشریات متوقف بود تا اینکه بعد از انقلاب شادروان سعید کاویانی نشریه صبح نیشابور را به مدیریت آقای غرویان راه اندازی کرد.این نشریه هم مدتی در نیشابور چاپ می شد.اما به علت فقدان امکانات در اینجا در نهایت برای چاپ به مشهد فرستاده می شد.

وی افزود: در سال ۱۳۴۵ شمسی جناب علی رهنما اولین دستگاه چاپ اتوماتیک (هایدلبرگ) را وارد نیشابور کرد و متعاقب آن چاپخانه های توسلی و سخنور هم راه اندازی شدند؛ اما کماکان چاپ نشریات محلی  در همین چاپخانه ادامه یافت تا اینکه نوبت به چاپ خیام نامه رسید.باخرید دستگاه چاپ افست در سال ۶۹ چاپ نشریات آسان تر شده. اما مشکل تهیه فیلم و زینک کماکان ادامه داشت تا اینکه در سال ۸۴ دستگاه لیتوگرافی به  چاپخانه اضافه شده و مشکل چاپ نشریات در نیشابور تا حدود زیادی رفع شد.پس از سال نود تقریبا لوازم چاپخانه  تکمیل شده و انتشار نشریات از جمله خیام نامه به طور مرتب انجام می شود.

رهنما گفت: هم اکنون به جز خیام نامه، نشریه شادیاخ وابسته به شهرداری و… توسط این چاپخانه به چاپ می رسد مشکلی که هم اکنون با آن روبه رو هستیم علاوه بر گرانی کاغذ و لوازم چاپ اجرای ناقص قانون مالیات بر ارزش افزوده است (علی رغم معافیت چاپ نشریات) از این مالیات در اینجا این قانون اجرا نمی شود و اگر این روند ادامه پیدا کند بر خلاف میل باطنی مجبوریم چاپ نشریات را متوقف کنیم و اگر این اتفاق بیفتد  ضربه ای است به شهروندان باسواد و فرهیخته و آبرو و حیثیت فرهنگی شهرماناما امیدوارم با همراهی مسؤولین این معضل هر چه زودتر حل شود و ما شاهد توقف چاپ نشریات در این شهرکهن و فرهنگ دوست نباشیم.

نشریات قدیمی وابسته به ادارات و ارگانهای مختلف بودند در نتیجه قدرت مانور کمی داشتند اما نشریات مستقلی مانند خیام نامه و… در انعکاس مشکلات مردم آزادی عمل بیشتری داشته و در اطلاع رسانی به مردم موفق ترعمل  می کنند و در نتیجه از پشتیبانی و حمایت گسترده تر شهروندان برخوردارند .

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.