انتخابات فرصتی برای خانه تکانی: با بهترین انتخاب، شایسته سالاری را نهادینه کنیم

 

در نظام های سیاسی مردم سالاری، مهمترین منبع قدرت دانایی و خردمندی است. درست از سی و هفت سال پیش، زمانی که انقلاب جمهوری اسلامی ایران به پیروزی رسید و تغییر نخبگان با تکیه بر میزان رای ملت به جای تهدید و خوف به آرزو و آرمان بدل گردید، بسیاری از فعالان عالم سیاست، اتفاق نظر داشتند رشد آگاهی و برخورد عقلانی شهروندان با مقوله ی انتخابات در پیشرفت و توسعه ی جامعه نقشی بی بدیل خواهد داشت. هرچه اطلاعات و شناخت شهروندان نسبت به نقش و قدرت خود در انتخابات بیشتر باشد، به همان میزان نمایندگانی شایسته تر سکان امور اجتماعی و سیاسی را بر عهده خواهند گرفت.

از این رو تلاش برای افزایش خودآگاهی مردم از نقش بی بدیل شان در قدرت و سایر مزایای اجتماعی می تواند در انتخاب آنها موثر بوده و نهایتا به نفع کلیه شهروندان و منافع ملی تمام شود. ترویج معیارهای معتبر و مطمئن در انتخابات از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ملاک و معیارها برای سنجش لیاقت نامزدهای نمایندگی در هر جامعه به خواستگاه آنان وابسته است. به این منظور در این یادداشت تلاش می شود به نقش خرد و دانش به عنوان مهمترین محصول زندگی بشر و عاملی مهم در تولید مزایای اجتماعی دیگر اشاره شده و اثراتش بر انتخاب مردم مورد نقد و بررسی قرار گیرد.

عموما پس از ثبت نام داوطلبان برای نمایندگی و عبور آنها از فیلتر شورای نگهبان، به طور جسته و گریخته تا شروع قانونی تبلیغات، به معرفی خود می پردازند. با شروع زمان رقابت تبلیغاتی، نامزدها تلاش خود را می کنند  تا هیچ نقطه ای از حوزه ی انتخابیه آنها، از نظر دور نمانده باشد. در تبلیغات نامزدها ویژگی های مهم خود را به مردم معرفی می کنند تا مورد اقبال و انتخاب شهروندان قرار گیرند. مهمترین ویژگی هایی که نامزدها به آن می بالند و آن را دلیلی برای شایستگی خود مطرح می کنند را به طور کلی به دو دسته ی ویژگی های انتسابی و ویژگی های اکتسابی تقسیم می کنند. ویژگی های انتسابی عموما در جوامع سنتی مورد استقبال مردم قرار می گیرد. برای نمونه فردی خود را به شخص با نفوذی مرتبط می داند و معتقد است که مردم باید به این خاطر به او رای دهند. فردی که بعد از چهل سال برای پدر بزرگش یاد بود می گیرد و ولیمه می دهد، به این ویژگی توجه دارد. همان گونه که در گذشته شاهزادگان حکومت را، به خاطر انتساب به شاه، حق خود می دانستند، این افراد به توانایی هایی که با تلاش خود به دست آورده اند توجهی ندارند. در جوامع مردم سالاری، آنچه که بیش از همه برای برخورداری از مزایای اجتماعی از جمله قدرت، اهمیت دارد، انتساب فرد به شخص یا دارا بودن ویژگی های جسمی و جنسیتی خاص نیست، ملاک برخورداری، میزان تلاش و کوششی  است که او انجام داده است. بنابراین لیاقت افراد نه با رنگ پوست و قد و قواره ی متناسب و نه به دلیل ارتباط و انتساب با منابع قدرت و ثروت و احترام، بلکه به خاطر بهره مندی از معیار دانایی و توانایی است که با جد و جهد به دست آمده باشد.

در تقسیم بندی دیگر مشاهده می شود برخی از نامزدها با بهره گیری از مزایای اجتماعی ثروت، قدرت و احترام، به معرفی خود می پردازند. ثروت عبارت است از پاداشی که در ازای انجام کاری به فرد سپرده شود یا دارائی هایی که از طریق ارث و یا هدیه به فرد واگذار شده باشد. اگرچه داشتن این مزیت ممکن است به کارآفرینی و شایستگی های افراد وابسته باشد ولی متاسفانه، شائبه های مالی در دسترسی به این مزیت باعث شده است تا نتواند معیار مناسبی برای انتخاب باشد. افزون بر این سوء استفاده از این مزیت و خرج پول های میلیاردی با سفره انداختن و کمک های بلاعوض کردن، برای دسترسی به قدرت، علاوه بر توهین به شعور شهروندان، این نگرانی را ایجاد می کند که در فردای نمایندگی، از قدرت برای چپاول بیت المال سوء استفاده شود.

در کنار ثروت، احترام و منزلت اجتماعی عامل دیگری است که نامزدها برای دسترسی به قدرت و انتخاب شدن توسط مردم به آن توسل می جویند. مزیت احترام با انجام کارهایی که به باور مردم خارق العاده است و برای همگان امکان پذیر نیست به دست می آید. مثل فردی که در مسابقات بین المللی صاحب مدال قهرمانی شود و یا به عنوان بهترین هنرپیشه انتخاب شود. عده ای از افراد مشهور متاسفانه به دلیل داشتن این مزیت وارد صحنه سیاسی کشور می شوند و از قضا مورد اقبال مردم نیز قرار می گیرند. در عمل، نتیجه انتخاب چنین افرادی، اداره ی جامعه را با مشکل مواجه می کند. در شورای شهر تهران، چند قهرمان ورزشی انتخاب شده اند که به اذعان بسیاری از صاحب نظران شناخت درست و مناسبی از مشکلات و مسائل جاری شهر ندارند.

علاوه بر ثروت و احترام، قدرت سومین مزیت مهم و اثر گذار در رقابت های انتخاباتی است. قدرت به معنای توانایی وا داشتن دیگران به انجام کار مورد نظر خویش است. قدرت سیاسی به دلیل داشتن نقش های سیاسی به افراد واگذار می شود. در ارتباط با انتخابات، در برخی موارد سوء استفاده از قدرت برای جلب نظر رای دهندگان مشاهده می شود. افتتاح طرح های عمرانی یا انجام پروژه های عمرانی در موسم انتخابات نمونه هایی از سوء استفاده از قدرت برای تامین نظر شهروندان است. ناگفته نماند که استفاده از قدرت و کسب ثروت های میلیاردی از این طریق یکی دیگر از آسیب هایی است که ممکن است نامزدهای نمایندگی به خاطر آن وارد عرصه رقابت ها شوند. همان گونه که مشاهده می شود اگر چه سه معیار قدرت، ثروت و احترام از اهمیت بسیاری برخوردارند ولی نمی توانند معیارهای مناسبی باشند.

بهترین ملاک برای سنجش لیاقت و شایستگی نمایندگان، عقل، خرد، دانش و علم نامزدها است. به قول رئیس جمهور چه ندارد آن که عقل دارد و چه دارد آن کس که عقل ندارد. عقل و خرد سرچشمه همه ی مزایای اجتماعی است. در جوامع دموکراتیک، فارغ از ویژگی های انتسابی یا دارا بودن مزیت های دیگر، آنچه بیش از همه مورد توجه مردم است، دانایی و خرد است. به همین خاطر هم هست که برخی از صاحبان سایر مزیت ها تلاش می کنند با ترفندهای مختلف از عناوین و مدارک دکتر و مهندس و… استفاده کنند تا نظر مردم را جلب کنند. غافل از اینکه داشتن این عنوان ها به تنهایی نمی تواند نشان دهنده ی برخورداری از مزیت دانش باشد. به قول معروف در راستای داشتن مدرک باید درک فرد را هم سنجید. باید از این افراد پرسید که در ازای مدارک ارائه شده چند مقاله ی بین المللی ارائه کرده اید و یا در فضای آموزشی و علمی کشور، مقالات شما! مورد استناد کدام دانشجویان و دانشگاهیان قرار گرفته است؟

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.