افلاک نمای نیشابور، نمادی از سرنوشت توسعه شهرستان آیا نیشابوری ها  سقف فلک را می شکافند؟

مریم عارفی پور/

 

موافقت معاون رییس جمهور با تخصیص بیش از ۷میلیارد تومان دیگر به پروژه ملی نیشابور/6

بسیاری از شهروندان به پروژه افلاک نما به حق، به عنوان یک اثر و بنای علمی و فرهنگی فاخر برای نیشابور می نگرند که در پیچ و خم سیاسی کاری ها، انفعال مدیریتی یک دهه گذشته، رقابت های ناسالم محلی و دشواری های ناشی از تحریم و کاهش ارتباطات خارجی کشور متوقف شده است.

افلاک نما که در آینده برای نیشابور یک نماد خواهد بود، هم اکنون هم طرح نمادی است از سرنوشت توسعه نیشابور؛ همان گونه که خود نیشابور به عنوان نامی فاخر و برندی فرهنگی، در مسیر توسعه اش در پیچ و خم بازی های پیش پا افتاده و به رقابت های ناسالم گرفتار آمده است و گاه به نظر می رسد متوقف شده است.

 

نیشابور چه نیازی به افلاک نما دارد

شکل گیری شهرهای بزرگ، افزایش جمعیت، رشد صنایع و کارخانجات و … از جمله دست آوردهای پیشرفت بشری است. رشد کارخانجات و افزایش دود و دم ناشی از آن، و همچنین افزایش استفاده از نور مصنوعی، بشر را از تماشای آسمان شب محروم کرد و در حال حاضر بشر قادر به تماشای ستارگان کوچکی است که آسمان شب را در برگرفته اند. علم و دست آوردهای آن توانست برای این موضوع راه حلی پیدا کند و به ایجاد افلاک نما یا همان آسمان نما پرداخت.

افلاک نما (پلانتاریم) سقفی گنبدی شکل است که نمادی از آسمان تلقی می شود و فضای زیر آن سالنی است با صندلی های چیده شده و تماشاگران در زاویه ای مناسب در آن قرار گرفته اند و در تاریکی کامل، چشم به زیر گنبد می دوزند و شبیه سازی شده حرکت واقعی اجرام آسمانی، ستاره ها و سیاره ها را نظاره گرند.

پروژه ی افلاک نمای خیام نیشابور، که در نزدیکی آرامگاه حکیم عمرخیام از سرآمدان علوم ریاضی و نجوم در حال ساخت است، یکی از بزرگترین پروژه های علمی کشور است. ساخت این پروژه در سال ۱۳۷۷ و همزمان با اولین دوره فرمانداری مظفری، به عنوان جوان ترین فرماندار کشور، آغاز شد اما با رفتن او از فرمانداری نیشابور، دچار کندی فعالیت و در مقطعی دچار توقف کامل شد. اکنون دو دهه از آغاز آن می گذرد اما هنوز آمادگی بهره برداری ندارد.

در حالی که قرار اولیه خرید تجهیزات برای این پروژه ی علمی در آذرماه سال ۹۴ با شرکت آلمانی زایس منعقد گردید، بنا شده که این شرکت با دریافت ۵۰ درصد از کل مبلغ این پروژه که ۳۷۰۰هزار یورو بوده است این تجهیزات را وارد نماید و مابقی مبلغ را در زمان تحویل دریافت کند.

در خصوص بودجه ی این پروژه پیش از این سخنگوی شورای اسلامی شهر؛ با بیان این که سال ها قبل از محل اعتبارات ملی به مبلغ ۸ میلیارد و صد و هفتاد میلیون تومان به این پروژه اختصاص یافته بود، گفته بود: این مبلغ طی این سال ها در حساب دانشگاه فردوسی مشهد بود که به دلایل مختلف از جمله تحریم ها موفق به خرید تجهیزات نشده بودیم.

البته مبلغ مذکورنیمی از هزینه خرید تجهیزات می باشد که در جلسه ای که خیرین و اعضای هیات امنای افلاک نما حضور داشتند و مقرر گردید با همت شهروندان نیکوکار و علاقه مند به توسعه شهرستان، نیم دیگر هزینه نیز حدود ۵/۷ میلیارد تومان بابت اتمام پروژه تامین گردد.

برای پیگیری بیشتر موضوع به سراغ دبیر انجمن علمی خیام رفتیم تا سوالاتی در این خصوص از وی بپرسیم.

محمد ابراهیم سماواتی در پاسخ به سوال تجهیزات و امکانات افلاک نما تا کنون به روز شده است یا خیر گفت: در خصوص تجهیزات این پروژه تغییراتی صورت گرفته است و علاوه بر تجهیزات اپتیکال، تجهیزات دیجیتال نیز به آن اضافه شده است و با تغییر در تجهیزات یک سری تغییرات در نقشه ی افلاک نما هم داشته ایم که توسط شرکت زایس انجام شد و در حال اجرا شدن است.

سماواتی در خصوص ساخت تجهیزات گفت: همان طور که می دانید قرار داد خرید تجهیزات در آذر ماه سال ۹۴ منعقد گردیده است و قرار بر این بود که بخشی از پول این تجهیزات در ابتدا واریز شود و ساخت آن ها از طرف شرکت زایس آلمان شروع شود و پس از واریز ما بقی پول وارد کشور شود. اما به علت بروز برخی مشکلات از جمله تحریم ها، اجرای پروژه به تعویق افتاد.

وی افزود: خبر خوشی که می توان در خصوص تجهیزات داد این است که مبلغ ۲۵ درصد از کل قرار داد هفته ی گذشته به حساب این شرکت واریز شد و نقشه های داخلی آن به دست ما رسیده است و ساخت تجهیزات آغاز شده است.

اعتبار افلاک نما به تایید معاون رییس جمهور رسید

سماواتی در خصوص محل تامین اعتبارات این پروژه ی عظیم گفت: پیش از این مبلغ ۸ میلیارد و ۱۷۰ میلیون تومان بودجه به این پروژه تعلق گرفته که در اختیار دانشگاه فردوسی بوده است و هم اکنون نیز مبلغ ۷ میلیارد و یکصد و پنجاه میلیون تومان با پیگیری های مظفری فرماندار ویژه نیشابور و تایید نوبخت معاون رییس جمهور و رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی بودجه به این پروژه تخصیص یافت.

وی ادامه داد: تمامی این اعتبارات فقط مربوط به بخش اصلی که همان کره است، می باشد و بخش های دیگر این پروژه دارای اعتبارات جداگانه می باشد.

معماری منحصر به فرد افلاک نمای نیشابور

اصولا افلاک نماها در همه جای دنیا، مراکزی با اهداف مرکب از توسعه علمی (ستاره شناسی و نجوم)، فرهنگی و تفریحی به شمار می روند و دارای بخش های مختلفی اند که هر بخش اهداف مشخصی را دنبال می کند. افلاک نمای نیشابور نیز از این حیث متفاوت نیست و سعی شده با ایجاد کتابخانه، مرکز اطلاعات ستاره شناسی، سالن های همایش، موزه و … به اهداف چندجانبه دست پیدا کند.

برای بنای کره اصلی افلاک نمای نیشابور تا کنون ۵/۴ میلیارد تومان از سوی بخش خصوصی و توسط همشهری نیکوکار، حاج حسین رباطی هزینه شده است و تقریبا ۳ میلیارد تومان برای تکمیل بودجه نیاز دارد. وی افزود: پیشرفت فیزیکی کره ۶۰ درصد بوده است.

برای معرفی بیشتر ساختمان های این پروژه به سراغ مجری افتخاری طرح افلاک نما رفتیم تا در خصوص معماری و ویژگی های این طرح آگاه شویم.

مهندس محمد چوپانکاره در این خصوص به خبرنگار خیام نامه گفت: مجموعه اخترشناسی و آسمان نمای حکیم خیام نیشابوری که با الهام از معماری کهن ایرانی در شکل یک رباط سنتی طراحی و در حال اجرا می باشد در کل دارای ۱۳۳۸۰ متر مربع زیربنا می باشد. این افلاک نما دارای یک حیاط مرکزی است که در وسط قرار گرفته است و دارای سه طبقه است که طبقه ۱- تونل زمان است و طبقه همکف آن آب نما نصب می شود، طبقه اول هم رواق های ارتباطی جهت ورود به کره و بخش های دیگر خواهد بود.

چوپانکاره گفت: افلاک نما دارای یک بخش اصلی می باشد که همان کره است، در انتهای سالن ورودی قرار دارد و تجهیزات خریداری شده در این کره نصب خواهد شد و شامل سه طبقه مجزاست که طبقه «۱-» راهرو و خروجی خواهد بود و طبقه همکف سالن همایش با ظرفیت بیش از ۴۰۰ نفر است. زیر بنای کره در بخش سالن نمایش و بخش های فنی و پشتیبانی حدود یک هزار متر مربع است.

مجری افتخاری این طرح گفت: در ضلع شرقی رباط یک باب ساختمان در سه طبقه قرار دارد که ۲۳۷۰ متر زیربنا دارد و در اختیار اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی نیشابور است که قطعاً به فعالیت های مشابه فرهنگی تخصیص داده می شود.

در ضلع غربی مجموعه ساختمانی دیگر مشابه ضلع شرقی با زیربنای مشابه ۲۳۷۰ متر مربع وجود دارد. این بنا برای پژوهشکده اخترشناسی پیش بینی شده که فعلا در حد فونداسیون باقی مانده و بزودی ساخت آن آغاز خواهد شد.

چوپانکاره افزود: مابقی زیربنا مربوط به موتورخانه ها، انبارها و تاسیسات حیاط مرکزی می باشد و در قسمت جنوبی مجموعه طاق های زیبایی برای ورود به حیاط مرکزی دیده شده است.

به گفته ی محمدابراهیم سماواتی، در حال حاضر انتظار می رود بخش مرکزی این پروژه تا اواخر سال ۹۶ و اوایل سال ۹۷ مورد بهره برداری قرار گیرد.

راه اندازی این تاسیس مهم علمی، فرهنگی می تواند سمبلی از در افتادن طرحی نو در رشد و توسعه شهرستان باشد. همان گونه که سستی در بهره برداری آن از فتور و کندی در پیشبرد توسعه شهرستان تا کنون حکایت می کند. باید باور کنیم که برخاستن نیشابور از فترت چندین دهه ای اش نیازمند همدلی در باور به این مصرع ادبیات کهن فارسی است که «بیا تا … فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم.»

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.