از لوطی گری تا آزادگی

یاد سرداری که به واقع سردار بود

بمناسبت ۲۵ آبان سالروز درگذشت ستارخان، سردار ملی در انقلاب
مشروطه

 ( ستارخان زاده ۲۸ مهر ۱۲۴۵ه.خ. سردار کندی ورزقان — درگذشته
۲۵ آبان ۱۲۹۳ه. خ. تهران )  سردار جنبش مشروطیت

 ستارخان قره‌داغی از سرداران جنبش مشروطه ایران ملقب به سردار
ملی است. وی با ایستادگی در برابر نیروهای دولتی ضد مشروطه در تبریز جان‌فشانی‌های
بسیاری کرد.

ستارخان فرزند حاج حسن قراچه داغی در منطقه (ارسباران) سومین
پسر خانواده بود. سوابق زندگی او در دوران کودکی و نوجوانی تا درگیریهای جنبش مشروطه‌
چندان معلوم نیست.

او و دو برادر بزرگترش اسماعیل و غفار از کودکی علاقه وافری
به تیراندازی و اسب‌سواری داشتند و در این میان اسماعیل فرزند ارشد خانواده شب و روزش
به اسب‌تازی، تیراندازی و نشست و برخاست با خوانین و بزرگان سپری می‌شد.

همین سرکشی‌ها سبب شد تا سرانجام و در پی اعتراض به حاکم وقت
دستگیر و محکوم به اعدام شود. گفته شد اسماعیل به ارتباط و پناه دادن به فردی به نام
قاچاق فرهاد که از مخالفان و ناراضیان بود، متهم می شود و به همین جرم کشته شد.

این امر کینه‌ای در دل ستارخان ایجاد کرد که بعدها به تقویت
روحیه مقاومتش در برابر قاجار کمک کرد. وقتی اسماعیل به دست نیروهای دولتی کشته شد،
ستارخان به همراه خانواده خود به تبریز مهاجرت کرد و در محله امیرخیز اقامت گزید و
در زمره لوطیان تبریز قرار گرفت.

وی مدتی جزء سواران حاکم خراسان بود، سپس به توصیه رضاقلی خان
 سرتیپ وارد خدمت قراسوران (ژاندارمری) شد و حفاظت راه مرند و خوی به او محول گردید.
چندی بعد مورد توجه مظفرالدین میرزا (ولیعهد) قرار گرفت، ضمن دریافت لقب خانی، از تفنگداران
ولیعهد در تبریز محسوب گردید. ستارخان بنابر عادت لوطی‌گری در یکی از درگیریهای خود
با مأمورین محمدعلی میرزا (ولیعهد) در تبریز، مورد تعقیب قرار گرفت.

در سال ۱۳۲۵ق انجمن ایالتی آذربایجان به واسطه رشادتهای ستارخان
و باقرخان به آنان لقب سردار ملی و سالار ملی اعطاء کرد.

با شروع انقلاب مشروطه در تهران و گسترش آن در سراسر کشور، مجاهدین
و آزادیخواهان آذربایجانی و قفقازی به فرماندهی ستارخان و باقرخان به حمایت از مشروطیت
قیام کردند و در مقابل قوای ۳۵ تا ۴۰ هزار نفری اعزامی از مرکز و خوانین محلی به فرماندهی
عبدالمجید میرزا عین‌الدوله که برای سرکوبی قیام تبریز اعزام شده بودند به شدت مقاومت
کردند و از تسلط آنها به شهر ممانعت کردند.

تبریز به مدت ۱۱ ماه توسط قشون دولتی محاصره شد و از ورود آذوقه
به شهر جلوگیری به عمل آمد. زندگی بر مردم بسیار سخت و طاقت‌ فرسا شد.

نهایتاً با وساطت قنسولهای روس و انگلیس و موافقت دولتهای طرفین
عده‌ای از قوای روسیه به تبریز وارد شدند و راه جلفا را برای ورود آذوقه باز کردند.
در نتیجه محاصره شهر به پایان رسید و سربازان دولتی و خوانین محلی مخالف مشروطیت از
اطراف تبریز دور شدند. بدین ترتیب نقشی که ستارخان و باقرخان در دفاع از مشروطه و تبریز
داشتند به پایان رسید.

با حضور سربازان روسی در تبریز موقعیت برای ستارخان و باقرخان
سخت و خطرناک شد. آنها به اتفاق جمعی دیگر از سران آزادیخواه به قنسولگری عثمانی پناهنده
شدند. سپس تحت فشار روسها و بنابر دعوت آیت‌اله محمدکاظم خراسانی به همراه جمعی از
مجاهدین در روز هشتم ربیع‌الاول ۱۳۲۸ق به تهران مهاجرت کردند. در تهران استقبال شایانی
از آنان به عمل آمد و از طرف مجلس شورای ملی مورد تجلیل قرار گرفتند و دو لوح نقره‌ای
طلاکوب به ستارخان و باقرخان اهدا شد و برای هر کدام ماهیانه مبلغ هزار تومان مقرری
از طرف مجلس تعیین شد و در باغ اتابک (محل فعلی سفارت روسیه) اسکان یافتند.

در جریان ترور آیت‌اله عبداله بهبهانی دولت مشروطه تصمیم به
خلع سلاح گروههای مسلح گرفت، ستارخان با این امر مخالفت کرد و با قوای دولتی به جنگ
پرداخت در این جنگ پای او تیر خورد و تسلیم شد و ۳۰ تن از نیروهای وی کشته و ۳۰۰ تن
اسیر شدند.

ستارخان چهار سال پس از این واقعه در تاریخ ۲۸ ذی الحجه
۱۳۳۲ برابر با ۲۵ آبان ۱۲۹۳ درگذشت و در باغ طوطی در جوار حضرت عبدالعظیم به خاک سپرده
شد.

منابع:

انقلاب مشروطیت ایران . احمد کسروی

مقاومت شکننده . جان فوران

قبله عالم . عباس امانت

سنت و مدرنیته . صادق زیبا کلام

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.