احسان شریعتی در نیشابور: جنبش تحول خواه نیاز امروز جامعه ی ما

 

آزاده مهدیار

امروز به شریعتی های زنده و با گفتمان نو نیازمندیم

16دکتر احسان شریعتی، متولد ۱۲ شهریور ۱۳۳۸ فرزند دکتر علی شریعتی فارغ التحصیل رشته فلسفه از دانشگاه سوربن فرانسه است و استاد دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات تهران است.

احسان شریعتی به دعوت دفتر نیشابورِ حزب مردم سالاری به ایراد سخنرانی با موضوع عرفان، برابری و آزادی پرداخت. مراسمی که تمام حاشیه های آن مربوط به قبل از برگزاری آن بود، از تشکیل جلسه شورای تأمین تا مجوزِ «مشروط» صادره از سوی فرمانداری شهرستان، طوری که فرصت اطلاع رسانی برنامه را به چند ساعت پیش از آغاز مراسم تقلیل داد اما در آرامش و با استقبال چشمگیر مردم رو برو شد. سکوت همگان هنگام سخنرانی دکتر شریعتی، تشویق های مکررشان با سخنان صمیمی پوران شریعت رضوی و عکس های یادگاری پایان مراسم، خاطره ای خوش و ماندگار را در اذهان مردم ثبت کرد.

در این مراسم که روز پنجشنبه، ۲۵ آذرماه در فرهنگسرای سیمرغ شهرستان برگزار شد، دبیر حزب مردم سالاری نیشابور ضمن ارائه گزارشی از فعالیت های متعدد حزب در نیشابور، اظهار داشت: ما به دنبال فضایی بدون خشونت و افراطی گری، مصرانه پایبند به قانون هستیم و معتقدیم گروه های سیاسی باید با شناسنامه و هویتی روشن فعالیت کنند. بسام شوشی نسب از گفت و گو با همه افکار و اندیشه ها در شهرستان از سوی حزب استقبال کرد و دفتر حزب را پذیرای تمامی همشهریانِ علاقه مند به «گفت و گو و همفکری» دانست. در ادامه«احسان شریعتی» به ایراد سخن پرداخت که تقدیم علاقه مندان می شود.

شریعتی در آغاز سخن خود با اشاره به حضور تاریخی امام رضا(ع) در نیشابور، اظهار داشت: امام رضا(ع) اولین کنفرانس ش را در این شهر داشت، برای این که به افکار عمومی پیام ش را که همان «اصل توحید» و «غصب خلافت» بود، منتقل کند و خط مشی رضوی که همان خط مشی افشاگرانه و علیه غصب خلافت و انحراف تاریخ ایران بود را بشناساند.

احسان شریعتی تصریح کرد: هرچند نیشابور با تاخت و تاز مغول از بین رفت و با خاک یکسان شد اما از زیر این خاکستر مجددا احیا و گوهر هایی از آن متولد شد؛ این ایده، یک پیام معنوی داشت، اینکه خراسان سرزمین نور و خورشید بوده است و برخلاف ایده ای که خراسان را فلسفه ستیز می داند، سنت فلسفی هم در خراسان بوده و نیز نمادی دیگر یعنی عرفان به گونه ای که هر وجب ش یک شاعرِ عارف خفته است؛ ما با سنتی از عرفان خراسانی، عرفان انقلابی، عرفان شهودی مواجه ایم و نه عرفان نظری بلکه عرفان حلاج وار ابوسعیدها.

شریعتی با اشاره به عنوان برنامه اظهار داشت: این تثلیثِ «عرفان، برابری و آزادی» که یک بدیل در برابر آن سه نیروی ضد انسانی زر و زور و تزویر یا به تعبیر شریعتی جهل و جور و جوع است، آخرین تز دکتر علی شریعتی بود.

وی با بازگشت به دوران پدرش بیان کرد: در زمان پیش از شریعتی پیام روشنفکران توسط مردم شنیده نشد و سوء تفاهمی نسبت به آرمان روشنفکران به وجود آمده بود اما شریعتی به عنوان پُلی بین مردم و روشنفکر، تبدیل به چهره ای مردمی و محبوب شد. احسان شریعتی با یادآوری پدر، با بغضی در گلو گفت: من در اقصی نقاط کشور جملاتی از ایشان را بر سر در بسیاری از اماکن دیده ام از جمله این سخن وی که «با تو تمام رنگ های این سرزمین برایم آشنا است.»

شریعتی در ادامه سخنان خود به آخرین تز پدرش اشاره داشت و اظهار کرد: «عرفان، برابری و آزادی»، سه آرمان بزرگ و پویش بشر در راه رهایی و آگاهی و تعالی است و آنچه مهم است رابطه و نسبت بین «عقلانیت» که برای ما بهروزی این جهانی را می آورد با نوع «معنویت» است که تناسب ساده ای نیست و عرفان متاسفانه دچار رکود و حتی عقل گزیری و دنیا گریزی شده و گاه تبدیل به فرقه های منحط صوفیانه شد.

شریعتی معرف عرفانی است که آزادی و امینت بیاورد، شریعتی برای نسل ما دریچه ای دیگر گشود، دوران او دوران انقلاب ها  و ایدئولوژی ها بود و شریعتی نشان داد ما می توانیم با حفظ اسلام  و جهان بینی توحیدی، آن عدالتی که در اردوی شرق وعده داده شده بود و نتوانست محقق شود را به دست آوریم. آن آزادی که در سرزمین های غربی وعده داده شده و چند قرن برای آن مبارزه شد و تا حدودی این جمهوری و مردم سالاری تثبیت شد را می توانیم بالاتر از آن را در سرزمین خود با این جهان بینی ملی و مذهبی تجربه کنیم و با توجه به این پشتوانه تاریخی که مبارزاتی هم در طول تاریخ از زمان مزدک تا اباذر غفاری در اسلام  و تا کنون داشته ایم، را محقق کنیم.

شریعتی ادامه داد: ایران سرزمین مقاومت بوده است و دوره طلایی تمام تاریخ اسلام در این منطقه بوده، در این سرزمین علم و فلسفه و عرفان می تواند بی هیچ تناقضی با هم رشد کند.

سخنران جلسه به دوران پیامبر نقبی می زند که: مردم از پیامبر خواستند مدینه ای تشکیل دهند از قبایل اجتماعی که همه هم مسلمان نبودند، پیامبر حکومتی سیاسی تشکیل داد و اعلام داشت در دولت-شهرِ جدید همه اقوام و ادیان فقط باید به حقوق شهروندی واقف باشند و با تساهل سیاسی، آزادی مدنی و تسامح همزیستی کنند. نوع حکومت زمان پیامبر شورایی است و گاه خود پیامبر در اقلیت قرار می گیرد، مقام پیامبر به عنوان رسول خدا با مقامش به عنوان شهروند متفاوت است و هنگامی که پیامبر وحی می کند تا هنگامی که مدیریت سیاسی می کند تفکیک شده و کاملا روشن است.

اسلام نه در برابر ادیان دیگر یا کفر بلکه در برابر «جاهلیت» تعریف می شود؛ جاهلیت نه به معنای عدم علم و نا سوادی بلکه یعنی «توحش» جامعه ای که اسلام می آورد، جامعه ای مدنی است که در برابر آن توحش بدوی می ایستد و قرارداد اجتماعی ایجاد کند. اسلام یعنی گرایش به سلم و صلح و حضرت محمد(ص)، پیامبر رحمت و مدنیت است.

شریعتی در مورد پدرش گفت: این درکی است که شریعتی از اسلام داشت و طبقه متوسط و دانشجویان به این تفکر پیوستند و انقلاب را در دهه ۵۰ به راه انداختند، حوادثی هم در دهه ۶۰ رخ داد که گروه ها، برداشت های ایدئولوژیک متفاواتی داشتند و در نظام برآمده از انقلاب تا کنون بعد از چند دهه به وضعیت فعلی رسیدیم. اکنون خطراتی منطقه ما را که منطقه حساسی است تهدید می کند و با این موقعیت تاریخی شکننده در کشور می توان گفت چهار عنصر اولیه آب، هوا، آتش که همان منابع انرژی است، و خاک که نوع شهرسازی است، مدیریت غلطی داشته ایم.

مجموعه این مشکلات را در کلان شهری مثل تهران می بینیم که در این امور دچار انسداد است.

وی در رابطه با دوران فعلی بیان داشت: در دوران فعلی دوره انقلاب ها گذشته و دوران اصلاحات و خرده گفتمان هایی است مثل محیط زیست، مبارزه با فقر، نهادهای مردم بنیاد، جنبش های حاشیه نشین، دفاع از رسانه، تبعیض جنسیتی و حقوق بشر که هر کدام حرفی دارد و مجموعه اینها تبدیل به «جنبش تحول خواه» می شود جنبشی نه به معنای سازش کاری و سوری.

شریعتی ادامه داد: من وابستگی به هیچ حزب و نظام و ضد نظامی ندارم، فردی مستقل هستم و نسبت به اصلاحات از درون نگاهی انتقادی دارم، معتقدم اصلاحات هر چند به آزادی توجه کرد اما به بُعد «عدالت اجتماعی» و مسئله «بحران معیشتی» کم عنایتی شد و این سیاست را در دولت های مختلف می بینیم.

ما به عنوان فرزندان برخاسته از انقلاب راه سومی که شریعتی از نظر فکری گشود که عدالت و آزادی را با هم محقق می دانست و نه دچار نئولیبرالیسم شد و نه دگماتیسم، راهی که با همان «جنبش تحول خواه جامعه» هم سو است.

خراسان سرزمین آزاداندیشی، تضارب آراء، فرهنگ های مختلف، سرزمین سخن، هنر و زیبایی است و مهم است که چه کسی خراسان را نمایندگی می کند و باید مجالسی تشکیل شود که این ها را نشان دهد.

وی در خصوص آنچه از شریعتی به وفور در گوشه و کنار منعکس می شود، بیان کرد: باید آخرین نظریه شریعتی را درست بخوانیم نه این که بدون در نظر گرفتن تغییر و تحول فکری ایشان یک جمله از ایشان را منتشر کنیم در حالی که ایشان از دوران دانش آموزی آثاری دارد و دیگران همان ها را نقل قول می کنند، این کار تحقیق نیست بلکه باید ریشه ها و منحنی تحول فکری فرد را بر اساس آخرین تز او بررسی کنیم.

ما احتیاج به شریعتی های زنده، به روز، جوان، ستیزنده و با گفتمان تهاجمی و سازنده داریم که حرف نو بزنند. نه تکرار شریعتی و ماندن در شریعتی. شریعتی کار خود را کرد و «عرفان، برابری و آزادی» اولین نقطه عزیمت ماست.

در این نشست دکتر گرمابی نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی نیز ضمن تشکر از اعضای حزب مردم سالاری برای برپایی این مراسم، اظهار داشت: من از دکتر شریعتی ممنونم که با وجود رنج سفر، به نیشابور آمدند و با سخنرانی شان مرا به چهل سال قبل بردند.

ایشان با بیان این که اصلاحات گام به گام و با تعقل صورت می گیرد، افزود: تحمل یکدیگر و تمکین به رأی اکثریت حتی اگر خلاف نظر ما باشد، از اصول دموکراسی است و مردم سالاری بیان دیگری از دموکراسی است.

همسر دکتر شریعتی در گفت و گویی صمیمی با نیشابوریان که مورد تشویق مکرر حضار قرار گرفت، با بیان این که من از طرف مادری نیشابوری هستم و همیشه در برابر «علی» از نیشابوری ها دفاع کردم. اگر بخواهم قصه عشق خودم و علی را بگویم خیلی طولانی است موسیقی که نوازندگان نواختند آهنگ ۱۶ آذر بود که یکی از سه دانشجویی که شهید شد برادر من مهدی شریعت رضوی بود. پوران شریعت رضوی ادامه داد: دوم آذر ماه تولد علی شریعتی است و هر سال تعداد زیادی از جوانان در این تاریخ به خانه می آیند و موجب می شوند احساس تنهایی نکنیم.

شریعت رضوی در مورد ازدواج ش نیز گفت: من و علی اولین دانشجویان دانشکده ادبیات مشهد بودیم که با هم ازدواج کردیم و من دوران زناشویی خوبی با او داشتم؛ زندگی من همیشه با سیاست آمیخته بوده است و من چه بخواهم چه نخواهم گوشه ای از تاریخ ایرانم.

وی از لزوم استمرار چنین جلساتی و دوستی و گردهمایی و آگاهی بخشی نیز سخن گفت.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.