احزاب سیاسی ایران پس از انقلاب

 imagesگروه ها و تشکل های سیاسی بعد از انقلاب را می توان در سه دوره زمانی بررسی کرد: نخست؛ از پیروزی انقلاب اسلامی تا انحلال حزب جمهوری اسلامی (۱۳۵۷ ت ۱۳۶۶). در این دوره با ایجاد فضای پر شور و انقلابی در کشور تعداد زیادی از این گروهها متاثر از جریانهای بیگانه خارج از کشور بودند لذا پس از مدت کوتاهی از مسیر انقلاب جدا شده و رودروری ملت و نظام قرار گرفتند. به این ترتیب پس از سال ۱۳۶۰ و با شروع ترورها، توطئه ها و قیامهای مسلحانه آنها علیه نظام جمهوری اسلامی، فعالیت اکثر این احزاب و گروهها نیز متوقف شد.  دوره دوم؛ از انحلال حزب جمهوری اسلامی تا دوم خرداد ۱۳۷۶٫ و دوره سوم؛ بعد از خرداد ۱۳۷۶ تا کنون(۱)

 

 

  1. حزب جمهوری

تئورسین، مغز متفکر و طراح اصلی این تشکل اسلامی، ایت الله دکتر محمد حسینی بهشتی بود. هشت روز پس از پیروزی انقلاب اسلامی با تاکید امام، موجودیت حزب جمهوری توسط آقایان بهشتی، خامنه ای، هاشمی رفسنجانی، باهنر و موسوی اردبیلی اعلام گردید و آیت الله بهشتی به عنوان اولین دبیرکل حزب معرفی شد. موسسین طی بیانیه ای  اهداف خود را از تشکیل حزب، «پاسداری از دستاوردهای انقلاب، مبارزه با ضد انقلاب، ایجاد امید در مردم و بهره گیری از مبارزات ضد استبدادی مردم» اعلام کردند. و بالا بردن آگاهی های سیاسی و اسلامی مردم، پاکسازی کشور از آثار استبداد و استعمار، برقراری آزادی های اساسی، پایان دادن به سلطه اقتصادی بیگانگان، ریشه کن کردن فقر و محرومیت، ایجاد ارتش با ایمان و مستقل، تنظیم سیاست خارجی بر اساس دو اصل تولی و تبری در راستای کمک به محرومان و مستضعفان جهان، تحکیم روابط برادرانه با همه مسلمانان را از جمله اقدام های مهم مورد نظر حزب برای تاسیس بوده است. بدین سان پایه های تاسیس بزرگترین حزب در طول تاریخ ایران از نظر گستردگی حوزه کار، اعضا و کادرهای حزبی و رهبرانی روحانی برجسته ایجاد شد. اساسنامه حزب جمهوری اسلامی در ۴۴ ماده تنظیم شده بود. مرکز حزب در تهران و فعالیت آن در اقصی نقاط کشور و خارج از کشور دیده شده بود. در اساسنامه تصریح شده بود که حزب تشکیلاتی است عقیدتی سیاسی و معتقد به ولایت فقیه و ملتزم به قانون اساسی جمهوری اسلامی که برای هدایت و سازماندهی نیروهای مسلمان با ایمان در جهت نیل به اهداف والای اسلامی تشکیل شده است. برخی از اصول و خط مش حزب عبارتند از: ۱٫ تاکید بر تداوم انقلاب و جلوگیری از هر نوع تحجر و توافقی در یک مرحله که بر حسب تجربه تاریخی خود به خود عامل ارتجاع و انحراف خواهد شد. ۲٫ التزام به همبستگی روز افزون همه نیروهای مبارز مسلمان که در راه استقرار نظام حق و عدل اسلامی علیه استعمار و استثمار تلاش می کنند و جلوگیری از محدود شدن تداوم مبارزه و تلاش سازنده در یک گروه یا قشر معین. ۳٫ خوددارای از هر نوع وابستگی به گروه ها و نیروهای دیگر که پیوند با آن به استقلال و اصالت اسلامی جنبش کمترین آسیبی زند. ۴٫ استفاده از همه شیوه های مبارزه و سازندگی که با معیارهای اسلامی سازگار باشد با بهره گیری کامل از آخرین تجربه های مبارزاتی و سازندگی جوامع بشری و رعایت ضرورت های هریک از مراحل تکامل انقلاب اسلامی جامعه ما(۲)

روزنامه جمهوری اسلامی به عنوان ارگان حزب جمهوری اسلامی به روزنامه های صبح کشور افزوده شد و مجله «عروه الوثقی» ارگان دانش آموزی حزب نیز به طور منظم ماهانه منتشر می شد. محورهای اصلی مواضع حزب پیرامون جهان بینی، ساخت جامعه و برنامه های فرهنگی، هنری، اداره کشور، سیاست اقتصادی و سیاست خارجی(برپایه نه شرقی و نه غربی) در ۸۶ صفحه به طور مشروح تبیین شده بود. حزب جمهوری با تجمع نیروهای کارآمد و تلاش زایدالوصفی که با تشکیل دوره های آموزشی ویژه، در تربیت و آموزش نیروهای مجرب مورد نیاز انقلاب انجام داد، توانست در مرکز و سازمان های مورد نیاز افراد کارآمدی را به کار گیرد. اداره بخش قابل توجهی از قوه مجریه و حضور جمعی از نیروها و کادر حزب در کابینه و سایر سمت ها و حضور قاطع نیروهای عضو و هواداران آن در مجلس شورای اسلامی و نیز ریاست قوه قضاییه و ایستادگی و مقاومت در برابر لیبرال ها و مقابله با اندیشه های مخالف برگزاری انتخابات مجلس و تدوین قانون اساسی را باید از جمله دستاوردها و کارکردهای اساسی حزب قلمداد کرد. (۳)

حزب با شهادت رهبرانش موجب افت شدید شد و به دلیل گستردگی کار و شرایط سهل عضویت، افراد با مواضع مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی وارد حزب شدند و به مرور هسته های اولیه تفکرهای مختلف در حزب بوجود آمد و موجب تشتت آرا و چندگانگی حزب شد و لطمه شدیدی به انسجام تشکیلاتی آن وارد کرد. در نهایت با درخواست آقایان خامنه ای و رفسنجانی و موافقت امام، کارنامه بزرگترین و فراگیر ترین حزب سیاسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی  در خرداد ۱۳۶۶ بسته شد(۴)

۱-محمد رضا ناظری، شناسنامه احزاب سیاسی، قم، انتشارات پارسایان، ۱۳۸۲، ص ۵۹

۲-جریان شناسی سیاسی در ایران، پیشین، صص ۱۵۹- ۱۶۴

۳-. شناسنامه احزاب سیاسی ایران، پیشن، صص ۶۲ ، ۶۳

۴-. جریان شناسی سیاسی در ایران، پیشین، صص ۱۷۳ و ۱۷۹

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.