اثرات تقسیمات کشوری برتوسعه پایدار شهرستان فیروزه

دکتر امین اله شمسایی

فرهنگی- مدرس دانشگاه – دکتری جغرافیا و آمایش مناطق محیطی از دانشگاه فردوسی مشهد

 الزام به انجام برنامه ریزی متمرکز در سطح ملی در کشورهای در حال توسعه همواره خود دلیلی برعدم شناخت نیازهای جوامع روستایی در سطح محلی و نوعی استبداد در برنامه ریزی و ارائه خدمات بوده است.

هر حکومتی برای اداره قلمرو سرزمینی خود و تسهیل در ارائه خدمات و گسترش حاکمیت ، ناگزیر است که کشور را به واحد های اداری کوچک تر تقسیم کند. یعنی محدوده ی کشور معمولا در نقاط روستایی به آبادی و در نقاط شهری به شهر و درشهرهای بزرگ به نواحی ( محله، منطقه یا ناحیه ) شهری تقسیم شود . این نظام سلسله مراتبی اداری را «تقسیمات کشوری» می نامند که در هر کشوری با در نظر گرفتن سابقه ی تاریخی، فرهنگ، شرایط جغرافیایی، شرایط اقتصادی، سیاسی و عوامل و متغیرهای دیگر متفاوت است.

در واقع منظور و یا حداقل اثر هر نوع تقسیمات کشوری، تمرکززدایی است. کارکرد دو وجهی سازماندهی سیاسی فضا به گونه ای که از یک سو بتواند با توجه به نیاز نواحی، خدمات و امکانات را در اختیار سکنه ی نواحی سیاسی قرار دهد و از سوی دیگر تا پایین ترین سطح با حضور نماینده ی عالی دولت حاکمیت را تسهیل و تحکیم نماید.

از سوی دیگر با وجود مهاجرت های گسترده روستایی- شهری و روند شتا بان تبدیل روستاها به شهرکه باعث کاهش جمعیت روستایی در چند دهه اخیر شده ، هنوز نواحی روستایی بخش عمده ای از جمعیت و عرصه های طبیعی کشور را به خود اختصاص داده اند و جامعه روستایی نقش اساسی درحیات اقتصادی و اجتماعی کشور دارد و در این نظام روستاها به عنوان کانون های پراکنده سکونت گاه های انسانی از اهمیت ویژه ای برخوردارند. درسکونت گاه های روستایی علی رغم تلاش های بی وقفه برای تولید که به طور غالب در فعالیت های کشاورزی است، همیشه فقر، عدم توسعه یافتگی و درحاشیه قرار گرفتن مناطق توسعه یافته وجود داشته است. این عناوین زمانی بیشتر نمود عینی می یابند که درسکونت گاه های روستایی محرومیت از خدمات  و دسترسی به آنها اهمیت بیشتری می یابد  و الزام به انجام برنامه ریزی متمرکز در سطح ملی در کشورهای در حال توسعه همواره خود دلیلی برعدم شناخت نیازهای جوامع روستایی در سطح محلی و نوعی استبداد در برنامه ریزی و ارائه خدمات بوده است.

در طی دو دهه اخیر درکشور مبحث ارتقای سطوح مدیریت سیاسی فضاهای جغرافیایی در قالب شکل دهی روستاها شهرها، شهرها، بخش ها، شهرستان ها واستان های جدید مورد توجه دولت قرار گرفته است. اعمال سیاست هایی که تاء ثیرات مختلفی در ابعاد گوناگون اقتصادی، اجتماعی، کالبدی – فضایی، نهادی مدیریتی، فرهنگی و اکولوژیکی بویژه درسطح سکونت گاه های روستایی داشته است.

در طی سه دهه گذشته؛ در سطح کشور؛ بحث انتزاع، الحاق، تبدیل و ارتقاء سکونتگاه ها ی در سطوح محلی، منطقه ای و ملی و با انگیزه های متفاوت ( سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فضایی و ….) مورد توجه خاص سیاستمداران، مسئولین و برنامه ریزان قرار گرفته و بر این اساس تبدیل شتابان تعداد زیادی از بخش ها به شهرستان اجرا گردیده است، اما به نظر می رسد علیرغم این سرعت بالا، آنهم در مدت زمان کوتاه، هنوز تحقیقات بنیادی و کاربردی درباره تمامی ابعاد آن، نقاط قوت، ضعف و بررسی تاء ثیرات آنها در مناطق مختلف جغرافیایی کشور و از جمله در این ناحیه به انجام نرسیده است. همچنین می توان به تاءثیرات بسیار زیاد سازماندهی مجدد فضا بر تغییر و افزایش بودجه نواحی، ایجاد اشتغال پایداراز طریق تقویت اقتصاد محلی، جلوگیری از مهاجرت بی رویه روستاییان به مناطق دیگر، کاهش مشکلات و روندهای تراکم سیستم اداری، ارائه خدمات به صورت بهینه و با کیفیت بیشتر، تفویض مسئولیت ها و اختیارات به مقا مات اداری محلی و به فعلیت رسیدن توان های محلی و سرعت بخشی به تحولات روستایی اشاره کرد.

شهرستان فیروزه، یکی از شهرستان های استان خراسان رضوی است. این شهرستان از نظر تقسیمات سیاسی-اداری ، از دو بخش به نام های مرکزی و طاغنکوه ، دوشهر به نام های فیروزه و همت آباد و چهار دهستان به نام های فیروزه ، تحت جلگه ، طاغنکوه شمالی و طاغنکوه جنوبی تشکیل شده است .

 شهرستان فیروزه  تا آذر ماه  سال ۱۳۸۶، یکی از بخشهای شهرستان نیشابور به نام تحت جلگه با ۱۵۲۴ کیلومتر مربع وسعت  و ۵۱ هزار نفر  جمعیت بود واز دو بخش تشکیل شده بود:

۱-   بخش مرکزی شامل دو دهستان فیروزه و تحت جلگه به مرکزیت شهر فیروزه.

۲-   بخش طاغنکوه شامل دو دهستان طاغنکوه شمالی  و طاغنکوه جنوبی به مرکزیت روستای همت آباد شهر کهنه .

بخش تحت جلگه  شهرستان فیروزه دراواخر سال ۱۳۸۶ با عنوان شهرستان مستقل فیروزه از شهرستان نیشابور منتزع گردید.

این ناحیه به دلیل دارا بودن  ۳۵۳۳۶ نفرجمعیت روستایی (۱۶/۸۳  درصد )  از کل جمعیت  ۴۲۵۳۶ شهرستان فیروزه و جمعیت حدود ۵۷۶۹ نفر ساکن شهر فیروزه و۱۴۳۴ نفر ساکن شهر همت آباد (۸۶/۱۶) از شرایط قابل اتکاء ملی در ارتباط با موضوع تقسیمات کشوری برخوردار است.

انگیزهها و دلایل مختلفی موجب می شود که مردم و مسئولین بخش در پی ارتقاء به شهرستان برآیند. اما به طور کلی شهرستان در سطوح تقسیمات سیاسی از شخصیت ویژهای برخوردار است و به لحاظ اداری وسازمانی، ارگانهای متعددی را در خود جای میدهد که دسترسی و برخورداری مناسب تری را در این زمینه فراهم میآورد. همچنین معمولا غالب برنامه ریزی ها به تفکیک شهرستان صورت میپذیرد که به عنوان مثال می توان به تهیه طرح جامع (برای مرکز شهرستان با احتساب حد نصاب جمعیتی)، تخصیص بودجه سالانه و همچنین آمارگیری نفوس و مسکن که هر ده سال یک بار انجام میگیرد و پایه تمام برنامه ریزیهای توسعه آتی میباشد اشاره نمود که همگی به تفکیک  شهرستان می باشد و مرکزیت در این زمینه بهرهمندی از بیشترین مواهب را به همراه خواهد داشت و بخشهای دیگر به عنوان جزو کم اهمیتی از کل مورد توجه قرار می گیرند.

 

به صراحت می توان گفت حداقل در نظام تقسیماتی ایران تفاوت فاحشی بین بخش و شهرستان وجود دارد، علی رغم این که در ظاهر به لحاظ رتبه سیاسی، تنها یک امتیاز یک رده- میان آنها فاصله وجود دارد اما امکان توسعه و قابلیت های رشد و بالندگی به گونه نابرابری بین آنها تقسیم شده است. این روند از اهداف و برنامه های دولت ها به شمار می رود، به همین خاطر مکان هایی که به عنوان شهرستان شناخته می شوند، حقوق قانونی ویژه ای، متناسب با سلسله مراتب شهری و نهادهای اداری و سیاسی به دست می آورند. ساکنین هر واحد سیاسی در ایران اعم از ده، دهستان، بخش و شهرستان به خوبی درک کرده اند که با ارتقای واحد سیاسی به بالاتر،  فرصت های مناسب تری برای اجابت مطالبات و تقاضاهای متعدد و برآورده نشده بوجود خواهد آمد.

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.