«شهر» بازنده ی بازی شورا و شهردار:
آینده فروشی نتیجه نداد، میرفانی رفت!
شهردارِ غیر پاسخگو، رسانه های «سمی» را مقصر دانست!
✍ رابعه مقداری
سه استیضاح، پنج سال اختلاف و شهری که میان دو روایت متفاوت از مدیریت جا ماند. در نیشابور فقط یک شهردار برکنار نشد؛ یک شیوه اداره شهر سرانجام به بنبست رسید. پنجاهوهشت ماه مدیریت سیدحسن میرفانی بر شهرداری نیشابور سرانجام با سومین استیضاح در 11مرداد1405 پایان یافت؛ پایانی که اگرچه از نظر حقوقی به یک مدیر اجرایی مربوط میشود، اما از منظر مدیریت شهری، کارنامه مشترک دو نهادی است که قرار بود در کنار هم شهر را اداره کنند. شهرداری که نتوانست در پایان دوره پنجساله، رضایت بخش قابل توجهی از اعضای شورا و بخشی از افکار عمومی را جلب کند و شورایی که با وجود داشتن ابزارهای قانونی نظارت، نتوانست اختلافها را پیش از رسیدن به نقطه تقابل مدیریت کند. اکنون سیدحسن میرفانی از شهرداری رفته است، اما آیا با تغییر یک مدیر، مشکلات انباشتهشده شهر نیز حل خواهد شد یا شورای ششم باید پاسخگوی سهم خود در پنج سال گذشته باشد؟!
وقتی شورا و شهردار مقصرند، نیشابور بازنده است
جلسه استیضاح میرفانی بیش از آنکه صحنه پیروزی یک طرف و شکست طرف دیگر باشد، تصویری از یک مسئله عمیقتر ارائه کرد؛ شهردار بخشی از مشکلات را ناشی از نبود همراهی کافی شورا دانست و اعضای شورا نیز ضعف مدیریت اجرایی را عامل اصلی وضعیت موجود عنوان کردند. اما واقعیت مدیریت شهری این است که هیچکدام از این دو نهاد نمیتوانند خود را کاملاً جدا از نتیجه عملکرد پنجساله بدانند. شورا، شهردار را انتخاب کرده، بودجه را تصویب کرده و پنج سال با همین مدیریت همکاری کرده است. شهردار نیز مسئول اجرای برنامهها، مدیریت مجموعه شهرداری و پاسخگویی درباره عملکرد اجرایی بوده است. بنابراین پرسش اصلی شاید دیگر این نباشد که «چه کسی مقصر است؟» بلکه باید پرسید: مدیریت شهری چگونه نباید اداره شود؟
سه استیضاح؛ نشانه یک اختلاف عمیق
در ابتدای جلسه استیضاح در مردادماه1405 هفت عضو شورا که طرح استیضاح را امضا کرده بودند، دیدگاههاشان را درباره عملکرد شهردار مطرح کردند. موضوعاتی از جمله اجرای پروژههای عمرانی، ساماندهی ترافیک، مدیریت قراردادها، نحوه اجرای برخی طرحهای شهری، عدم تحقق برنامههای مصوب شورا و نحوه پاسخگویی به مطالبات شهروندان و همچنین عملکرد مدیریتی از مهمترین محورهای مطرحشده در جلسات بررسی استیضاح بود. احسان مرآتی و رضا کراری به عنوان مخالفان استیضاح و محمدکاظم صادقی و حبیب بتویی به عنوان موافقان استیضاح نظرات خود را بیان کردند. سپس شهردار در زمانی بیش از یکساعت از خود دفاع کرد. در نهایت، اعضای شورا از سخنان و پاسخ های شهردار قانع نشدند و با هفت رای، میرفانی از سمت شهردار نیشابور برکنار شد. استیضاح سوم میرفانی اتفاقی ناگهانی نبود. شهردارسابق نیشابور در طول پنج سال مدیریت خود سه بار با فرآیند استیضاح مواجه شد؛ موضوعی که نشان میدهد اختلاف میان شورا و شهرداری، یک اختلاف مقطعی یا یک سوءتفاهم کوتاهمدت نبود، بلکه به شکافی پایدار در مدیریت شهری تبدیل شده بود. اگر عملکرد شهردار از سالها قبل محل انتقاد بود، پس چرا شورا زودتر از ابزارهای قانونی خود برای اصلاح شرایط استفاده نکرد؟ و اگر عملکرد شهردار، پیش از این، مطلوب بود پس چرا کار به سومین استیضاح و رأی برکناری رسید؟ شورا و شهرداری نیشابور در دوره ششم مدیریت شهری به جای آنکه دو بال حرکت شهر باشند، در مقاطعی به دو سوی یک مناقشه تبدیل شدند. شاید مهم تر از نتیجه تعداد آرای موافق استیضاح شهردار توجه به آن مهم باشد که در مدیریت شهری، بحران زمانی شکل میگیرد که اختلافها به جای حل شدن، انباشته شوند. جلسه استیضاح بیش از انکه روایت تقابل شهردار و یک شورا باشد، آیینه ای از ناکارامدی یک نظام تصمیم گیری بود؛ نحوه ای از مدیریت شهری که بارها در مواجهه با چالش ها، هر طرف دیگری را مسئول وضع موجود معرفی میکرد و شهروندان نتیجه این اختلاف ها را در پروژه ها و فرصت های از دست رفته می بینند.
از وعده تعامل تا جلسه استیضاح
میرفانی حین ارائه دفاعیه خود اعلام کرد که فرایند جلسه استیضاح را قانونی نمی داند! علی اکبر شکیبا-رییس شورای ششم- در واکنش گفت: ما طبق قانون عمل کرده ایم و اینکه شما جلسه استیضاح را قبول ندارید به خودتان مربوط است. میرفانی با سابقه حضور در شورا و شهرداری شهرشاهرود، زمانی مدیریت شهرداری شهر نیشابور را برعهده گرفت که انتظار میرفت شناخت او از ساختار مدیریت شهری، زمینه تعامل بیشتری میان شهردار و شورا ایجاد کند. اما یکی از اصلیترین انتقادهای اعضای شورا در جلسه استیضاح، دقیقاً به همین موضوع بازمیگشت. مهندس احمد همتآبادی-سخنگوی شورا-خطاب به شهردار گفت: شما پنج سال پیش در بدو ورود گفتید من چند دوره در شورا و شهرداری بودهام و به خوبی میتوانم در تعامل با شورا کار کنم؛ اما نسبت به نظام شورا خیلی دقت به خرج ندادید و خیلی زود جایگاه شورا را فراموش کردید. همت آبادی با اشاره به فاصله میان انتظار مردم و عملکرد مدیریت شهری گفت: بعد از پنج سال تا حد زیادی اعتماد شهروندان به مدیریت شهری و شهرداری از بین رفته است؛ شما شهردار همین شورا هستید و هر گلایهای مردم دارند، متوجه همین مدیریت شهری است. شاید مهمترین نقد به زمان برگزاری استیضاح آنجا بود که همتآبادی گفت: به قول آقای صادقی-عضو دیگر شورا-امروز به جای اینکه جشن پروژههای شهرداری را بگیریم، در جلسه استیضاح نشستهایم.
جلسهای که میتوانست سرنوشت دیگری داشته باشد
از نکات مهم در فرآیند طرح سؤال و استیضاح، مسئله نحوه پاسخگویی شهردار بود. در نخستین جلسه طرح سؤال، میرفانی همراه با معاونان خود در جلسه حاضر شد. در دومین جلسه رسمی طرح سؤال در صحن علنی شورا، غیبت شهردار باعث افزایش انتقادها شد و از نگاه برخی اعضای شورا، این اقدام نشانه بی احترامی به جایگاه شورا در نگاه شهردار بود. در جلسات استیضاح نیز اعضای شورا بارها تأکید کردند که اگر شهردار به 14پرسش مطرح شده، پاسخ های شفاف ارائه میکرد، احتمال داشت نظر برخی اعضا تغییر کند. اما بقول صادقی، دفاعیه میرفانی به جای پاسخگویی، سخنرانی بود و آخرین فرصت دفاع میرفانی، به جای آنکه تبدیل به جلسه اقناع شورا شود، بیشتر به بازخوانی اختلافات گذشته و واگویه های تکراری میان دو طرف تبدیل شد.
تقابل با رسانه، اشتباهی که برای شهردارسابق هزینه داشت
از دیگر نکات قابل تامل جلسه استیضاح، انتقاد شهردار از رسانه های نیشابور بود. میرفانی رسانههای منتقد را متهم کرد که با رویکردی منفی و «سمی» علیه شهرداری فعالیت کردهاند. اما رابطه میان مدیریت شهری و رسانه، رابطهای یکطرفه نیست. برگزاری چهار نشست خبری طی پنج سال، آن هم اخرین نشست درست پس از اوج گرفتن اختلافات شهردار با شورا، نشان میدهد شهرداری نتوانست از طرفیت رسانه ها برای ارائه گزارش مستمر عملکرد استفاده کند. در عصر شفافیت، اگر مدیریت شهری گزارش خود را به موقع ارائه نکند نباید از شکل گیری روایت های دیگر شگفت زده شود.
دفاع شهردار؛ مدیریت منابع یا فرار از پاسخگویی؟
میرفانی در دفاع از عملکرد خود، بر یک محور اصلی تأکید داشت؛ اینکه مدیریت شهری نباید وعدههایی بدهد که منابع مالی اجرای آن وجود ندارد. وی در جلسه استیضاح گفت: در این ۵۸ ماه [در شهرداری] تلاش کردیم نیشابور را نه فقط برای امروز، که برای فردا آماده کنیم. پشت هر تصمیمی یک نگاه مدیریتی وجود داشت. شاید میشد وعدههایی داد که برای مردم خوشایند باشد، میشد دهها پروژه را بدون وجود منابع آن آغاز کرد. این گفته شهردارسابق، از نظر اصول مدیریت شهری قابل توجه است. اما مشکل کنونی نیشابور فقط آغاز نکردن پروژههای بدون اعتبار نیست، بلکه مدیر شهری باید بتواند با برنامهریزی، اولویتبندی و جذب منابع، حرکت توسعهای ایجاد کند.منتقدان میرفانی معتقدند در پنج سال گذشته، نیشابور در حوزههایی مانند پیشبرد برخی پروژههای عمرانی، تعیین تکلیف طرحهای توسعه شهری، حملونقل و خدمات شهری، شتاب مورد انتظار را نداشته است. موضوعاتی از جمله اجرای پروژههای عمرانی، ساماندهی ترافیک، مدیریت قراردادها، نحوه اجرای برخی طرحهای شهری،تحقق برنامههای مصوب شورا و نحوه پاسخگویی به مطالبات شهروندان و همچنین عملکرد مدیریتی از مهمترین محورهای مطرحشده در جلسات بررسی استیضاح میرفانی بوده است. این در حالی است که برخی شهروندان در واکنش به برکناری شهردار، آن را تصمیمی دیرهنگام دانسته اند و معتقد بودند این تغییر باید زودتر اتفاق میافتاد!
میرفانی: در پرداخت حقوق گرفتار بودید اما اکنون نیشابور آماده جهشی بزرگ است
میرفانی گفت: باقاطعیت میگویم که در آینده نیشابور میتوانید طرح 45متری جنوب را اجرا کنید، با قاطعیت میگویم که طرح 45متری غرب را میتوانید اجرا کنید، با قاطعیت میگویم که طرح 45متری جاده باغرود تا بلوار فضل و تقاطع کشتارگاه را با سرمایه ای که من و همکارانم ایجاد کردیم میتوانید اجرا کنید یعنی ما شهر را برای توسعه آینده مهیا کردیم. میرفانی خاطرنشان کرد: روزی که برای خدمت به نیشابور آمدم برای پرداخت حقوق کارکنان شهرداری گرفتار شده بودید، شهری که درآمدش فقط کفاف گذران روزمره را می داد امروز آماده جهشی بزرگ است. شاید بزرگترین دستاورد میرفانی در دوره 5ساله شهرداری خود، توجه به 60درصد هزینه کرد جاری و پرداخت به موقع حقوق کارکناری شهرداری بود. میرفانی اعلام کرد: امروز شهرداری را با بیش از 350میلیاردتومان موجودی نقدی تحویل می دهم به نحوی که مدیریت بعدی حتی اگر تا دوماه اینده هیچ درآمدی وصول نشود بتواند بدون هیچ دغدغه ای، حقوق و مزایای کارکنان را پرداخت کرده و پروژه های عمرانی را پشتیبانی کند. مردم معمولا ساختمان و آسفالت را می بینند و کمتر کسی تامین منابع مالی، آزادسازی املاک و اصلاح ساختار مالی را می بیند. هر یک از پروژه های بزرگ پیش از انکه در ساختار ساخته شوند باید در نظام مالی و برنامه ریزی یک شهر ساخته شوند و تلاش کردیم آینده را برای ابرپروژه های نیشابور آماده کنیم. با وجود این ادعای میرفانی، شهرداری که نتواند اعتماد اکثریت اعضای شورای شهر را حفظ کند، حتی اگر از نظر فنی مدیر توانمندی باشد، عملا بخش مهمی از ظرفیت اجرایی خود را از دست میدهد.
عملکرد شهرداری جایی برای خودشیفتگی نمیگذارد
صادقی حین ارائه دلایل موافقان استیضاح با اشاره به رابطه شهردار و شورا گفت: شهردار در ابتدا گفت مدیرعامل شوراست که این نگاه در ادامه مدیریت تغییر کرد و جایگاه شورا آنگونه که باید مورد توجه شهردار قرار نگرفت. او همچنین با اشاره به تلاشهای شهردار برای ادامه فعالیت خود گفت: چقدر مدیریت شهرداری شیرین بوده که به هرکس و هرجا متوسل شدید که بمانید و حتی شورا را تهدید به شکایت به دیوان کردید. صادقی به صراحت مطرح کرد که عملکرد شهرداری جایی برای خودشیفتگی نمیگذارد؛ رفتارهایی مطابق میل شما و معاونانتان بود ده برابر از بودجه مصوب عدول نمود. این موضوع نحوه اجرای برخی تصمیمات مالی و فاصله گرفتن از مصوبات بودجهای، از دیگر انتقادهایی بود که در جلسه مطرح شد. این بخش از سخنان اعضای شورا نشان میداد اختلاف میان دو طرف فقط درباره خروجی پروژهها نبود، بلکه درباره شیوه مدیریت و نحوه تعامل با نهاد نظارتی نیز چالش هایی وجود داشت که در مقابل میرفانی قضاوت درباره مدیریت خود را به تاریخ نیشابور واگذار کرد.
اختلاف میان اعضای شورا؛ شورا نمیتواند از زیر بار مسئولیت خارج شود
شورایی که شهردار را استیضاح کرد در تمام این پنج سال را کنار شهردار سپری کرده است. کراری در دفاع از شهردار سابق گفت: من در تمام ماموریت های کاری ام حضور داشتم و میدیدم که مسئولان شهرهای همجوار چگونه در حسرت اجرای برخی پروژه های نیشابور از جمله پارک بانوان در شهرهای خود بودند. امین هنربخش-دیگر عضو شورا- یاداوری کرد: اقای کراری جلسات کمیسیون ها و ماموریت ها را بخاطر حق ماموریت میرفت وگرنه در جلسات شورا بیشترین غیبت ها را داشته. بتویی نیز در واکنش به نحوه دفاع کراری گفت: اقای کراری، اگر نیشابوری بودید درباره وضعیت پروژه های نیشابور اینطور ادعایی نداشتید. مراتی که دیگر مخالف استیضاح بود، خطاب به دیگر اعضای شورا ادامه داد: میپرسید چرا شهردار ابرپروژه تعریف نکرد، من از شما میپرسم ما در شورا چرا ابرپروژه تعریف نکردیم و از شهرداری مطالبه نکردیم؟! رئیس شورا هم پیشنهاد کرد: سیاه و سفید نبینیم و در کنار گلایهها، از زحمات و خدمات شهردار، قدردانی کنیم.
استیضاح در شرایط بحران؛ تصمیم درست یا هزینهزا؟
اگر شورا به این جمعبندی رسیده باشد که ادامه یک مدیریت ناکارآمد هزینه بیشتری برای شهر دارد، استفاده از ابزار قانونی استیضاح قابل دفاع است. در نیشابور آیا این تغییر میتواند به اصلاح واقعی منجر شود یا تنها یک تغییر مدیریتی دیگر به فهرست اختلافات شهری اضافه خواهد کرد؟ پس از برکناری میرفانی، دیگر امکان بازگشت به گذشته وجود ندارد و شورا باید پاسخگوی انتخاب بعدی خود باشد. شورای ششم محمودرضا احمدینیا- معاون توسعه مدیریت و منابع شهرداری-را با رأی هر ۹ عضو شورا به عنوان سرپرست شهرداری انتخاب کرد. بر اساس توضیحات سخنگوی شورا، این انتخاب بیشتر ناشی از الزام قانونی برای انتخاب سرپرست از میان معاونان شهرداری و شرایط انتقال مدیریت بوده است. به گفته سخنگوی شورا، تسلط احمدینیا بر امور مالی، شناخت ساختار شهرداری و هماهنگیهایی که پیش از انتخاب با اعضای شورا داشته، از دلایل این انتخاب از میان دیگر کاندیداها بوده است. با این حال، سخنگوی شورا اعلام کرده که احمدینیا در حال حاضر گزینه اصلی شهرداری آینده نیست و هنوز تصمیمی درباره شهردار بعدی گرفته نشده است.
آخرین فرصت شورای ششم
شورایی که امروز شهردار را برکنار کرد، دیگر نمیتواند همه مشکلات پنج سال گذشته را به نام یک مدیر بنویسد. طبق ادعای اعضای شورا، اگر میرفانی مقصر بخشی از عقبماندگیهای شهر بود، شورا نیز مسئول نظارت، مطالبهگری و اصلاح بهموقع این مسیر بوده است. قضاوت اصلی شورا از این پس است که اعضا پس از برکناری شهردار، چه چیزی برای شهر ساختند؟ شورای ششم هنوز فرصت دارد ثابت کند استیضاح، پایان یک بنبست بود نه آغاز یک حاشیه جدید. در غیر این صورت، تاریخ نیشابور نه از شهرداری که رفت، بلکه از شورایی خواهد نوشت که فرصت تغییر داشت و آن را از دست داد.
