راه، درخت و انسان
✍ معتمدی
لی زنشنگ عکاس معروف چینی ، در سال ۱۳۱۹ در خانوادهای فقیر در دالیان در استان لیائونینگ چین چشم به جهان هستی گشود.
لی در شرایط سختی بزرگ شد مادرش هنگامی که لی تنها سه سالش بود درگذشت. پدر لی آشپز یک کشتی بخار بود و تنها سرمایه اش نیز اندک زمین کشاورزی بود که از پدرش به ارث برده بود. لی به علت فقر اقتصادی وهزینه های تحصیلی نتوانست راهی مدرسه شود. او به ناچار تا سن ۱۰ سالگی در مزرعه کشاورزی به پدرش نيز کمک میکرد و بالاخره با چند سال تاخیر راهی مدرسه شد.
وی علیرغم با اینکه دیر به مدرسه رفت ،به رتبه اول کلاس خود رسید بعد از گذراندن دوران ابتدایی و دبیرستان در دانشکده فیلم چانگچون، پذیرش گرفت و بیشتر دانش عکاسی را در آنجا آموخت.
در سال ۱۹۶۳، او در زمان کوتاهی در روزنامه هیلونگجیانگ مشغول به کار شد اما جنبش آموزش سوسیالیستی مانع ادامه کار وی شد. لی بعد از بیکار شدن به مدت دو سال در حومه شهر با دهقانان زندگی کرد و آثار رئیس مائو را مطالعه کرد .
او عکاس یکی از روزنامههای دولتی بود و به همین خاطر به افراد و اماکنی دسترسی داشت که در آن سالهای آشفته قرن بیستم کمتر عکاسی میتوانست مانند لی آثار تکاندهندهای را عکاسی کند. لی دهها هزار عکس از آن روزهای آشفته خلق کرد و بعضی از آن آثار را چاپ و مابقی را از ترس مجازات زیر چوبهای کف آپارتمانش داخل مقواهای قهوهای رنگ مخفی میکرد . اما او از این تهدید ها در امان نماند تا اینکه او و همسرش از طرف دولت چین به دو سال زندان محکوم شد بعد از تحمل دو سال زندان به آپارتمانش برگشت و نگاتیوها را صحیح و سالم پیدا کرد لی بعد از مدتی بیکار شدن نهایتا در دانشگاه پکن مشغول به تدریس شد و کارهایش در دهه ۱۹۸۰، وقتی که مطبوعات چینی آزادی خفیفی پیدا کرده بودند آثار او در یکی از جشنوارههای معتبر چین به نمایش گذاشته شد و مورد دیدگان جوامع چین با استقبال بی نظیری همراه شد. همان موقع بود که رابرت پلج بنیانگذار آژانس عکس کنتاکت پرس با عکسهای او آشنا شد و در ادامه کارهای او را در قالب کتابی منتشر کرد . بعد از تحقیق و مطالعه زندگی او، شورای آژانس اسم کتاب او را سرباز خبری سرخرنگ گذاشتند.
پلج میگوید ما برای همیشه بابت خطری که لی به جان خرید، مدیون او خواهیم بود. او وقتی این عکسها را حفظ کرد که بیشتر همکارانش با نابودی عکسهای سیاسی ناخوشایندشان موافقت کرده بودند. او در سال ۲۰۱۳ برنده جایزه لوسی شد، این جایزه به اسکار دنیای عکاسی معروف است. لی تنها عکاسی بود که آثارش برای نخستین بار در سال ۲۰۱۸ به متن چینی به چاپ رسید و در هنگکنگ منتشر شد.
به طوری که پیش از مرگش نقل شد من تمام عمرم را صرف مشاهده و ثبت تاریخ کردم حالا هم به تاریخ خواهم پیوست تا اینکه در سال ۱۳۹۹ لی به علت خونریزی مغزی در سن ۷۹ سالگی در آمریکا درگذشت.
آژانس عکس کنتاکت پرس در اطلاعیهای که به مناسبت مرگ او منتشر کرده است مینویسد: “هیچ عکاس دیگری انقلاب فرهنگی را به کاملی و جامعی لی زنشنگ پوشش نداده است. او میراث تصویری گرانبهایی از خود به جا گذاشته است و جایش بسیار خالی خواهد بود.”
اثری که مشاهده می کنیم یکی از آثار شاخص لی زنشنگ میباشد. اثری که بر خلاف آثاری که گرايش های سیاسی دارد ، یک اثر مستند اجتماعی از روز مرگی مردم چین می باشد . در کادر عمودی وسیاه وسفید عکاس پیرمردی را می بینیم که در جاده ای پر پیچ و خم در حرکت است و در بکگراند تصویر تک درختی نیز مشاهده میشود.
از شواهد موجود پیداست پیرمرد راه های پر پیچ خم زیادی را پیموده است چرا که بیشترین مسافت وپیچ وخم ها در بکگراند درست در پشت سر پیر مرد مشاهده میشود .به یقین میتوان این پیچ و خم های موجود در اثر را به فراز و نشیب های روزگار وزندگی پرتلاطم او تشبیه کرد.
شاید اثر عاری از کمترین نشانه ها والمان ها باشد اما نمی توان از لایه های درونی وپنهان اثر به سادگی گذشت چرا که همین سه گزینه راه ،درخت وانسان میتواند یک مثلث ذهنی باشد که از رمز و راز های دنیای هستی پرده میدارد. آسمانی که هیچ خط افقی ندارد پیرمردی که تا نقطهی بنبست فاصلهای ندارد و شانه ها وزانوهایی که خمیده است ،همهی اینها بدون شک میتواند انگشت اشارهی عکاس به مقولهی مرگ باشد. پدیده لاینکف که هیچ انسانی از این پدیده مستثنی نیست. حتی میتوان گفت عکاس هم به این باور مرگ رسیده است که اینچنین راه پیرمرد را بن بست کرده است.
تمام فلسفهی این اثر در گروی همین پدیده کوچ بی اختیار میباشد فضای سرد وبی روح در اثر باعث شده که حس تنهایی وسکوت مطلق را برای مخاطب تداعی کند.
نکته جالبی که در این اثر لی مورد توجه است فرم های زمین که مانند موج دریا در بکگراند پیرمرد شکل گرفته است به طوری که مخاطب احساس میکند همین موج ها وناملایمات خشم طبیعت جانش را گرفته و وپیکر بی جانش را به ساحل دریا رانده است.
