عملکردِ شورا و شهردارِ انقلابی در ترازوی عمل:
دورهای که قضا و قدر الهی بر مدیریت شهری پیشی گرفت!
باغ ستیزی شهردار در سکوت شورا
شهرک مشاغل، زخمی که سر باز خواهد کرد
شهری بدون شهربازی
✍ رابعه مقداری
پنج سال زمان کمی نیست! فرصتی که میتوانست نیشابور را به شهری متفاوت تبدیل کند. اما اکنون، در روزهایی که شهردار انتخابی شورای انقلابی، برای چندمین بار بر لبه تیغ استیضاح ایستاده، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است: سهم«مدیریت انقلابی»شورای ششم در وضعیت کنونی چیست؟ چندبار استیضاح کردن شهردار، شاید فقط یک رای گیری در صحن علنی شورا باشد، اما آنچه امروز مقابل اعضای شورای ششم نیشابور قرار گرفته، فراتر از ماندن یا رفتن یک شهردار است. این رای قضاوتی است بر عملکرد شهرداری و شورا در بازه چهارساله با زمان های اضافه که با تصمیم های جنجالی و ضرباهنگ انتقادهای مکرر افکار عمومی به ایستگاه سرنوشت رسیده است.
بر اساس ترکیب کنونی شورای ششم نیشابور، پنج عضو موافق استیضاح و چهار عضو مخالف هستند؛ آرایشی که قبلتر هم شهردار را تا آستانه برکناری پیش برد اما تغییر آرای دقایق پایانی، نتیجه را به ابقای وی تغییر داد. این بار اما فرایند استیضاح، از نگاه برخی ناظران و به استناد از چهارمین نشست خبری شهرداری در تیرماه1405، حکایت از آن دارد که حتی سیدحسن میرفانی-شهردار- نیز بیش از گذشته خود را برای پایان این دوره مدیریتی آماده کرده است.
حلقه گمشدهای «اقناع افکار عمومی»
دوره ششم شورای اسلامی شهر نیشابور به دلیل شرایط کشور از چهار سال فراتر رفت و فرصت بیشتری نیز برای تحقق وعدهها در اختیار مدیریت شهری قرار گرفت. در این مدت، شهرداری اقداماتی را آغاز یا اجرا کرد، اما آنچه بیشتر مورد نقد قرار گرفت، شیوه مدیریت بود. شاید مهمترین نقد وارد بر مدیریت شهرداری نیشابور، شیوه ارتباط با افکار عمومی باشد. هنگامی که شهروندان از دلایل یک تصمیم، مطالعات کارشناسی و آثار آن بیاطلاع باشند، در برابر آن مقاومت می کنند؛ حتی اگر اصل تصمیم بر پایه مطالعات تخصصی اتخاذ شده باشد. شهرداری طی این دوره به دلیل بی اعتقادی شهردار به رسانه و نقش آن، ارتباط مؤثری با رسانههای محلی برقرار نکرد و در موارد متعدد نظیر پروژه «جوان سازی درختان نیشابور در سال1403» توضیحات فنی پس از شکلگیری اعتراضات گسترده مردم ارائه شد. از دیگر سو، اجرای مرحلهای طرح ها و ارزیابی نتایج در مقیاس محدود میتوانست از شکلگیری بخش بزرگی از نگرانیهای عمومی جلوگیری کند.
وقتی باغ به خیابان تبدیل می شود!
در مدیریت شهری، گاه نحوه اجرای یک تصمیم به اندازه خود تصمیم اهمیت دارد. به طور مثال، برخوردی که بولدوزر شهرداری صبح روز جمعه در باغ امین اسلامی ایفا کرد و تصویری که در ذهن شهر ثبت شد. شهرداری این اقدام را با هدف بهبود وضعیت ترافیک توجیه کرد، اما مخالفان معتقد بودند هزینهای که فضای سبز تاریخی شهر پرداخت، بیش از منافع ترافیکی آن بود. همین اتفاق سبب شد در بخشی از افکار عمومی، تصویری از شهردار به عنوان مدیری با رویکرد «باغ ستیز» شکل بگیرد؛ تصویری که بعدها با اجرای گسترده طرح جوانسازی درختان نیز تقویت شد.
مطالعات جامع ترافیکی در کشوی میز شهردار
سامان بخشی به ترافیک یکی از شعارهای اصلی مدیریت شهری بود. یکطرفه شدن خیابان دارایی در سال1403 و اصرار بر تکمیل این طرح که حدود دو دهه نافرجام بود، از جمله برنامههای شهرداری انقلابی محسوب می شود. هنوز هم بسیاری از شهروندان معتقدند این تغییرات نتوانسته آثار قابل توجهی بر کاهش بار ترافیکی شهر داشته باشد و تنها مشکل تردد را از یک خیابان به شریان های دیگر منتقل کرده است. برخی اعضای شورای حاضر و برخی از اعضای شورای ادوار یادآور شدهاند که مطالعات جامع ترافیک که در دوره پنجم شورا تهیه شده بود، آنگونه که انتظار میرفت مبنای تصمیمگیریهای اجرایی قرار نگرفت.
ترک تشریفات پرتکرار
یکی دیگر از محورهای مطرحشده در جلسات شورای ششم، تعدد لوایح ترک تشریفات ارسالی از سوی شهرداری بود. اصل استفاده از ترک تشریفات در قوانین و مقررات معاملات شهرداریها پیشبینی شده و در شرایط خاص امکان استفاده از آن وجود دارد، اما فلسفه این حکم، رسیدگی به موارد اضطراری و غیرقابل پیشبینی است، نه تبدیل شدن به رویه غالب. بخشی از این لوایحی که به درخواست شهرداری روی میز شورا قرار میگرفت، مانند قراردادهای بیمه کارکنان شهرداری در سال1405، با برنامهریزی قبلی قابل پیشبینی بود و ضرورتی برای طرح آنها در قالب ترک تشریفات نداشت. شهرداری بارها شرایط اقتصادی، نوسانات شدید قیمتها و اقتضائات بازار را از دلایل افزایش این لوایح ترک تشریفات جهت تهیه مصالح موردنیاز یا ضعف در جذب سرمایه گذار برای پروژه های نیشابور و معرفی سرمایه گذاران خارج از برگزاری مناقصات عنوان کرده است.
شهری بدون شهربازی
تعطیل شدن شهربازی(تریاپارک) نیشابور شاید تصمیمی اجتنابناپذیر از منظر ایمنی یا اقتصادی برای مدیریت شهری بود، اما آنچه مورد نقد قرار گرفت، نبود جایگزین مناسب برای آن بود. چهارسال پس از تعطیلی تنها شهربازی شهر، هنوز مجموعه جدیدی به بهرهبرداری نرسیده و این موضوع موجب شده برخی از شهروندان این تصمیم را نه یک جابهجایی، بلکه حذف یک ظرفیت تفریحی برای خانوادهها بدانند. ماده55قانون شهرداری ها، توسعه امکانات عمومی، رفاهی و فضای مورد استفاده شهروندان را برعهده مدیریت شهری گذاشته؛ چرا پیش از تعطیلی تریاپارک، راهکار جایگزین پیش بینی نشد؟! از طرفی، در موضوع شهربازی شهر همچون برخی دیگر از مناقصات بی فرجام و لوایح ترک تشریفات، ادعای شهرداری بر نبود و عدم توافق با سرمایه گذار اشاره داشته است. هر چند شرایط اقتصادی کشور، تحریم ها و کاهش رغبت بخش خصوصی واقعیتی انکارناپذیر است، سرمایه گذار بیش از هر چیز به ثبات تصمیم گیری، شفافیت قراردادها و هماهنگی میان شورا و شهرداری توجه میکند. هرجا اختلافات مدیریتی، ابهام در فرایندها یا تغییر مکرر تصمیم ها پررنگ شده، سرمایه گذار مسیر دیگری را انتخاب کرده است. سرمایه گذار به وعده اعتماد نمیکند به پیش بینی پذیر بودن مدیریت اعتماد میکند؛ قانون نانوشته ای که بارها در نیشابور نیز تجربه شده است.
میدان بار و زبالهگاه؛ وعدههایی که به تعویق افتاد
پرونده انتقال میدان بار نیز نمونه دیگری از اختلافنظر مدیریت شهری و عقبگرد سرمایه گذار بوده است. در سال1402، پس از انعقاد قرارداد شهرداری با سازمان همیاری شهرداری های استان خراسان رضوی، شهرداري و شوراي شهر بر سر اصل موضوع يعني مكان ميدان بار به نتيجهاي نرسيده بودند و تفاهم نامه به جایی نرسید. شهرداري مجدداً نسبت به فراخوان جذب سرمايهگذار و شناسايي مكان مناسب براي احداث ميدان بار اقدام نمود كه تعدادي متقاضي سرمايهگذاري نسبت به ارسال مدارك و مستندات لازم اقدام نمودند. پس از بررسي پيشنهادات واصله و امتيازدهي سرانجام زمینی 18هکتاری در مجاورت شهرک سنگ واقع در کیلومتر6 جاده سبزوار-نیشابور انتخاب شد. با توجه به پيشنهاد اداره جهاد كشاورزي به سرمايه گذار منتخب، مبني بر پيگيري اخذ مجوز بارانداز به جاي احداث ميدان ميوه و تره بار ، در نهايت سرمايهگذار از احداث ميدان بار منصرف گرديده و به پيگيريهاي شهرداري پاسخي نمي دهد. با توجه به عدم جمع بندي موضوع در نیشابور ، شهرداری ادعا داشته که: فعلا اقدام عملياتي ديگري در اين خصوص متصور نيست. انتقال محل دفن پسماند(زباله گاه) هم پروژه دیگری است که طی سالهای گذشته بارها درباره زمان بهرهبرداری آن وعده داده شده است که اختلافات میان دستگاههای مختلف و مسائل مرتبط با جانمایی، روند اجرای طرح را طولانی کرد و همین موضوع سبب شد پیشبرد این پروژه با تاخیر همراه شود و تا این لحظه بهره برداری کامل نشده است.
شهرک مشاغل، زخمی که سر باز خواهد کرد
از دیگر شاخصهای ارزیابی مدیریت شهری، میزان پروژههای به بهرهبرداری رسیده است، نه صرفاً تعداد کلنگزنیها. شهرک مشاغل کارگاهی از جمله پروژههایی بود که توسط شهردار وشورای ششم کلنگ زنی شد و قرار بود به عنوان بزرگ ترین پروژه مشارکتی در همین دوره افتتاح شود. اما اکنون در واپسین ماههای عمر شورای ششم، همچنان با بلاتکلیفی، چالشهای اجرایی و اختلافات مرتبط با سرمایهگذار روبهرو است. و بعید نیست در آینده به یک معضل حقوقی با پیامدهای مالی سنگین برای شهرد اری(جیب شهروندان) تبدیل شود. اعضای شورا در مواردی چون عقد قرارداد با سرمایه گذار در پروژه شهرک مشاغل و عقد قرارداد با پیمانکاران خدمات شهری، از ناکافی بودن مستندات برخی اقدامات شهرداری گلایه داشتند. این در حالی است که مطابق بند14ماده 80قانون شوراها، شورا مکلف به تصویب و نظارت بر معاملات شهرداری است و بدون دریافت اطلاعات و مستندات کامل، عملا امکان اعمال این وظیفه قانونی را ندارد. از همین روی این پرسش مطرح است: اگر مدیریت شهری برای ایفای وظیفه قانونی خود با ابهام در برخی مستندات مواجه باشد، چگونه میتوان انتظار داشت اصل شفافیت در برابر افکار عمومی نیز بطور کامل محقق شود؟
پیشی گرفتن قضا و قدر الهی بر تلاش های آقای شهردار!
توضیحات شهردار نیشابور در استیضاح آخر و در دفاع از عملکرد پنج ساله در نوع خود جالب است. شاید بتوان شاه بیت دفاعیه مذکور را در : ضعف اطلاع رسانی شهرداری، پیچیدگی های حقوقی، نقش نهادهای بالادستی در سرنوشت پروژه ها و پیشی گرفتن تقدیر، قضا و قدر الهی تقديرخداوند بر تلاش های انسانی؛ بیان کرد. البته به نظر می رسد با این نگاه آقای شهردار و نفی عاملیت انسان و نقش آفرینی مدیریت برای حل مشکلات، حرفی برای گفتن باقی نمی ماند و راحت ترین کار حواله دادن همه چیز به تقدیر و قضا و قدر است. فقط این سوال باقی می ماند که : هدف از ایجاد این همه تشکیلات با هزینه های سرسام آور و امکانات و حقوق های چند ده میلیونی برای مدیران چه بوده است؟ بابت انتخاب شهرداری با این نگاه باید به شورای انقلابی تبریک گفت. هر چند این ابهام وجود دارد که آیا حقوق ده ها میلیونی آقای شهردار و سکونت در منزل مسکونی لاکچری در خیابان نور هم قضا و قدر الهی بوده است؟ شاید!
باغ امین اسلامی را سامان دادم!
البته اقای شهردار در جلسه مذکور اقدامات خود در دوره مدیریتی را هم برشمرد که از جمله می توان به ساماندهی باغ امین الاسلامی، احداث بوستان بانوان، تدوین طرح جداره سازی خیابان امام خمینی ، یکطرفه سازی خیابان دارایی، پیشبرد به سازی پروژه باغ ملی، استقرار سامانه مؤديان، پيگيري براي استرداد اعتبار مالياتي ارزش افزوده (مازاد پرداختي) از سال 1391 تا تاريخ جاري به مبلغ186 ميليارد تومان، پيادهسازي فرآيند خريد از بورس كالا از سال 1402 براي اقلام قابل عرضه، تشكيل كميته امور مالي با حضور مسئولان مالي شهرداري و سازمانها و تشكيل جلسات براي هماهنگي ، افزودن 17هزارمترمربع به اموال غیرمنقول شهرداری، انعقاد قرارداد با شركت مشاور تخصصي در حوزه فتوگرامتري و نقشهبرداري هوايي درجهت تهيه نقشه پايه دقيق شهری با مقياس ۱:۲۰۰۰ و تصاوير اورتوفوتو و مدل سهبعدي محدوده شهري براي استفاده در مطالعات طرح تفصيلي شهر، به سازی در ميادين حافظ، سه راهي خيام، رسالت، آتش نشان، خيام، پرفسورصادقي، خواجه نظام الملك، شهيد منصوري و بعثت از جمله این اقدامات بود.
سهم شورا در کارنامه شهردار
اگر امروز عملکرد شهردار زیر ذرهبین قرار گرفته، سهم شورای شهر نیز قابل چشمپوشی نیست. شورای ششم نیشابور همواره از تأخیر در ارسال مستندات، ارائه دیرهنگام لوایح و بیتوجهی به برخی مکاتبات گلایه کرده است، اما این پرسش نیز مطرح میشود که اگر چنین مشکلاتی وجود داشته،اقدام عملی شورا برای حل این مشکل چه بوده و چرا به نتیجه نرسید؟ شورایی که با شعار تحول و نظارت قوی آغاز به کار کرد، اکنون خود نیز در معرض این پرسش قرار دارد که آیا از تمام ظرفیتهای قانونی برای نظارت بر عملکرد شهرداری استفاده کرده است یا خیر؟
