گفت و گو با محمد حسین پاپلی یزدی، دکترای جغرافیا و اقلیم شناسی ; نوروز عید خداست

 

مریم عارفی پور/

استشمام هوای دل انگیز بهاری، پیچیدن عطر سمنوپزان مادربزرگ، خیابان ها و مغازه های شلوغ همه حکایت از رسیدن سال نو و آغاز بهار دارد.

نوروز با حس زیبای تازگی و شکفتن هایش ، نوستالوژی روزهای کودکی، نو نوار کردن جان و تن و زندگی ست .

خوب است  نوروز را از دید یک جغرافی دان ببینیم و نقاط نا روشن آن را در روشنای پاسخ او دریابیم. نخست به معرفی محمدحسین پاپلی یزدی می پردازیم. وی در سال ۱۳۲۷ در یزد متولد شده است. اگر بخواهیم به پیشینه ی علمی اش  اشاره کنیم، باید بگوییم  از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۸۰ عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی بوده و از سال ۱۳۸۰ تا کنون عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس تهران است.

وی تحصیلات خود را در دانشگاه سوربن به پایان رسانده و تاکنون حدود بیش از سی جلد کتاب و سخن رانی ها و مقالات ارزنده، چهار جلد کتاب با عنوان «شازده حمام» منتشر کرده است. آثار وی در عین اینکه دربردارنده اطلاعات کاربردی و تخصصی است، متنی دلپذیر و زبانی روان و بانشاط دارد.

وی در حال حاضر رییس انجمن ژئوپلتیک ایران و رییس پژوهشکده امیرکبیر می باشد و در عین حال مدیر مسئول فصل نامه اقلیم، بخش تحقیقات جغرافیایی است.

دکتر پاپلی درباره ی تاثیر نوروز بر مردم، اقلیم و شرایط جغرافی شان می گوید:  از دید  من و از نظرگاه  سنت، نوروز عید خداست، تولد هیچ کس و ظهور و بروز دینی نیست و مربوط به خدا و نو شدن طبیعت است. عیدی که طبیعت مرده دوباره زنده می شود و با این دیدگاه می تواند یکی از مقدس ترین اعیاد باشد. عیدی که چندین هزار سال است که ایرانیان و تمام کسانی که به فرهنگ ایرانی دل بسته اند، آن را جشن گرفته و آغاز تاریخ و سال دانسته و نوروز را مبنا و اساس تفکر خود درباره ی خداوند می دانند، خداوندی که زایش و دوباره زنده شدن را نشان می دهد. به همین خاطر توانسته تا کنون تداوم پیدا کند و آن را همه ساله جشن بگیرند.

خانه تکانی، خرید لباس نو، نو کردن شهر و خانه، همه از کارهایی است که بر اساس اعتقاد به همین جشن انجام می شود.

صنعتی شدن و مدرنیته بر همه جوانب زندگی بشر تاثیرگذار بوده و تقریبا بر همه ی دنیا حکم فرما است. اینکه نوروز به عنوان عیدباستانی ایرانیان توانسته در روزگار صنعتی شدن، به جنبه های فرهنگی و اقتصادی کشور کمک کند، موضوعی است که می توان در آن تامل کرد.

پاپلی در این باره می گوید: نوروز یکی از بزرگترین اعیاد ایرانی است و مدت تعطیلات در این دوره زیاد است و فرصتی است که علاوه بر دید و بازدید، می تواند جنبه ی اقتصادی و گردشگری پیدا کند ، صنعتی که در هم اکنون یکی از بزرگترین صنایع دنیا ست .

وی ادامه داد: یکی دیگر از جنبه های اقتصادی نوروز، عیدی دادن است که دولت به کارمندانش عیدی می دهد، خانواده ها هم به فرزندانشان . در این بین چرخش مالی ای رخ می دهد که پیوند سنت و مدرنیته است یعنی یک فرهنگ سنتی وقتی وارد چرخش اقتصادی می شود همان کاری را می کند که در دنیای مدرن انجام می شود و اقتصاد را به چرخش درمی آورد. بنابراین نوروز از دید مدرنیته یک فرصت اقتصادی است.

وی همچنین گفت: در این بین کسانی که از جنبه های اقتصادی نوروز آگاه نبودند، با آن به مخالفت می پرداختند، اما در حال حاضر این افراد هم عملا اقناع شده اند و از مخالفت ها کاسته شده است و ۹۹ درصد مردم طرفدار عید و شادی و جشن گرفتن هستند.

* ایران کشوری چهار فصل است که مردم آن هم سرما را به خوبی حس می کنند و گرمای هوا در دل و جانشان می نشیند. نوروز همگام با آغاز سال و فصل بهار است و تقریبا در اکثر نقاط ایران هوا رو به گرمی می رود و از سرمای آن کاسته می شود. اما در برخی از مناطق نوروز با سرمای شدید همراه بوده و گاهی مردم نوروز خود را همراه با برف و باران جشن گرفته اند. موضوعی که ذهن انسان را درگیر می کند این است که این جشن سنتی و باستانی تا چه حد دست خوش تغییرات آب و هوایی است و آب و هوا می تواند در شیوه ی برگزاری آن تاثیرگذار باشد؟

محمدحسین پاپلی یزدی در پاسخ به این سوال گفت: به هر حال آب و هوا تاثیر گذار خواهد بود اما نوروز در بهترین روز سال است یعنی روز که تعادل بین شبانه روز برقرار می شود و آغاز فصل بهار است. اما ممکن است در برخی مناطق ایران هنوز برف و سرما باشد و در جاهای دیگر هوا گرم و مناسب باشد و این تفاوت می تواند در همه ی ایام سال و حتی نوروز رخ دهد اما باز هم چون روز قراردادی برای آغاز سال جدید است و تعادل  شب و روز برقرار می شود، تاثیرش در آب و هوای هر منطقه نسبت به خودش مطلوب است و همه مردم در سراسر کشور، می خواهند این تغییر سال را در زندگی خود ببینند و سرما نمی تواند مانع برگزاری جشن نوروز شود.

* کشور ما یکی از مناطقی است که اقوام مختلف در آن زندگی می کنند. یکی از شیوه های زندگی در ایران، کوچ نشینی است و  تعدادی از هم وطنان ما به این شیوه زندگی می کنند. شاید برای همه ما جالب باشد که بدانیم کوچ نشینان چگونه نوروز خود را سپری می کنند و آغاز سال نو را جشن می گیرند.

پاپلی یزدی در این باره گفت: معمولا افراد کوچ رو نوروز را در همان محلی که هستند جشن می گیرند چرا که نوروز زمانی است بین ییلاق و قشلاق، نه ییلاقی است نه قشلاقی. بنابراین ممکن است برخی اقوام در ییلاق باشند و در حال کوچ . اما در روز نوروز چادرهای خود را برمی افرازند و سال نو را به هم تبریک می گویند.

وی همچنین گفت: کوچ نشینان در روز تحویل سال حرکت نمی کنند و سعی می کنند روز قبل از آغاز سال نو خود را به آبشخور، چشمه و جایی که مسیرشان مشخص است، برسانند. اگر هم در قشلاق باشند که ثابت بوده و در جای خود ماندگارند  بنابراین اکثر اقوام کوچ نشین در ایام نوروز در قشلاق هستند.

* سوال دیگری که ذهن ما را درباره ی نوروز به خود مشغول می کند، برگزاری این آئین باستانی در خارج مرزهای جغرافیایی ایران است.

پاپلی یزدی در پاسخ به این سوال خبرنگار «خیام نامه» گفت: در حال حاضر ۸ کشور به طور رسمی نوروز را عید خود می دانند و این کشورها همان هایی هستند که به نحوی به تمدن و فرهنگ ایران وصل بوده اند: تاجیکستان، افغانستان، آذربایجان و… جزء این کشورها هستند و هر روز به تعدادشان افزوده می شود، به ثبت جهانی می رسند و سازمان ملل هم آن را به رسمیت می شناسد . سال های سال است که روسای جمهور دنیا، حتی آنهایی که نوروز را جشن نمی گیرند، آمریکا، فرانسه، انگلیس و چین و.. این روز را به کشورهای مختلف از جمله ایران تبریک می گویند. بنابراین نوروز درحال تبدیل شدن به روز جهانی است و رهبران سیاسی دنیا آن را به رسمیت می شناسند.

* خراسان، یکی از استان های وسیع ایران است که  افراد با قومیت های مختلف از ترک و کرد و… در آن زندگی می کنند. اینکه نحوه ی برگزاری نوروز در بین اقوام مختلف خراسان، چگونه است، سوال بعدی ما از دکتر پاپلی یزدی است. وی در این خصوص گفت: اقوام مختلف ایرانی به خصوص آنان که اهل تشیع هستند، نوروز برایشان روز بزرگی است و به آن اهمیت می دهند. بنابراین همه اقوام ایرانی از کرد، لر، بلوچ، فارس، ترک و… در نوروز مراسم خاص خود را برگزار می کنند و به جشن و پایکوبی می پردازند و به دید و بازدید می پردازند.

* موضوع دیگری که درباره ی نوروز مطرح می شود، تفاوت های آن با دیگر جشن هایی است که در طول سال ایرانیان برگزار می کنند.

دکتر محمدحسین پاپلی یزدی در پاسخ به این سوال گفت: تفاوت اصلی نوروز با دیگر جشن ها، عمومیت آن است. همه ی افرادی که در ایران زندگی می کنند، برایشان نوروز روز ارجمندی است اما ممکن است اعیاد دیگر از چنین اعتباری برخوردار نباشد. برای مثال نوروز را همه ی ایرانیان با ادیان مختلف از مسیحی و یهودی و مسلمان جشن می گیرند اما اعیاد مذهبی هر دینی مختص به افراد همان دین است در حالی که نوروز برای همه ی  مردم ایران است و آن را باید فرا قومی و فرادینی دانست و در حال حاضر فراملیتی است چرا که در دیگر کشورها هم برگزار می شود. بنابراین می گوئیم عید خداست.

* عیدی دادن یکی از رسم های این جشن بزرگ ایرانی است که از سال ها پیش مرسوم بوده و در حال حاضر هم در بین خانواده های ایرانی رواج دارد.

پاپلی یزدی در خصوص عیدی دادن گفت: یکی از رسم های خوب نوروز است که باعث صله ی رحم می شود، دوستی ها را استحکام می بخشد، ایجاد خاطره می کند و می تواند نقش بزرگتر ها را تقویت کند و هم چرخش مالی و اقتصادی ایجاد می کند به طوری که دولت در بودجه هایش پیش بینی می کند که به تمام کارمندانش عیدی بدهد و تمام شرکت ها هم به کارمندان خود عیدی می دهند بنابراین به یک قانون تبدیل می شود و در عین حال در بین خانواده یک رسم و سنت است و امیدوارم که هر روز گسترش پیدا کند اما از حدی نگذرد که به عنوان پرستیژ اجتماعی استفاده شود و در حد متعادل خود باقی بماند.

* یکی از سفرهای اخیر دکتر محمدحسین پاپلی یزدی، سفر به قطب شمال است. قطب شمال یکی از دورافتاده ترین مناطق است که به نحوی ارتباط کمتری با دیگر مردم جهان دارند و سفر به این نقطه کمتر صورت می گیرد. برگزاری و آشنایی این اقوام با نوروز سوال مد نظر ماست.

پاپلی یزدی در جواب این سوال خبرنگار «خیام نامه» گفت: در قطب شمال برگزاری آئین نوروز وجود ندارد مگر اینکه ایرانی در آنجا حضور داشته باشد که نوروز برایش اهمیت دارد و آن را جشن بگیرد. اما مردم بومی منطقه نوروز را جشن نمی گیرند. ممکن است با توجه به تکنولوژی و حضور گسترده ی ایرانیان در همه جای دنیا، درباره ی آن چیزهایی شنیده باشند چرا که من ۴۰ سال پیش که در فرانسه دانشجو بودم، وقتی به استادم گفتم که فردا نوروز است او آن روز را به مرخصی داد و گفت می توانی در کلاس حاضر نشوی و نوروز را جشن بگیری، این یعنی که ۴۰ سال پیش با نوروز آشنایی داشت. بنابراین پس از گذشت ۴۰ سال ممکن است مردم قطب شمال هم اطلاعاتی درباره ی نوروز داشته باشند و آن را بشناسند.

* در پایان از محمدحسین پاپلی یزدی درباره ی خاطره اش از نوروز پرسیدیم. وی گفت: نوروز همواره برای من حال و هوای خاصی داشت و در دوران کودکی همیشه منتظر فرارسیدن نوروز بودم که به منزل عمه و خاله بروم و هم عیدی بگیرم هم آجیل و شیرینی بخورم و در مراسم شادی شرکت کنم. همیشه با رسیدن نوروز خوشحال بودم که مدارس تعطیل است و همه در حال خرید کفش و لباس نو بودیم چرا که فقط یک بار در سال آن هم در ایام نوروز کفش و لباس نو می خریدیم. خیاط خانه ها در ایام عید همیشه شلوغ بود و بعضی بچه ها لباس شان برای شب عید حاضر نمی شد و به گریه می افتادند. بنابراین نوروز برای همه ی ما که از ۶۰ سال قبل شاهد برگزاری آن هستیم خاطره انگیز است.

 

به اشتراک بگذارید:


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *