نیشابور در خشکسالی شدید

 

سقوط نیشابور از رتبه اول بارش ها به جایگاه هفدهم استان!

فروغ خراشادی– بر اساس گزارش اداره ی هواشناسی نیشابور، بارش روزهای سوم و چهارم اردیبهشت ماه جاری، از کل بارش پاییز گذشته بیشتر بوده است. برای شهری که از آغاز سال آبی جاری، تنها ۸۹ میلیمتر بارش را تجربه کرده، ۷میلیمتر در یک شب، خوش اقبالی ست. اما وقتی از خوش اقبالی یک شبه می گوییم، باید ببینیم تاثیرات مثبت و منفی پدیده های جوی، بر روی زمین چگونه برآورد می شود و چه تاثیری بر تامین آب مصرفی به ویژه در فصل گرم سال خواهد داشت؟!

خیام نامه در گفتگوی اختصاصی با مهدی بلوکی، رئیس اداره ی هواشناسی شهرستان، مساله را بررسی می کند.

بارش امسال، نصف سال قبل

هفته ی گذشته، اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس جمهور، در جلسه ی شورای عالی آب از شرایط بحرانی همه ی استان ها خبر داده و گفته است: همه ی استان ها در معرض و خطر خشکسالی اند. این جمله را در کنار آمار ۷ ماهه ی گذشته در  نیشابور می گذاریم و چون مشت نمونه ی خروار است و اولویت ما بررسی وضعیت آبی شهرستان در ماه های پیش رو، از منظر یک کارشناس هواشناسی به مساله می پردازیم.

طبق آمار ارائه شده، میزان بارش امسال دشت نیشابور، ۸۹ میلیمتر بوده است که تا کنون، کمتر از نصف سال قبل و حدود یک سوم میانگین دراز  مدت شهرستان می باشد.

به دیگر سخن، از بین ۲۰ شهرستان استان، رتبه ی بارش نیشابور، هفدهم است و تنها سبزوار، بجستان و تایباد که به لحاظ اقلیمی هم خشک تر از نیشابورند، مقام های بعدی را احراز کرده اند.

افت جایگاه نیشابور، نه روی جداول آمار که به چشم هم مشهود است؛ بررسی میدانی به نسبت سالیان گذشته، از افت جریان آب رودخانه ها، جویبارها، چشمه  و قنات ها حکایت می کند.

سقوط ۱۶ پله ای نیشابور در بارش ها

نمودارهای هواشناسی و بارش ها تا کنون، نشان می دهند که  امسال، همه ی شهرهای استان و کشور، دچار خشکسالی اند.  نیشابور اما با خشکسالی شدید رو به روست.

به گفته بلوکی با توجه به میزان بارش نیشابور طی سال آبی ۹۵-۹۶ که جایگاه نخست استان را به خود اختصاص داده بود و سقوط ۱۶ پله ای سال جاری، یکی از دغدغه های اصلی امسال، کاهش منابع تامین آب مصرفی خانوارهاست.

هنگامی که صحبت از آب مصرفی خانوار است، با توجه به این که در سیستم لوله کشی( شهری و روستایی) آب شرب از غیر شرب، تفکیک نشده است، مساله بغرنج تر می شود.

از سال ۷۸ که کمترین بارش ثبت شده را با مقدار ۹۳.۷ میلیمتر داشته ایم، امسال با ۸۹ میلیمتر تا کنون، رکورد شکن بوده است و در خوش بینانه ترین حالت، تا پایان سال آبی جاری، همین رکورد تکرار خواهد شد.

زمین های کشاورزی، تشنه تر از همیشه

رییس اداره هواشناسی شهرستان می گوید: کاهش بارش به ویژه به شکل جامد آن (برف) که در کوهستان ذخیره می شود، معضل بزرگی ست که به بحران کم آبی دامن می زند.

از سویی، امسال بیشترین مشکل در رودخانه های شهرستان است که آب در بالا دست مصرف می شود و به پایین دست نمی رسد. بنابراین در بخش زراعی شرایط بسیار وخیم است.

عدم بارش برف و کاهش کلی بارش در زمستان از یک سو و شیوه ها ی غیر اصولی کشاورزی، آبخیز داری و آبخوان داری هم از سوی دیگر، که البته فقط خاص نیشابور نیست، باعث شده علاوه بر بیشترین مصرف و هدر رفت آب، بزرگترین بحران در بخش کشاورزی اتفاق بیفتد. در سال زراعی جاری، تنها دو بارش موثر داشته ایم؛ یعنی بارش هایی که نفوذ آب به زمین، بیش و پیش از تبخیر صورت گیرد. این بارش ها که در ۱۳ اسفند ۹۶ و ۲۵ فروردین ۹۷ رخ داد، تا حدی از خشکی مطلق زمین پیش گیری کرد اما خساراتی هم به باغداران و کشاورزان وارد کرده است. این در حالی ست که معمولا یکی از  بیشترین حجم نزولات جوی متعلق به دی ماه است و میانگین بارش دراز مدت دیماه هم، ۳۰ میلیمتر است اما طی دی ماه گذشته، حتی یک میلیمتر هم بارش نداشته ایم.

آب آشامیدنی زیر خط بحران

نکته ی قابل تامل در تعیین مقدار بارش ها این است که اگر مقدار بارش بر حسب میلیمتر(متر) را در مساحت حوزه ی آبریز( متر مربع) ضرب کنیم، حجم بارندگی مشخص می شود و می تواند معیاری برای اندازه گیری مصرف و کمبود آب باشد.

با این حساب، حجم آب ورودی به دشت نیشابور، تا الان  ۶۵۲ میلیون متر مکعب است که بر اساس آمار بین ۸۵ تا ۹۳درصد، صرف کشاورزی و صنعت و الباقی به مصارف خانگی اختصاص دارد.

نگاهی به جمعیت شهرستان که طبق آخرین سرشماری، ۴۵۲ هزار نفر برآورد شده است، نظر به مصرف متوسط روزانه ی ۱۰۰ لیتر آب به ازای هر شهروند، مقدار آب مصرفی این جمعیت،  ۱۶/۵ میلیون متر مکعب است. یعنی ۲درصد کل بارش ها؛ اگر چه مقدار زیادی از این آب، تبخیر می شود، به صورت سیلاب و روان آب، هرز می رود و به طور کلی از چرخه ی تصفیه خارج می شود و از مقدار باقیمانده، سهم کشاورزی و صنعت را که برداریم، آن چه می ماند، سهم مصارف خانگی ست.

حال پرسش این است: با کمبودی که کارشناسان می گویند، نیاز مردم به آب چگونه جبران خواهد شد؟ اگر این مقدار به هر قیمتی تامین شود، سهم کشاورزی و صنعت چه خواهد شد و اگر تامین آب آن دو بخش در کنار مصارف خانگی از الگوی تسهیم به نسبت پیروی کند، با تشنگی چه کنیم؟

ضعف مدیریت آب، از خانه تا کارخانه

مهدی بلوکی معتقد است: بخش خانگی بهترین و با کیفیت ترین آب را مصرف می کند لذا بحث صرفه جویی در این بخش بسیار مهم است. بعضا شاهدیم برخی همشهریان حتی ماشین سنگین را درکوچه با آب شهری و شلنگ می شویند. حیاط را با آب نظافت می کنند و آب در کوچه روان است؛ حتی درِ خانه و دیوار نما را با آب می شویند. این کارها واقعا ظلم است و در حال حاضر به صورت رو در رو  با این افراد برخورد نمی شود و فقط بحث افزایش هزینه مطرح است که چندان کارساز نیست.

او می افزاید: صنایع ما هم اکثرا متناسب با کم آبی فعالیت نکردند و روش خود را تغییر نداده اند. کولر های آبی و آبگرمکن های دیواری نیز آب را هدر می دهند. از همه بدتر این که آب شرب و بهداشتی با آب فضای سبز و فعالیت عمرانی ما یکی است و شهر دارای منطقه بندی درشبکه  آبرسانی نیست تا بشود آب مناطق را قطع کرد.

به نظر می رسد که نه شهروندان با مفهوم مصرف بهینه آشنا هستند، نه کشاورزان دانش و زمینه ی مناسب تغییر اصولی در شیوه های آبیاری و انتقال آب را می دانند و نه در بخش صنعت، جز معدودی صنایع مادر ، سیستم به روز و کارآمدی در راستای صرفه جویی در بخش آب وجود دارد.

راهکار؛ افزایش آگاهی، عزم جزم

کارشناسان آب و محیط زیست می گویند: بحران آب، یک بحران جهانی ست؛ نه خاص ایران که در بخش های بزرگی از جهان، دسترسی به آب بهداشتی و آشامیدنی، به سهولت امکان پذیر نیست. اما آنچه همه ی کارشناسان متفق القول بر آن صحه می گذارند، اطلاع رسانی، آگاهی بخشی و مسئولیت پذیری جمعی است.

چندی پیش دو کارشناس ژاپنی در شورای شهر نیشابور گفتند: نیشابور کمبود آب ندارد،  بلکه ضعف مدیریت منابع دارد؛ مدیریت در بخش هدایت و جمع آوری روان آب ها، احیای مناسب و متناسب چاه ها و قنات ها، جدایی آب آشامیدنی از مصرفی و …

با یادآوری سخن آنان باید افزود که نیشابور نیاز به عزمی جزم از جانب شهروندان نیز دارد تا با کاهش مصارف غیر ضروری، مانند شستشوی حیاط، ماشین و معابر، با صرفه جویی یک سوم آب مصرفی روزانه، از بحران فرا رو در خصوص کم آبی، جان سالم و سر سلامت به در ببرد.

 

به اشتراک بگذارید:


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *