« موزه اسناد نیشابور » مرکزی برای نگهداری تاریخ شهر

 

در تقویم ایران ۱۹ اردیبهشت با عنوان «روز اسناد ملی و میراث مکتوب» به ثبت رسیده است و نیشابور به عنوان یکی از سکونت گا ه های کهن ایران ، می تواند جایگاه وظرف مناسبی برای پژوهش در اسناد مکتوب و میراث تاریخی باشد. جای بسی خوشحالی است که از چندی پیش در مرکز شهر نیشابور و در ساختمان قدیمی شهرداری ، تابلویی خودنمایی می کند که بر آن عبارت «موزه و مرکز اسناد نیشابور » نقش بسته است . به همین بهانه برآن شدیم در بازدید از این مرکز، گفت و گویی هم داشته باشیم با مدیر آن تا ضمن آشنایی با موزه فوق،از چگونگی تاسیس ،اهداف ، برنامه هاو مشکلات آن اطلاعات بیشتری کسب کنیم.

در خدمت آقای میر معزی مدیر «موزه اسناد نیشابور»هستیم تابرایمان ،از چگونگی برپایی موزه اسناد نیشابور بگوید.

میرمعزی هستم، متولد مشهد و بازنشسته دستگاه قضائی.

حدود ۹ سال قبل، اولین پیشنهاد برپایی موزه ای فرهنگی-هنری-تاریخی را در ۵۵ بخش، طی نامه ای به فرماندار وقت، شهردار و دفتر امام جمعه نیشابور دادیم، با طرح این موضوع که تامین امکانات موزه از طرف بنده به صورت رایگان است وما تنها به فضایی برای برپایی این موزه نیازداریم، علی رغم پیگیری های زیاداین خواسته در آن زمان محقق نشد،ولی با گذشت زمان و در دوره ی معاونت مهندس مسلمی در شهرداری، ایشان همراه با فرماندار وقت آقای مظفری به مشهد آمدند و پیگیر این موضوع شدند که با اعلام آمادگی آقای اعتمادی مسئول وقت میراث فرهنگی و دکتر گرمابی نماینده مردم نیشابور برای برپایی این موزه در نیشابور، سرانجام این مهم در ۲۶ اسفند ۱۳۹۵ به انجام رسید.

البته ما به مسئولین نیشابور دو پیشنهاد دادیم، اول تاسیس ۵۵ موزه تخصصی در مکان های مختلف در نیشابور و دوم تاسیس بزرگترین موزه خاورمیانه در نیشابور.

قرار به برپایی موزه مسکوکات  هم شد که به علت  زمان بر بودن مراحل اداری ، تا کنون این امر محقق نشده است. همچنین برای ۲۲ بهمن پیشنهاد موزه انقلاب رانیزارائه دادیم که آن هم تا کنون به دلیل مهیا نبودن فضای کافی میسر نشده است .

با توجه به مشورتی که با آقای مسلمی، شهردار نیشابورداشتیم و همچنین بنا به نظرسنجی انجام شده با شرکت حدود ۴۰۰ تن از مردم نیشابور، قرار بر این شد که موزه صرفا برای اسناد نباشد و موارد دیگری از جمله وسایل رزم، سنگ های اصیل، آثار هنری هنرمندان، سفال، سکه و مسکوکات ، لباس های قدیمی، قلمدان و… نیز دراین مرکز جای گرفت.

در حال حاضر این موارد به عنوان نمونه دراین مرکز رونمایی شده وبرای ۵۵ موزه تخصصی مانند موزه موسیقی، عکس ، نشریات ومطبوعات ، مسکوکات و… آمادگی داریم که به محض فراهم شدن شرایط لازم این کار را انجام می دهیم. البته موزه نشریات و مطبوعات که یک موزه تقریبا جدید و جذاب است و نیز موزه مسکوکات مراحل نهایی خود را طی می کرد که چند روز قبل از برپایی اعلام کردند به علت تغییرات انجام شده، این مساله فعلا انجام نمی شود .

در حال حاضر ۷۰۰۰ سند آماده رویت در خزانه موجود است که به علت کمبود فضای کافی ، ۲۰۰ نسخه آن به نمایش گذاشته شده است. یعنی چیزی حدود ۳۵ برابر این تعداد که این تنها  اسنادی است که به نیشابور منتقل شده است.

قدیمی ترین اسناد  و آثار تاریخی که در این مجموعه نگهداری می شود،چیست ؟

قدیمی ترین اثر نمایش داده شده نسخه ای از کتاب سعدی است که مربوط به سال ۹۴۴ قمری می باشد.  در زمینه سفال آثاری از ۲۰۰۰ تا ۶۰۰۰ قبل موجود است. در زمینه مسکوکات، سکه هایی مربوط به دوره صفوی، سلوکی، اسکندر مقدونی ، سکه های مربوط به جنگ های ایران و رم ، سکه های اشکانی ۲۰۰۰ ساله و… ظروف و اشیا مفرقی مربوط به دوره مغول و‌سامانی و در زمینه زمین شناسی، فسیل های متعلق به ۱۵۰ میلیون سال قبل و دیگر آثار که تمام این ها پتانسیل نیشابور است برای تبدیل شدن به قطب گردشگردی که همت و یاری مسئولین را می طلبد.

اطلاعات و آثاری که بسیاری از شهروندان از وجود آن بی اطلاع هستند و با برپایی موزه ها امکان اطلاع رسانی خیلی بهتر می شود. مثلا نیشابور در ۷۰ سال قبل قطب تولید  کبریت بوده که به بسیاری از کشورهای دنیا هم صادرات داشته است، چیزی است که بسیاری از مردم از آن اطلاع ندارند.

میزان استقبال مردم و تعداد بازدیدکنندگان از این موزه چگونه است؟

تعداد بازدید کنندگان در روزهای مختلف متفاوت است. به طورمثال با اطلاع رسانی که یک بار انجام شد طی سه روز حدود ۷۰۰ نفر بازدید کننده داشتیم که برای ادامه این اطلاع رسانی نیازمند به حمایت و همکاری مسئولین داریم.

بازدید کنندگان موزه اغلب از چه اقشاری می باشند؟

اقشار بازدیدکننده بیشتر هنرمندان مانند مجسمه سازان، نقاشان، خوش نویسان ودیگر رشته های هنری را دراین مجموعه شاهد بوده ایم .بعضا هنرمندانی آثاری داشته اند که راهنمایی های لازم را برای حفظ و‌نگهداری اثر به ایشان ارائه داده ایم و حتی وسایل مورد نیاز دوستان برای ترمیم یا نگهداری اثر را در اختیارشان قرار داده ایم.

از دیگر شهرها هم بازدید کننده هایی داشته ایم ، مثلا تعدادی دانشجو از سمنان به موزه آمدند و دراین مکان کلاس آموزشی توسط اساتید برایشان برگزارشد. همچنین تعدادی گردشگر هم برای بازدید آمدند که تبلیغات آن توسط سه خانواده سبزواری، بجنوردی و تهرانی انجام شده بود.  اگر این تبلیغات به طور جدی و مداوم انجام شود قطعا در تعداد بازدیدکنندگان تاثیر زیادی دارد.

آیا تمام اسناد این موزه مختص نیشابور است؟

نمی شود گفت که مختص نیشابور است اما قطعا ارتباطی بین این اسناد با شهر نیشابور وجود دارد.

به طور مثال نمونه ای داریم که آیت ا… موسوی برای عید فطر فتوا داده اند که دلیل قرار گرفتن سند دراین موزه این بوده که ایشان مدتی را هم  در نیشابور ساکن بوده اند و این سند در نیشابور نگهداری می شده است. یا در نمونه های دیگر اسمی از نیشابور آورده شده، یا محل صدور و نگهداری آن اینجا بوده است.

جمع آوری این  آثار چه مدت طول کشیده است و آیا شما نیز خود دارای اثری هستید؟

حدود ۴۵ سال طول کشیده تا این مجموعه جمع آوری شده است. بنده بزرگ ترین کتاب گاهشمار ایران و جهان را در ۳۰۰ صفحه تهیه و تالیف کرده ام که حدود ۲۰۰ نسخه آن آماده انتشار است که در اولین فرصتی که نیرو و فضای کافی آماده شود ، منتشر می شود.

این مرکز چه خدماتی به محققین ودانشجویان می تواند داشته باشد؟

دراینجا با وجود تنوع فراوان نمونه ها، مجموعه ای کامل برای تحقیق است که همه می توانند از آن استفاده کنند. مثلا قباله ازدواج در دوره ای از تاریخ از افراد فقیر تا شاهزادگان آن دوره که منبع کاملی است برای محققین و دانشجویان عزیز.

در این موزه امکان جابجایی نمونه ها نیز فراهم است. برای بازدیدکنندگانی که از دانشگاه هنر به موزه آمدند بیشتر آثار نقاشی ها و خوشنویسی های قدیمی را  به نمایش گذاشتیم و روز بعد مجددا نمونه های دیگر ازانواع دیگر.

مثلا از ۱۸ نمونه مهره گلی ایران که در حال حاضر دانشمندان ایتالیایی مشغول تحقیق بر روی آنها هستند ، ۲۵۰ نمونه در خزانه موزه نیشابور موجود است که در صورت نیاز برای علاقمندان به نمایش گذاشته می شود.

همچنین کانال تلگرامی راه اندازی کرده ایم و تصاویر را همراه با توضیحات مختصری در اختیار اعضا می گذاریم.

در باره ی شرایط و چگونگی اهدا و خرید اسناد و اثر تاریخی چه توصیه ای به شهروندان دارید؟

ما نمی توانیم هر اثری را برای نگهداری از اهدا کننده بپذیریم چرا که ممکن است علی رغم ارزش بالای معنوی اثر ، به علت نامرغوب بودن پارچه،کاغذ یا وسایل استفاده شده در تهیه آن، در مدت زمان  کمی آسیب ببیند و یا ازبین برود. پس مرغوبیت یکی از شرایط اثر است. البته ما بیشتر توصیه می کنیم اگر شرایط نگهداری سند یااثر تاریخی را دارند،آن اثر را پیش خود حفظ کنند .گاهی نیز اثری هست که ارزش مادی بالایی دارد و صاحب کالا  شرایط نگهداری را ندارد و ما آن اثر را خریداری می کنیم و آثاری هم که بیشتر از لحاظ تاریخی ارزشمند هستند را با ذکر نام اهدا کننده در موزه نگهداری می کنیم.

همچنین تصمیم داریم که این مراحل را به صورت محضری انجام دهیم که اهدا کننده ازهمه لحاظ آسوده خاطر باشد و امکان انتقال اسناد از نیشابور به دیگر مکان ها نباشد.

پس از این گفت وگو به سراغ صادقی دبیر سرویس صفحه چراغ راه خیام نامه رفتیم و درمورد آثاراین مجموعه نظریات ایشان  را جویا شدیم که توضیحاتی را به شرح زیر به ما ارائه نمودند:

ضمن ابراز خرسندی از وقوع این اتفاق خوب در نیشابور، ‌باید بگویم  درایران مجموعه دارهای زیادی داریم که اسناد و آثار معتبری را نگهداری می کنند و اما خوبی این اتفاق این است که اکنون این اسناد تاریخی به همراه دیگر آثاری که در موزه مشاهده نمودید ،در نیشابور و برای عموم به نمایش گذاشته شده است و خوب است که این کار مبنایی شود برای گسترش این اتفاق فرهنگی.

البته ما نیاز به فضای بزرگتری برای نمایش این آثارارزشمند تاریخی داریم که اسناد و نمونه های بیشتری به مردم و محققین عرضه  شود و باید دراین زمینه مدیریت و برنامه ریزی لازم انجام گیرد.

در ارزیابی آثار موجود دراین موزه باید گفت که این موزه با نام موزه ی «اسناد نیشابور» برپا شده است و آثاری هم اکنون موجود است بعضا مختص نیشابور نیست، اگر نمونه ها ارتباط بیشتری با نیشابور داشته باشد بهتر است.

همچنین نواقصی در موزه وجود دارد که باتوجه به زمان اندک راه اندازی آن تا حدودی قابل پذیرش است و باید به مرور برطرف شود. به طور مثال عکس های دوره معاصر نیز به عنوان اسناد محسوب می شوند که بهتر است در موزه از این دسته هم استفاده شود. ضعف دیگری هم که من دراین موزه مشاهده نمودم عدم طبقه بندی اسناد است. که ضرورت دارد هرچه زودتر انجام گیرد تا بهره مندی بازدیدکنندگان از موزه راحت تر باشد.

به اشتراک بگذارید:


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *