مرهمی بر زخم هایی کهنه که به تدریج سر باز می کنند! در حاشیه ای «گور خوابی» تعدادی هم وطن

حبیب الله قربانی

کارشناسی ارشد مطالعات جهان/

 

12عده ای مرگ را در گور زندگی می کنند. خبر و گزارش «زنده در گور» روزنامه  ی شهروند از پناه بردن تعدادی هم وطن از سوز سرمای زمستان به گور های از پیش آماده شده در نزدیکی شهریار کرج به اندازه ای تکان دهنده بود که اصغر فرهادی کارگردان به نام ایران وادار به شرم ساری و نگارش نامه ای از سر دردمندی به رئیس جمهور مبنی بر مسئولیت همه ی مسئولان در این زمینه شد. حدود ۵۰ نفر از شهروندان، زن و مرد، پیر و جوان، معتاد و غیر معتاد، از جور سرمای بی رحم زمستان، مرگ را در گور زندگی می کردند. به باور فرهادی ممکن است گزارش مذکور مورد سوء استفاده قرار بگیرد که یک جناح بر جناحی دیگر بتازد ولی واقعیت این است که از گرم شدن تنور این تاخت و تازهای سیاسی، تن رنجور کودکان، زنان و مردانی که در گورستان یا در لابلای درختان بی برگ پارک ها و زیر پل ها می-خوابند ،گرم نخواهد شد. آقای فرهادی، آرمان، نام یکی از این گور نشین ها را بهانه کرده به ضد آرمان هایی اشاره می کند که «آرمان»ها را در زندگی به گور کشانده اند.  به باور وی علت شرایط ناگوار اجتماعی امروز، اتحاد نامقدس عواملی همچون بی تفاوتی، بی رحمی، خشونت طلبی، فرصت طلبی و در نهایت دروغ و ریا است که متاسفانه همچون خوره به جان بنیاد نظام اجتماعی افتاده است.

اما خبرها و گزارش هایی از این دست، بخش آشکار کوه یخ آسیب های اجتماعی است که هر از گاهی توسط رسانه ای، افکار عمومی را جریحه دار کرده و در اجتماع موجی از واکنش های احساسی ایجاد می کند. همین چند وقت پیش بود که ماجرای ستایش در ورامین نقل محافل خبری و شبکه های اجتماعی بود، لیکن امروز از این اتفاق و آن همه واکنش های عجیب و غریب در فضای مجازی، هیچ خبری نیست. عموما واکنش ها پس از فرو کش کردن موج احساسات مردم، فراموش شده و هر کس به هزار توی مشکلات خود فرو می رود. مسئولان نیز به طور مقطعی با چنین پدیده هایی برخورد می کنند. همانگونه که مسئولان شهریار، بساط کارتن خواب ها را از قبرستان جمع آوری و آنها را موقتا سر و سامان دادند.

خوشبختانه رئیس دولت یازدهم خیلی زود به این نامه واکنش نشان داد. به گفته ی آقای روحانی اگر چه ممکن است شنیده شود در کشور ایران یا دیگر کشورها حتی اروپا، برخی از فقر و بی نوایی از سوز سرما در مترو بخوابند و یا در اماکن دیگر، لکن شنیدن این نکته که عده ای از سرما به گور پناه ببرند و قبر خواب شوند،  قابل تامل است. در این ارتباط روحانی تلویحاً دولت و مردم را مقصر نمی داند. به اعتقاد ریاست محترم جمهور، نداشتن انسجام، اولویت مسائل جناحی و به حاشیه رفتن مشکلات اساسی مردم از مهمترین دلایل پدیده ی گور خوابی است. ایشان تاکید می کنند که برای حل مشکلات «همه» باید دست به دست هم بدهند. به عبارت دیگر بدون انسجام و وحدت تمامی مسئولان قوای نظام سیاسی و مردم، مشکلات و آسیب های اجتماعی حل شدنی نیست.

آسیب های اجتماعی گوناگون که امروزه تمامی مسئولان کشور را به تکاپو وا داشته و از طرف دیگر تمامی بخش های نظام اجتماعی را تهدید می کند؛ محصول عملکردی دراز مدت است. پدیده های بیکاری و به تبع آن فقر و …، یک شبه به وجود نیامده  اند. وقتی منافع شخصی بر منافع گروهی ترجیح داده می شود؛ وقتی مقدس ترین باورها، ارزش ها و هنجارها به قربانگاه سودا گری انسان های طمع کار و آزمند برده می شود؛ وقتی رانت و آقا زاده، برادر و برادر زاده و…، پسر خاله بازی، جای شایسته سالاری را در اداره ی جامعه تنگ می کند و وقتی….، نمی توان انتظار داشت که در جامعه آسیب ها رشد فزاینده نداشته و نگران کننده نباشند. زخم تیغ تیز آسیب های اجتماعی، همه ی اعضای جامعه را نواخته است. حتی کسانیکه مسبب رشد آسیب های اجتماعی بوده و با پارتی و رانت به مزایای ناعادلانه دست یافته اند نیز از آسیب ها بی بهره نبوده و نخواهند بود. با این حال گویا زخم های این تیغ بر پیکر نحیف «فقیر مردم» عمیق تر است. به عنوان مثال طلاق یا اعتیاد در طبقات غنی و فقیر تاثیر یکسانی ندارد. طلاق یک دختر از طبقه ی اغنیا، ممکن است فرصت های جدید بهتری را برایش فراهم کند ولی در خانواده ای ضعیف طلاق مساوی است با انواع آسیب های سخت و جانکاه دیگر.

به تجربه ی کشورهای مختلف، تقویت مردم سالاری نقش بزرگی در کاهش جرائم و آسیب های اجتماعی دارد. آمار زندانیان یکی از شاخصه هایی است که آسیب های اجتماعی را در جوامع نشان می دهد. در کل دنیا حدود ۱۰ میلیون نفر زندانی وجود دارد. با این حال در برخی از کشورها، زندان ها به هتل تبدیل شده و دادگاه ها به شدت خالی مانده اند. کشورهای متعددی هستند که اگر چه در گذشته از نظر آسیب های اجتماعی با بحران مواجه بوده اند اما با تقویت مردم سالاری و اصالت دادن به خرد جمعی توانسته اند زندان های خود را به هتل تبدیل کنند. در هلند، هلسینگی و …، برخی از زندان ها به دلیل کاهش آمار زندانیان به هتل تبدیل شده اند و به ازای هر شب اقامت مبلغ کلانی از مشتریان دریافت می کنند. آمار زندانیان در کشور ۵/۵ میلیونی دانمارک فقط هشت نفر است.

برای مقایسه نقش مردم سالاری در کاهش جرایم می توان آمار زندانیان چین و هند را با هم مقایسه کرد. در کشور هند بر اساس آمار جهانی، ۴۱۹۶۲۳ نفر زندانی وجود دارد حال آنکه در چین با جمیتی تقریبا یکسان ۱۶۴۹۸۰۴ نفر در زندان به سر می رند (جمعیت هند ۱۰۵ پنج میلیون نفر از کشور چین یک میلیارد و سیصد و پنجاه و هفت میلیونی کمتر است). به عبارت دیگر آمار زندانیان در چین چهار برابر هند است. لازم به یادآوری است که مردم سالاری یکی از راه های کاهش آسیب های اجتماعی است. آسیب های اجتماعی به عوامل مختلفی بستگی دارد. برای مثال، آمریکا به عنوان مهد به اصطلاح دموکراسی، بیشترین آمار زندانیان جهان را با ۲۲۱۷۹۴۷ نفر به خود اختصاص داده است. هر چند که منتقدین بر این باورند اگر در کشورهای دیگر نیز آزادی حمل سلاح وجود داشته باشد، این تفاوت تعدیل می-شود. باید توجه داشت که ایران از نظر تعداد زندانی با ۲۲۵۶۲۴ نفر، رتبه ی هشتم جهان را به خود اختصاص داده است. با تاسف آمار زندانیان نسبت به جمعیت در ایران نگران کننده و نشان دهنده ی لزوم توجه جدی همه ی جناح های سیاسی کشور به انسجام و اتحاد در جهت حل مشکلات اجتماعی است.

تقویت مردم سالاری بهترین مرهم زخم آسیب هایی است که یک شبه به وجود نیامده اند. در مردم سالاری اصل بر مشارکت و بهره مندی از اندیشه و خرد همگان در تصمیم گیری ها است. بدون تردید وقتی مردم سالاری تقویت شود، شایسته سالاری جایگزین رانت و رابطه و پارتی بازی می شود. عقلانی نیست وقتی برای مسابقات جهانی با تعیین معیارهای مناسب بهترین ها را به میادین ورزشی گسیل می کنیم، در میدان سیاست ، معیارهای جناحی یا مبهم را ملاک قرار دهیم. وقتی افراد ناشایسته نمایندگی یا مدیریت دستگاه ها و ادارات مختلف را به عهده می گیرند علاوه بر سوء استفاده شخصی، مجبورند بر خلاف منافع ملی رفتار کنند. به صورت دستوری وام بدهند، استخدام کنند، تصمیم بگیرند و حتی در مجلس یا شورای شهر قوانینی را تصویب کنند که باعث تامین منافع اقلیت و از طرف دیگر رشد بیکاری، فقر، اعتیاد،…و به گور کشانده شدن آرمان ها شون.

به اشتراک بگذارید:


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *